Кіріспе

Шотланд-канадтық сериялық кісі өлтіруші (1850–1892)

Томас Нилл Крем (27 мамыр 1850 – 15 қараша 1892), сондай-ақ Ламбет улаушысы деп те белгілі, шотланд-канадтық дәрігер және өз құрбандарын стрихнинмен улаған сериялық кісі өлтіруші. Крем үш елде онға дейін адамды өлтірді, көбінесе төменгі топтағы әйелдерді, жыныс жұмыскерлерін және түсік іздеген жүкті әйелдерді нысанаға алды. Ол сотталып, өлім жазасына кесілді және 1892 жылғы 15 қарашада дарға асылды. Көпке тараған әңгіме бойынша, Кремнің соңғы сөздері ол Жек Риппер екендігі туралы (жалған) мойындау болды, бірақ ресми мәліметтер көрсеткендей, Риппердің кісі өлтіру кезінде ол Иллинойс штатындағы түрмеде отырған.

Ерте өмір

Томас Нилл Крем 1850 жылдың 27 мамырында Глазго қаласында дүниеге келген. Кремнің отбасы Канадаға көшіп барды, ол кезде ол әлі де Британ империясының доминионы болды, 1854 жылға дейін; ол Квебек қаласының сыртында өсті. Крем қазір жойылған Лашут академиясына оқуға түсіп, содан кейін Монреальдегі МакГилл университетінің студенті болды және 1876 жылы MDCM дәрежесін алды. Ол Лондондағы Сент-Томас ауруханасының медициналық мектебінде аспирантурадан кейін білім алды және 1878 жылы Эдинбургте дәрігер және хирург ретінде қосымша біліктілік алды. Крем содан кейін дәрігерлерге мұқтаж қауымда тәжірибе жинау үшін Солтүстік Америкаға оралды; Айова штатының Де-Мойн қаласындағы қысқа ғана тәжірибеден кейін ол Онтарионың Лондон қаласына көшіп барды. 1876 жылы Квебек штатының Ватерлоо қаласында тұрғанда, Крем Флора Брукс есімді әйелмен танысып, оған уәде берді. Бірнеше айдан кейін Брукс жүкті болғанда, Крем оған үйленемін деп уәде берген соң, ол аборт жасауға тырысты, бірақ ол сәтсіз аяқталды. Брукс ауыр халде қалғанда, Крем Монреальге қашып кетуге тырысты, бірақ Брукстің әкесі оны ұстап алып, қайта оралып, оған үйленуге мәжбүр етті. Тойдан кейін Крем Англияға медициналық білімін жалғастыру үшін кетіп қалды. Брукс отбасы одан кейін ешқашан көрген де, естіген де жоқ. Брукс өзі жартылай қалпына келді, бірақ 1877 жылы туберкулезден қайтыс болды.

Лондон, Онтарио

Крем 1878 жылы Солтүстік Америкаға оралды және Лондон қаласында медициналық практика ашты. Ол Онтарионың медициналық заңы бойынша лицензиясыз медициналық қызмет көрсеткені үшін айыпталды және кейіннен өзінің кінәлі екенін мойындады. Бірақ бұл науқастарды оның кеңсесіне келуден тоқтатып қоймады. 1879 жылы Кэтрин Хатчинсон Гарднер 204 Дундас көшесіндегі Крем кеңсесінің артындағы дәретханада өлген күйде табылды. Ол жүкті болған және хлороформға малынған орамалмен өлтірілген. Крем оған аборт жасауға көмектесуден бас тартып, оның орнына жергілікті кәсіпкерді баланың әкесі деп айыптауға кеңес берді. Крем Гарднер аборт жасауға келіспеген кезде өзін улап өлтіретінін айтқандығын және оған бизнесменнің есімін жазған хат жолдағанын мәлімдеді. Алайда Гарднердің отбасы мен бірге тұрған әйелі оның мұндай хат жазғанын жоққа шығарды, себебі хаттағы қолтаңба мен жазу стилі оның жазуына ұқсамайтын, сондықтан ол жалған деп танылды. Кремге қарсы көптеген қауесеттер мен айғақтар болғанына қарамастан, билік бұдан әрі шара қабылдамады және іс шешілмей қалды.

