Халықаралық экономикадағы «үштік қиындық» тұжырымы: валюта бағамын тұрақтандыру, капитал еркіндігі және тәуелсіз монетарлық саясаттың бірдей жүзеге асуы мүмкін емес.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Халықаралық экономикадағы үш қиындық
Trilemma in international economics
Мүмкін емес үштік (мүмкін емес үштік, ақша үштігі немесе қасиетсіз үштік деп те аталады) – халықаралық экономика және халықаралық саяси экономика салаларындағы ұғым. Ол келесі үш нәрсенің бірдей болуы мүмкін емес екенін көрсетеді:
The impossible trinity (also known as the impossible trilemma, the monetary trilemma or the Unholy Trinity) is a concept in international economics and international political economy which states that it is impossible to have all three of the following at the same time:
тұрақты валюта бағамы,
капиталдың еркін қозғалысы (капитал бақылауының болмауы),
тәуелсіз монетарлық саясат.
a fixed foreign exchange rate
free capital movement (absence of capital controls)
an independent monetary policy
Бұл ашылмаған пайыздық теңдік шартына негізделген гипотеза және эмпирикалық зерттеулерде үкіметтердің үш мақсатты бірдей іске асыруға тырысқанда сәтсіздікке ұшырағанын көрсететін нәтиже. Бұл ұғымды Джон Маркус Флеминг 1962 жылы, ал Роберт Александр Манделл 1960 мен 1963 жылдар аралығындағы әртүрлі мақалаларда дербес түрде әзірледі. Тарихи тұрғыдан дамыған экономикаларда 1914 жылға дейінгі және 1970–2014 жылдар аралығындағы кезеңдер тұрақты валюта бағамымен және капиталдың еркін қозғалысымен сипатталды, ал монетарлық тәуелсіздік шектеулі болды. 1914–1924 және 1950–1969 жылдар аралығында капитал қозғалысына шектеулер (мысалы, капитал бақылауы) болды, бірақ валюта бағамының тұрақтылығы мен монетарлық тәуелсіздік сақталды.
It is both a hypothesis based on the uncovered interest rate parity condition, and a finding from empirical studies where governments that have tried to simultaneously pursue all three goals have failed. The concept was developed independently by both John Marcus Fleming in 1962 and Robert Alexander Mundell in different articles between 1960 and 1963. Historically in advanced economies, the periods pre 1914 and 1970–2014 were characterized by stable foreign exchange rates and free capital movement, whereas monetary autonomy was limited. The periods 1914–1924 and 1950–1969 had restrictions on capital movement (e. g. capital controls), but exchange rate stability and monetary autonomy were present.
Саясат таңдаулары
Мүмкін емес үштікке сәйкес, орталық банк жоғарыда аталған үш саясаттың тек екеуін бір мезгілде іске асыра алады. Мұның себебін түсіну үшін мына мысалды қарастырайық (бұл мысал тәуекелді ескермейді, бірақ бұл негізгі мәнге қатысы жоқ):
According to the impossible trinity, a central bank can only pursue two of the above mentioned three policies simultaneously. To see why, consider this example (which abstracts from risk but this is not essential to the basic point):
Әлемдік пайыздық ставка 5% деп есептейік. Егер отандық орталық банк ішкі пайыздық ставканы 5%-дан төмен деңгейде белгілеуге тырысса, мысалы 2%-да, онда отандық валютаға құнсыздану қысымы туады, себебі инвесторлар төмен кіріс беретін отандық валютаны сатуға және жоғары кіріс беретін шетелдік валютаны сатып алуға ұмтылады. Егер орталық банк сонымен қатар еркін капитал ағынын қамтамасыз етуді қаласа, отандық валютаның құнсыздануын болдырмаудың жалғыз жолы – шетелдік валюта резервтерін сату болады. Орталық банктың шетелдік валюта резервтері шектеулі болғандықтан, резервтер таусылған кезде отандық валюта құнсызданады. Осылайша, жоғарыда аталған үш саясат мақсатын бір мезгілде іске асыру мүмкін емес. Орталық банк үш мақсаттың бірінен бас тартуға тиіс. Сондықтан орталық банк үшін үш саясатты үйлестіру мүмкіндігі бар.
Assume that world interest rate is at 5%. If the home central bank tries to set domestic interest rate at a rate lower than 5%, for example at 2%, there will be a depreciation pressure on the home currency, because investors would want to sell their low yielding domestic currency and buy higher yielding foreign currency. If the central bank also wants to have free capital flows, the only way the central bank could prevent depreciation of the home currency is to sell its foreign currency reserves. Since foreign currency reserves of a central bank are limited, once the reserves are depleted, the domestic currency will depreciate. Hence, all three of the policy objectives mentioned above cannot be pursued simultaneously. A central bank has to forgo one of the three objectives. Therefore, a central bank has three policy combination options.
