Кіріспе

Феминизмді ескірген деп қарастыру

Постфеминизм (немесе постфеминизм) – 1990-шы жылдардан бастап феминизмге қолдаудың азайғанын сипаттау үшін бұқаралық ақпарат құралдары тарапынан танымал болған термин. Оны феминизм, әйелдік және халық мәдениеті арасындағы өзгерген қатынастарды түсінудің сындық тәсілі деп санауға болады. Бұл термин кейде төртінші толқын феминизмі, постмодернистік феминизм және ксенофеминизм сияқты келесі феминизмдермен шатастырылады. 2000 жылдары Кент штаты университетінде жүргізілген зерттеулер постфеминизмді төрт негізгі тұжырымға дейін шектеді: феминизмге қолдау төмендеді; әйелдер феминизмді және феминистерді жек көре бастады; қоғам әлеуметтік теңдікке жетті, осылайша феминизмнің қажеттілігі жойылды; және "феминист" деген атау теріс пікірлерге байланысты ұнамайды.

Терминнің пайда болуы

1919 жылы "әдеби радикалды әйелдер" журналы жарық көрді, онда біз енді ерлер мен әйелдерге емес, адамдарға қызығушылық танытамыз, "моральдық, әлеуметтік, экономикалық және саяси нормалардың жынысқа қатысы болмауы керек, бұл "әйелдерді қолдауға, еркектерге қарсы болмай" және "олардың ұстанымы постфеминистік деп аталады". Осы терминнің ең алғашқы қазіргі қолданысының бірі Сьюзан Болотиннің 1982 жылы "Нью-Йорк Таймс" журналында жарияланған "Постфеминистік буынның дауысы" атты мақаласында кездеседі. Мақала феминизмнің мақсаттарымен келісетін, бірақ өзін феминист деп санамайтын әйелдермен жүргізілген сұхбаттарға негізделген. 1990 жылдары бұл термин академиялық ортада және БАҚ-та кеңінен таралды, мақтау және сын тұрғысынан қолданылды. Содан бері "постфеминизм" контекстінде "пост" сөзінің нақты мағынасы шатасу тудырды. "Пост" феминизмді тарихқа өткізуді ұсынады, яғни оның аяқталғанын жариялайды. Бұл феминистік тарихты өткенге жібереді. Дегенмен, кейбіреулер феминизмді "пост" деп атау мүмкін емес деп санайды, себебі бұл қазіргі әлемді пострасистік, посткластық және постсексистік қоғам деп атаумен тең болар еді.

Басқа қолданыстар

Торил Мои бұл терминді «Сексуалдық / Тексттік саясат» (1985) еңбегінде теңдікке негізделген, яки либералды феминизм мен айырмашылыққа негізделген, яки радикалды феминизм арасындағы екіұшталдықты жоққа шығаратын феминизмді қолдау үшін пайдаланды. Ұқсас көзқараспен Диана Дэвис постфеминизмнің бірінші және екінші толқындар феминизмінің тілегенін жалғастырғанын айтты. «Феминизм: Жаңадан бастаушыларға арналған нұсқаулық» (2010) кітабында Салли Шольц төртінші толқынды постфеминизм деп сипаттады.

Шығармалары

1994 жылы жарық көрген «Кім феминизмді ұрлады?» атты кітабында, Кристина Хофф Сомерс қазіргі заманғы академиялық феминисттік теорияның көп бөлігі мен феминисттік қозғалысты әйелдерге басымдық беретін деп санайды. Ол мұны «гендерлік феминизм» деп атайды және «теңдік феминизмін» ұсынады – бұл идеология толық азаматтық және құқықтық теңдікке ұмтылады. Ол, өзі гендерлік феминисттер деп атаған феминисттер артықшылықтарды жақтап, әйелдерді құрбандар ретінде көрсетеді, ал теңдік феминизмі феминизмнің қолдануға болатын балама түрін ұсынады деп мәлімдейді. Осы сипаттамалары мен басқа да еңбектері Хофф Сомерсті кейбір феминисттер антифеминист деп сипаттауына себеп болды. Кейбір заманауи феминисттер, мысалы, Ката Поллитт немесе Надин Строссен, феминизмді жай ғана «әйелдер – адамдар» деп қарастырады. Олар жыныстарды бөліп қараудың орнына біріктіретін көзқарас феминисттік емес, сексистік деп санайды.