Чикаго

Крем Чикагодағы қызыл шамдар ауданынан алыс емес жерде заңсыз аборттар жасаумен айналысатын медициналық практика ашты. 1880 жылдың тамызында, оған операция жасады деген күдікпен Мэри Энн Фолкнердің қайтысы бойынша тергеу жүргізілді; дәлелдердің жетіспеуіне байланысты ол қудалаудан құтылды. 1880 жылдың желтоқсанында тағы бір науқас, Мисс Стэк, Кремнің емдеуінен кейін қайтыс болды, содан кейін ол рецепті берген фармацевтке шантаж жасауға тырысты. 1881 жылдың сәуір айында Элис Монтгомери есімді әйел Кремнің кеңсесінен бір шаршы блок қашықтықтағы пансионда аборт жасағаннан кейін стрихнин уытынан қайтыс болды. Оқиға қылмыс деп танылды, бірақ ешқашан ашылмады. Оқиға орны, уақыт және әдіс Кремді күдікті етеді. 1881 жылдың 14 шілдесінде Дэниел Стотт Иллинойс штатының Бун округіндегі үйінде стрихнин уытынан қайтыс болды, ал Крем оған эпилепсияға қарсы ем ретінде берген препаратты қабылдаған. Өлім табиғи себептерге байланысты деп есептелді, бірақ Крем тағы да шантаж жасауға тырысқаннан кейін, өлімге фармацевтті кінәлі деп жазба хат жолдады. Осы жолы Крем, сондай-ақ Джулия А. (Абби) Стотт та тұтқындалды, ол Кремнің жақын серігі болып, күйеуін өлтіру үшін Кремнен у сатып алған. Ол түрмеден құтылу үшін мемлекеттік куәлік берді, барлық кінәні Кремге таңды, нәтижесінде ол өзіне қатысты қылмыстық іске жауап беруге мәжбүр болды. Ол Жолиет түрмесінде өмір бойына сотталды. Дэниел Стотттың достары оның қабіріне қабір тасын орнатты, онда былай деп жазылған: "Дэниел Стотт 12 маусым 1881 жылы 61 жасында әйелі мен доктор Кремнің уытынан қайтыс болды". Крем 1891 жылдың шілдесінде босатылды. Губернатор Джозеф В. Файфер Кремнің бауырының мейірімділік сұрауынан және билік органдарына пара берген деген күдіктен кейін оның жазасын жеңілдетті.