Теориялық деривация
Гипотезаның негізіндегі ресми модель – тәуекел премиясы болмаған жағдайда, арбитраж бір елдің валютасының басқа ел валютасына қатысты құнсыздануының немесе құнның өсуінің арасындағы номиналды пайыздық мөлшерлемелердің айырмашылығына тең болатынын көрсететін ашық емес пайыздық теңдік шарты. Валюта бағамы бекітілген жағдайда, яғни, тұрақты бағаммен, девальвация немесе бекітілген бағамнан бас тарту болмаса, модель екі елдің номиналды пайыздық мөлшерлемелерінің теңесетінін білдіреді. Мысалы, АҚШ долларына 0,08 бағамымен бекітілген песоның құнсыздануы, соңында 46%-ға құнсыздады. Бұл өз кезегінде, бағамды бекітуді жүзеге асыратын елдің номиналды пайыздық мөлшерлемені дербес белгілеуге мүмкіндігі жоқ екенін, демек тәуелсіз монетарлық саясаты да жоқ екенін көрсетеді. Олай болса, елдің тұрақты валюта бағамы мен тәуелсіз монетарлық саясатының болуы үшін, ол халықаралық операциялар бойынша капитал ағынына бақылау орнату арқымен, валюта нарығындағы арбитражға жол бермеуі керек.
The formal model underlying the hypothesis is the uncovered Interest Rate Parity condition which states that in absence of a risk premium, arbitrage will ensure that the depreciation or appreciation of a country's currency vis à vis another will be equal to the nominal interest rate differential between them. Since under a peg, i. e. a fixed exchange rate, short of devaluation or abandonment of the fixed rate, the model implies that the two countries' nominal interest rates will be equalized. An example of which was the consequential devaluation of the peso, that was pegged to the US dollar at 0.08, eventually depreciating by 46%. This in turn implies that the country implementing the peg has no ability to set its nominal interest rate independently, and hence no independent monetary policy. The only way then that the country could have both a fixed exchange rate and an independent monetary policy is if it can prevent arbitrage in the foreign exchange rate market from taking place – by instituting capital controls on international transactions.
Үштік тәжірибеде
Мүмкін емес үштік идеясы 1980 жылдары теориялық қызығушылықтан ашық экономика макроэкономикасының негізіне айналды, сол кезде көптеген елдерде капитал бақылауы әлсіреп, бекітілген валюта бағамы мен ақша-кредит саясатының тәуелсіздігі арасындағы қайшылықтар көріне бастады. Мүмкін емес үштіктің бір түрі, толығымен бекітілген валюта бағамы мен толығымен ашық капитал есебі бар ең шекті жағдайға назар аударса, елдің тәуелсіз ақша-кредит саясаты болмайды. Бірақ, шын дүниеде капитал бақылауы жеңілдетілгенде, валюта бағамының тұрақсыздығы артып, ақша-кредит саясатының тәуелсіздігі төмендеген көптеген мысалдар кездеседі. 1997 жылы Морис Обстфельд пен Алан М. Тейлор «трилемма» терминін экономикада кеңінен қолдануға енгізді. Джей Шамбомен бірлесіп, олар халықаралық макроэкономикадағы бұл орталық, бірақ осы уақытқа дейін тексерілмеген гипотезаны эмпирикалық тұрғыдан растаудың алғашқы әдістерін жасады. Экономистер Майкл Бурда мен Чарльз Вайплош, бір ұлттың үш мақсатты бірдей іске асыруға тырылғанда не болатынын көрсетеді. Олар бастапқыда капитал ағынымен тепе-теңдіктегі, бекітілген валюта бағамы бар елді қарастырады, себебі оның ақша-кредит саясаты халықаралық нарыққа сәйкес келеді. Алайда, елдің ішкі экономикасын жандандыру үшін кеңейтілген ақша-кредит саясатын қабылдайды. Бұл ақша ұсынымының өсуіне және ішкі пайыздық ставканың төмендеуіне әкеледі. Халықаралық пайыздық ставка, валюта айырбасының айырмашылықтарына түзетілгеннен кейін өзгермегендіктен, нарық қатысушылары елдің валютасында қарыз алып, содан кейін шетелге кредит беру арқылы пайда табуға мүмкіндік алады – бұл тасымалдау саудасының бір түрі. Капитал бақылауы болмаған жағдайда, нарық ойыншылары мұны жаппай істейді. Бұл сауда, шетелде инвестициялау үшін шетел валютасын алу мақсатымен, алынған валютаны валюта нарығында сатуды қамтиды, бұл ұлттың валюта бағамының кенеттен ұлғайған ұсыныстың салдарынан төмендеуіне әкеледі. Елдің валюта бағамы бекітілген болғандықтан, ол валютасын қорғауы керек және оны қайта сатып алу үшін өзінің резервтерін сатады. Алайда, егер ақша-кредит саясаты өзгермесе, халықаралық нарықтар үкіметтің валюталық резервтері таусылғанша жалғасады, соның салдарынан валюта құнсызданып, үш мақсаттың біреуі бұзылады, сондай-ақ, мүмкін емес үштікті бұзуға тырысқан үкімет есебінен нарық ойыншылары байиды. 2022 жылы классикалық алтын стандарт кезеңін зерттеу көрсетті, дамыған экономикалардың халықаралық шоктарға реакциясы мүмкін емес трилеммаға сәйкес келеді.
