Кіріспе

Әли әл-Саджадтың кітабы

Әл-Сахифа әл-Саджадия (ٱلصَّحِيفَة ٱلسَّجَّادِيَّة) – ислам пайғамбары Мұхаммедтің шөбересі, шиит дінінің имамы Әли әл-Саджадқа (шамамен 659-713 жж.) жатқызылатын дұғалар жинағы. Ислам дініндегі ең ежелгі дұға кітабы, исламдық руханилықтың шыңы және бүгінгі рухани сауалдардың көптегеніне жауап ретінде бағаланады. Әсіресе, шиит дәстүрі осы кітапты жоғары құрметпен қарастырады, оны Исламның орталық діни мәтіні – Құраннан және бірінші шиит имамы Әли ибн Әби Талибке жатқызылатын «Нахж әл-Балаға»дан кейін орналастырады. Кітаптың негізгі бөлігін 54 дұға құрайды, оған көбінесе 14 қосымша дұға және 15 құлақтан естілетін дұға (мунажат) қосады.

Кітап туралы

деп аталады. Ислам дінінің рухани дамуының маңызды еңбегі саналады, ол исламдық руханияттың үлгісі және бүгінгі рухани сауалдарға жауап ретінде құрметке ие. Кітап ислам пайғамбары Мұхаммедтің шөбересі және шиит исламның имамы Әли әл-Саждаға жатқызылады, ол сондай-ақ «Зайн әл-Абидин» құрметті лақабымен де белгілі. Шиит дәстүрі оны жоғары бағалайды, Құраннан және Әли ибн Әби Талибке жатқызылатын – алғашқы шиит имамы және әл-Саджадтың әкесіне тиесілі кітаптан кейін орын береді. Бұл кітап шиит исламда «Құранның қарындасы», «Қасиетті үйдің Інжілі» және «Мұхаммед үйінің Псалмдары» сияқты әр түрлі құрметті атаулармен танымал. Оған көптеген түсіндірмелер жазылған. Дұға – Құдайға мақтау, алғыс, үміт және қажеттілікпен жүгіну амалы. Мұсылмандар діни тұлғаларының, Мұхаммедтің және шииттер үшін имамдарының дұғаларын оқып, оларға еліктейді. Әсіресе, әл-Саджад осы кітапты мұсылман қауымын ойлап жазған. Кітапта, мысалы, Ораза айт сияқты қоғамдық шараларға арналған дұғалар, сондай-ақ ата-анаға арналған дұға бар, онда әл-Саджад ата-анасы тірі болғандай сезіммен сөйлейді. Бұл кітапты исламның маңызды ұстанымы – «Алладан басқа құдай жоқ» немесе «Алла – бар, ал адам – ештеңе» деген түсініктің іс жүзіндегі көрінісі деп қарастыруға болады. Сондықтан кітапта «Алладан басқа жақсылық жоқ», «Алланың көмегінсіз шыдамдылық жоқ», «Алладан басқа шүкіршілік жоқ» және оларға толықтыру ретінде «Менде жамандық жоқ», «Менің нәпсімде шыдамсыздық жоқ», «Менде жек көрушілік жоқ» тақырыптары көтеріледі. Сәжде ететін адам өзінің кемшіліктерін және күнәларын мойындағаннан кейін, Раббысына мойынсұнып, Оның кеңшілігі мен кешірімін сұрай алады.

Мейірімділіктің басымдығы

Мұнда әрбір элемент Құран мәтінінің бір элементімен сәйкес келеді. Әсіресе, Құрандағы мейірімділіктің басымдығы , әл-Саджад Алланың мейіріміне жиі жүгінетін және оның қаһарынан бұрын оны сұрайтын жерде айқын көрінеді. Ол жиі Құдайдан кешірім тілейді, Мұхаммед те дұғаларында кешірім сұрайды, тіпті екеуі де шиит исламында қатесіз саналады. Олардың екеуі де шынайы өкініш білдірген болуы мүмкін, бірақ олардың «күнәлары» Құдайға еркіндікпен мойынсұнбаумен байланысты емес еді. Керісінше, олар Құдайдан өздерінің шектеулі адамдар екенін жасыруын қайта-қайта сұрады. Бұл мәтіннің Алланың мейіріміне баса назар аударуы, оның авторы әл-Саджадтың көзқарасын көрсетеді. Ол былай деген: «Алланың мейірімінің шексіздігін ескеретін болсақ, адамның жойылуы таңғаларлық емес». Әл-Саджадтың бұл көзқарасы Мұхаммедтің пікірімен үйлеседі, ол құлшынатын адамға «нығайып, ниетін ұлы етуді» ұсынған, себебі Алланың бергені Ол үшін ешқандай қиындық емес. Дегенмен, Алланың қаһары әрқашан есімізде болуы керек, өйткені Алланың мейіріміне деген үміт «мақтаншылықтан аулақ болу, күнәға берілуден тыйылу және кешірім сұрап дұға ету» арқылы бірге жүруі керек, бұл туралы -та тараудағы 12:13 аятта айтылған.

Басқа өлшемдер

Саждада кейде Мұхаммедтің үй іші, Ахл-Байтқа жасалған зұлымдықтарға ишарат жасайды. Кітапта әл-Саджадтың мұсылман қауымы (ұмма) үшін, олардың істерін түзеу үшін, сондай-ақ мұсылман шебін қорғайтын сарбаздар үшін дұға ететін мысалдар да бар. Бұл кітап бастапқыда шииттерге арналған секталық нұсқаулық болған болуы мүмкін. Мысалы, Мұхаммед пен оның отбасына деген құрмет білдірулер Омейядтардың саясатына қарсылық ретінде кітапта жиі кездеседі. Кейбір дұғаларында әл-Саджад шиит исламның басты қағидасы – имаматты айтады. Рухани мағынасынан бөлек, бұл кітап ислами үйретімдердің де көзі болып табылады. Мысалы, «Арш иелеріне нығмет болсын» деген дұғасы исламның періштелерге қатысты көзқарасын қысқаша түсіндіреді.

Аутентиктілігі

Аль-Саджадқа жатқызылатын кітаптар көбінесе шынайы деп есептеледі, бірақ кітаптардың кейбір бөліктері басқалармен көркемдік тұрғыдан өңделген болуы мүмкін. Шиит дәстүрінде бұл мәтін мутаватир саналады, яғни көптеген санаттар арқылы жеткізілген. Қосымшалар көрнекті шиит ғалымы Мұхаммед ибн Маки жинаған, ал одан әрі басқа да маңызды шиит ғалымы Мұхаммед Бакир Мәжлиси тарапынан кеңінен танымал болды.

Аудармалар

Сафавилер дәуірінде парсы тіліне аударылған. Ағылшын тіліндегі аудармасы, "Исламның Забурлары" деген тақырыппен, исламистика ғалымы У.С. Читтиктың кіріспесі және түсіндірмелерімен бірге қолжетімді.

Басқа жинақтар

Сонымен қатар, әл-Саджадқа жатқызылатын тағы да бірнеше дұғалар жинағы бар. Екіншісі 1643 жылы шиа ғалымы әл-Хурр әл-Амилимен жинақталған. Үшіншісін Мәжлістің шәкірті Афанди жинады. Бесіншісі, белгілі қазіргі заманғы шиа ғалымы Мұхсин әл-Аминнің жинағы, ең толық жинақ болып табылады және басқа барлық жинақтарды өз ішіне қамтиды.