Лондон

1887 жылы қайтыс болған әкесінен қалған мұра ақшасын пайдаланып, Крем Англияға аттанды және 1891 жылдың 1 қазанында Ливерпульге жетті (Жек Риппердің қылмыстары болғаннан кейін үш жыл өткен соң). Ол Лондонға барып, Ламбет-Палас-Жолының 103 нөмірінде жатаққа орналасты. Сол кезде Ламбет кедейлікке, ұсақ-көшік қылмыстарға және жезөкшелікке толы еді. 1891 жылдың 13 қазанында 19 жасар жезөкше Эллен "Нелли" Донворт Кремнен екі хат алып, онымен кездесуге келісті. Ол оған бөтелкеден ішетін нәрсе ұсынды. Сол түні ол қатты ауырып, кейіннен стрихнинге уланып қайтыс болды. Оның өлімі бойынша тергеу кезінде Крем, А. О'Брайен деген лақап атымен тергеушіге хат жазып, 300 000 фунт стерлинг сыйақы алса, кісі өлтірушінің атын атауға дайын екенін мәлімдеді. Ол сондай-ақ W. F. D. Смит кітап дүкендерінің иесіне хат жазып, оны кісі өлтіруде айыптап, үнсіздігі үшін ақша талап етті. 20 қазанда Крем 27 жасар Матильда Кловер есімді жезөкшемен кездесіп, оған таблеткалар ұсынды және төсекке жатар алдында төртеуін ішуге бұйырды. Сол түні ол қатты ауырып, екі сағаттан кейін қайтыс болды. Оның өліміне алкогольге тәуелділіктен туындаған жүрек жеткіліксіздігі себеп деп есептелді. Крем, М. Малоун деген атпен танымал дәрігер Уильям Бродбентке хат жазып, Кловердің өліміне қатысқандығына дәлелдері бар екенін және үнсіздігі үшін 25 000 фунт стерлинг талап еткенін мәлімдеді. Бродбент Скотланд-Ярдқа хабарласып, ақшаны алуға келген шантажшыға тұзақ құрды. Бірақ ешкім ұсталмады. 1892 жылдың 2 сәуірінде Канадада демалыстан оралған Крем Лондонға қайта оралды, онда ол Луиза Харвимен (туған аты Харрис) кездесті. Ол оған екі таблетка ұсынды және оларды бірден жұтып қоюын талап етті. Харви оған күдікпен қарап, оған берген таблеткаларды жұтып алғандай болып, бірақ жасырын түрде оларды көпірден Темза өзеніне лақтырып жіберді. 11 сәуірде Крем екі жезөкшемен, 21 жасар Элис Марш және 18 жасар Эмма Шривеллмен кездесіп, олармен түнде бірге болды, содан кейін кетер алдында оларға әрқайсысына үш таблетка және консервіленген лосось ұсынды. Екі әйел де сол түні стрихнинге уланып қайтыс болды.

Ұстау

Крем шантаж хаттары арқылы өзіне көп назар аударуға жетті. Полиция айыпталушылардың кінәсіз екенін тез анықтады, сонымен қатар аноним хаттың авторы жасаған айыптамаларда маңызды бір нәрсеге назар аударды: ол Матильда Кловердің өлтірілуіне сілтеме жасаған еді. Кловердің өлімі оның ішімдікке құмарлығына байланысты табиғи себептермен тіркелді. Полиция хатты жазған жалған айыптаушының газеттерде «Ламбет уландырушысы» деп аталған сериялық кісі өлтіруші екенін тез түсінді. Біраз уақыттан кейін Крем Лондонға келген Нью-Йорк қаласының полицейімен кездесті. Полицей Ламбет уландырушысы туралы естіген еді, ал Крем оған құрбандардың тұрған жерлерін қысқаша көрсетті. Америкалық полицей бұл туралы британдық полицейге айтты, ол Кремнің оқиға туралы толыққанды білуіне күдікпен қарады. Скотленд-Ярд Кремді бақылауға алып, оның жиі жезөкшелерге баратынын анықтады. Олар сондай-ақ АҚШ және Канадада тергеу жүргізіп, күдіктінің тарихымен, соның ішінде 1881 жылы у қолданып кісі өлтіргені үшін сотталғанымен танысты. 1892 жылдың 3 маусымында Крем Матильда Кловерді өлтіргені үшін тұтқындалды, ал 13 шілдеде ол Кловерді, Донвортты, Маршты және Шривеллді өлтіргені, Харвиді өлтіруге талпынғаны және қарақшылық жасағаны үшін ресми айыпталып, сотқа берілді; оның дәрі-дәрмегі/у жинағы (дәлел ретінде алынған) қазір Қылмыс мұражайында сақталуда.