Поп-мәдениетпен байланысы

Постфеминизм бұқаралық ақпарат құралдарында екінші толқын феминистерінен айырмалы, оны қабылдаудың орнына танымал мәдениетті қабылдайтын феминизм түрі ретінде қарастырылады. 1990 және 2000 жылдардың басындағы көптеген танымал телешоулар постфеминистік туындылар саналады, себебі олар басқа әйелдердің танымал мәдени бейнелері арқылы күш алған әйелдерге назар аударады. Осы себепті постфеминистер мұндай медиа бұрынғы әйелдер бейнелеулеріне қарағанда қолжетімді және инклюзивті екенін айтты. Дегенмен, кейбір феминистер постфеминистік туындылардың ақ, орта таптағы әйелдерге тым көп назар аударатынын санайды. Постфеминистік әдебиет – сонымен қатар, «қыздар әдебиеті» деп те аталады – феминистік тақырыптарды қамтиды, әйелдер туралы ойлармен толтырылады және көркем әдебиет стандарттарын жаңаша қарастырады, сондықтан оны сенімді, тапқыр және күрделі деп бағалайды. Мысалын, «Сүйкімді жалғаншылар» романында табуға болады. Бұл романдар постфеминизммен үйлесетін гендерлік теңдікке ұмтылатын қоғамда қыз балалық шақтың күрделігін зерттейді. Сериалдың басты кейіпкерлерінің үнемі бақылауда болуы және өзін-өзі тексеруі гетеросексуалдық, гиперфеминность пен қыздарға таңылған сын көзқарасты көрсетеді. «Сүйкімді жалғаншылар» романындағы қыздардың материализм мен өнер көрсетуі қоғамда толық гендерлік теңдік орнаған деген пікірді сынап, осылайша постфеминизмді де сынға алады.

Сын

Сьюзан Фалуди "Баклаш: Американдық әйелдерге қарсы жарияланбаған соғыс" (1991) еңбегінде екінші толқын феминизміне қарсы болған қарсылықтың феминизмді өз шарттарымен қайта анықтағанын айтады. Бұл құбылыс медиа арқылы жасалды және нақты дәлелдерсіз, әйелдердің азаттық қозғалысын 1980-жылдардың соңында әйелдерді мазалаған көптеген мәселелердің себебі деп көрсетті. Оның сөзіне қарағанда, мұндай қарсылық – тарихи үрдіс, ол әйелдер тең құқықтарды алу жолында маңызды жетістіктерге жеткен кезде қайталанады. Сол сияқты, Амелия Джонс 1980-ші және 1990-шы жылдары пайда болған постфеминистік мәтіндер екінші толқын феминизмін біртұтас күй ретінде бейнелегенін және сын-пікірлерінде шамадан тыс жалпылама болғанын айтады. Анжела МакРобби феминизм сөзіне "пост" префиксін қосу, феминизмнің барлық адамдар, соның ішінде әйелдер үшін теңдікке қол жеткізудегі жетістіктерін кемсіткенін болжайды. МакРоббидің пікірінше, постфеминизм теңдікке қол жеткізілген деген ойды қалыптастырды және феминистер енді басқа мәселелерге көңіл бөле алады. Оның ойынша, постфеминизмнің ең айқын көрінісі – "Бриджит Джонстың күнделігі", "Секс және қала" және "Элли Макбиль" сияқты медиа өнімдері. Бриджит Джонс және Кэрри Брэдшоу сияқты әйел кейіпкерлер өзін азат деп есептеп, сексуалдық тәжірибелерінен ләззат алады, бірақ олардың іздегені – бәрін бағалы ететін бір ғана адам еді. Сингапурдағы әшекей жарнамалары туралы мақаласында Мишель Лазар "постфеминистік" әйелдіктің неолибералдық араласудың нәтижесінде "өзіне сенімділік немесе "мендік" сезімін" қалай тудырғанын талдайды. Ол әйелдердің жұмыс істейтін санын артқандығы жарнама берушілерді әйелдер туралы бейнелерін жаңартуға итергенін, бірақ "осы гибридтік постфеминистік "мендік" арқылы жарнама берушілер жаңа нормативті қайта орнатудың жолын тапты" дейді. Постфеминистік жарнамалар мен сәнде әйелдік – азаттыққа жамылған тауар ретінде пайдаланылғаны үшін сынға ұшырады.