The idea of the impossible trinity went from theoretical curiosity to becoming the foundation of open economy macroeconomics in the 1980s, by which time capital controls had broken down in many countries, and conflicts were visible between pegged exchange rates and monetary policy autonomy. While one version of the impossible trinity is focused on the extreme case with a perfectly fixed exchange rate and a perfectly open capital account, a country has absolutely no autonomous monetary policy the real world has thrown up repeated examples where the capital controls are loosened, resulting in greater exchange rate rigidity and less monetary policy autonomy. In 1997, Maurice Obstfeld and Alan M. Taylor brought the term "trilemma" into widespread use within economics. In work with Jay Shambaugh, they developed the first methods to empirically validate this central, yet hitherto untested, hypothesis in international macroeconomics. Economists Michael C. Burda and Charles Wyplosz provide an illustration of what can happen if a nation tries to pursue all three goals at once. To start with they posit a nation with a fixed exchange rate at equilibrium with respect to capital flows as its monetary policy is aligned with the international market. However, the nation then adopts an expansionary monetary policy in order to try to stimulate its domestic economy. This involves an increase of the monetary supply, and a fall of the domestically available interest rate. Because the internationally available interest rate adjusted for foreign exchange differences has not changed, market participants are able to make a profit by borrowing in the country's currency and then lending abroad a form of carry trade. With no capital control, market players will do this en masse. The trade will involve selling the borrowed currency on the foreign exchange market in order to acquire foreign currency to invest abroad and this tends to cause the price of the nation's currency to drop due to the sudden extra supply. Because the nation has a fixed exchange rate, it must defend its currency and will sell its reserves in order to buy its currency back. However, unless the monetary policy is changed back, the international markets will invariably continue until the government's foreign exchange reserves are exhausted, thereby causing the currency to devalue, thus breaking one of the three goals and also enriching market players at the expense of the government that tried to break the impossible trinity. A 2022 study of the Classical Gold Standard period found that the behavior of advanced economies to international shocks was consistent with the impossible trilemma.
Дилемма болуы мүмкін
Қазіргі заманда тауарлар мен қызметтер саудасының өсуі және қаржылық инновациялардың жылдам дамуы капитал бақылауларын айналып өтуді жеңілдетеді. Бұған қоса, капитал бақылаулары көптеген бұрмалаушылықтарға әкеледі. Сондықтан, капитал бақылауының тиімді жүйесіне ие маңызды елдердің саны аз. Алайда, 2010 жылдың басына қарай экономистер, саясаткерлер және Халықаралық валюта қоры шектеулі қолдануды жақтаушылыққа көшкен болатын. Капиталдың еркін қозғалысын тиімді бақылаусыз, «мүмкін емес үштік» тұжырымы бойынша, ел валюта бағамының тұрақсыздығын төмендету және тұрақтандырушы монетарлық саясатты жүргізу арасында таңдау жасауға мәжбүр: екеуін бірдей істеу мүмкін емес. Пол Кругман 1999 жылы былай деді:
In the modern world, given the growth of trade in goods and services and the fast pace of financial innovation, it is possible that capital controls can often be evaded. In addition, capital controls introduce numerous distortions. Hence, there are few important countries with an effective system of capital controls, though by early 2010, there has been a movement among economists, policy makers and the International Monetary Fund back in favour of limited use. Lacking effective control on the free movement of capital, the impossible trinity asserts that a country has to choose between reducing currency volatility and running a stabilising monetary policy: it cannot do both. As stated by Paul Krugman in 1999:
Тарихи оқиғалар
Үш саясаттың – белгілі бір валюта бағамы, еркін капитал ағыны және тәуелсіз монетарлық саясат – үйлесімі қаржылық дағдарысқа алып келеді деп белгілі. Мексикалық песо дағдарысы (1994–1995), 1997 жылғы Азия қаржы дағдарысы (1997–1998) және Аргентинаның қаржылық құлдырауы (2001–2002) осыған мысал ретінде жиі келтіріледі. Атап айтқанда, Шығыс Азия дағдарысы (1997–1998) – мүмкін емес үштік принципін бұзу нәтижесінде туындаған, үш саясаттың үйлесімінен болған ірі қаржылық дағдарыс ретінде кеңінен танымал. Шығыс Азия елдері де-факто долларға бекітілген бағам (белгілі бір валюта бағамы) саясатын ұстанды және капиталдың еркін қозғалысын (еркін капитал ағыны) ілгерілетуде болды.
The combination of the three policies – fixed exchange rate, free capital flow, and independent monetary policy – is known to cause financial crisis. The Mexican peso crisis (1994–1995), the 1997 Asian financial crisis (1997–1998), and the Argentinean financial collapse (2001–2002) are often cited as examples. In particular, the East Asian crisis (1997–1998) is widely known as a large scale financial crisis caused by the combination of the three policies which violate the impossible trinity. The East Asian countries were taking a de facto dollar peg (fixed exchange rate), promoting the free movement of capital (free capital flow)