Сот және өлім жазасы

Оның соты 1892 жылдың 17-21 қазаны аралығында өтті. 12 минуттық кеңес соңыннан қазылар алқасы оны барлық айыптаулар бойынша кінәлі деп тапты, ал судья Генри Хокинс оны өлім жазасына кесті. Барлық атқылы қылмыскерлерге қатысты дәстүр бойынша, оның денесі сол күні түрме қабырғаларының астына, басқа атқылы қылмыскерлермен бірге, тек бір әрпімен белгіленген жерге жерленді. Оның денесі 1902 жылы эксгумацияланып, Лондон қалалық зиратына көшірілді. Қазір ол 339-бөлімде белгісіз қабірде жатыр. Биллингтон бұл оқиғаны Виктория дәуіріндегі әйгілі серийлі кісі өлтіруші Жек Рипперді аттыруға өзінің жауапты екенін дәлелдеу үшін пайдаланды. Бұл талаптар негізсіз, себебі полиция қызметкерлері мен атқылы жазаға қатысқан басқа адамдар мұндай оқиға туралы ештеңе айтқан жоқ. Сонымен қатар, Крейм 1888 жылы Риппердің кісі өлтіру кезінде түрмеде болған, сондықтан оның Жек Риппер болуы мүмкін емес еді. Риппер зерттеушісі Дональд Белл Креймнің шенеуніктерге пара беріп, ресми босатылудан бұрын түрмеден шығып кеткенін болжады, ал сэр Эдвард Маршалл Холл Креймнің түрмедегі мерзімін оның орнына келген егіздер өткергенін айтты. Мұндай пікірлер өте күмәнді және Иллинойс билігі, сол кездегі газеттер, Креймнің адвокаттары, Креймнің отбасы және Креймнің өзі берген барлық белгілі мәліметтерге қайшы келеді. Креймнің бірінші биографының бірі, Креймнің эшафодта тұрып, асылуға дайын болған кезде қорқып, дене функцияларын жоғалтып, "Мен эякуляция жасаймын" деп дірілдегенін, оның "Мен Жекпін" деп қате түсінілуі мүмкін екенін айтты. Ағылшын-канад жазушысы Крис Скотт 1989 жылы "Жек" романы үшін Артур Эллис сыйлығын жеңіп алды, бұл роман Креймнің Жек Риппер болғаны туралы болжамға негізделген.

Талдау

Уланудың себептері әлі толыққанды анықталған жоқ. Көптеген адамдар Кремнің құрбандарының қиналыспен өлуін көруден ләззат алатын, оларды бақылауға ұмтылған садист болғанын айтады (тіпті оның қатысуының қажеті болмаса да). Дегенмен, Кремнің ақшаға деген құштарлығы да болған, оны оның жасаған қылмыстарының барысындағы қорқыту әрекеттерінен көруге болады. Сондықтан, ол кісі өлтіруді жақсы жоспарланбаған пайда табу әрекеттерінің бөлігі ретінде жасаған болуы мүмкін. Крем қылмыстар сериясы басталғаннан бастап-ақ белгілі тұлғаларға шантаж хаттары жазып, оның жалғыз ер адам құрбаны Дэниел Стотты улауы Стоттың бай жесірі қайтыс болған күйеуінің мүлігін онымен бөлісуіне үмітпен жасалды. Крем бес улану ісінен сотталғаннан басқа, 1877 жылы әйелі Флора Бруксті өлтіргеніне және оның қарауында түсік жасау кезінде қайтыс болған кем дегенде төрт әйелдің өліміне де күдік танылады.

Танымал мәдениетте

Крем 1990 жылы BBC Four радиосының «Шерлок Холмс: Пимликоның у таратқышының оқиғасы» атты радиоспектаклінің басты қарсыласы болды. 2000 жылы «Қылмыстық бөлмелер: Нағыз Шерлок Холмс сырлары» сериалының бірінші эпизодында жас Артур Конан Дойл мен Джозеф Белл Алек Ньюман сомдаған Томас Ниллге қатысты кісі өлтіру ісін тергейді. Эпизодтың соңында, қосымша мәліметте оның Томас Нилл Крем екендігі айтылады, ол Конан Дойлмен бірге медициналық институтта оқыған. 2015 жылы BBC One телесериалы «River» да Крем жиі пайда болып, D. I. John River-мен «көрініс» ретінде әңгімелеседі.