Кіріспе

Британдық Колумбияның жергілікті халқы

этникалық топ

Нисгьаа (/n//ɪ//s//ɡ//ɑː/) – «Насс өзенінің халқы» дегенді білдіретін Тонгасс Тлингит тілінен алынған қарыз сөз. Нисгьааның ресми тілдері – нисгьаа тілі және ағылшын тілі.

Дәстүрлі асхана

Нисгаа халқы дәстүрлі түрде жыл бойы "жағажай тағамдарын" жинап алады. Бұған пышақтар, мидиялар, устрицалар, лимпеттер, исіркектер, абалон, балық, теңіз шөптері және жағалаудан жиналатын басқа да теңіз өнімдері кіруі мүмкін. Олар сондай-ақ өзендерден лосось, треска, шарап, шұбар, форель және басқа да тұщы су балықтарын аулайды, сондай-ақ естіктерді, балықтарды және теңіз арыстандарын қоса аулайды. Олихан балығының (Thaleichthys pacificus) майы кейде басқа тайпалармен саудаланып тұрады, бірақ қазіргі уақытта бұл көбінесе рәсімдік мақсатта қолданылады. Олар орманды жерлерде тау ешкісін, мармот, аң құстарын және басқа да жануарларды аулайды. Отбасы ет пен балықты бірге пісіріп, өңдейді, оларды қуырып немесе қайнатып дайындайды. Балық пен теңіз сүтқоректілерін мұздатылған, қайнатылған, кептірілген немесе қуырылған күйінде жейді. Акулалардың жартылай жеген басы бар тресканың бір түрінің басын қайнатып шұбат жасайды, халық аңызына сәйкес, бұл суық тиюдің алдын алуға көмектеседі. Нисгаа халқы сондай-ақ құрғақ балық, естік майы, балық майы, май және кипарис ағашын да саудалайды.

Дәстүрлі үйлер

Нисгаа халқының дәстүрлі үйлері ірі тіктөртбұрыштар пішіндес, самырсын ағашынан жасалған, самырсыннан шатыры бар және есіктері су жағына қаратылған. Есіктер көбінесе отбасының таңбасымен әшекейленеді. Ішінде от ошағын орналастыру және жылуды сақтау үшін еден төмен қазылған. Төсектер мен мүлік салынған қораптар қабырғалар бойына орналасқан. ХХ ғасырдың ортасына дейін бір үйде үш-төрт ұзын отбасы тұруы мүмкін еді, бірақ қазір мұндай практика сирек кездеседі. Қабырғаларды маскалар мен көрпелер безендіруі мүмкін.

Дәстүрлі киімдер

Еуропалық отарлаудан бұрын ерлер жазда ештеңе кимейтін, әдетте аң аулау мен балық аулауға ең қолайлы уақыт осы болатын. Әйелдер жұмсақ самырсын қабығынан тігілген юбка киіп, көкірегін ашық қалдыратын. Суық мезгілде ерлер кедр қабығынан тігілген белдемше (жамбасқа арналған киім), кедр қабығынан жасалған плащ киетін, жаңбыр жауса себеттен тоқылған бас киім тағатын, бірақ үй ішінде ештеңе кимейтін. Әйелдер үй ішінде де, сыртында да себеттен тоқылған бас киім мен кедр қабығынан тігілген жамылғы киетін. Екі жыныс та қабықтан және сүйектен жасалған әшекейлер тағып жүрді. Олар шаштарына теңіз жануарының майын сүрді, ал ерлер шаштарын ұзын немесе жоғарыдан жинап тағайтын. Соғыс кезінде ерлер қызыл кедрден жасалған қару-жарақ, кедрден жасалған бас киім және кедрден жасалған белдемше киетін. Олар найза, дубін, арқан, садақ және сырға қолданды. Қамыстан тоқылған қалқандар жиі кездесетін.

География

Фудху аңғарында шамамен 2000 адам тұрады. Ал тағы 5000 ниска Канаданың басқа аймақтарында, көбінесе төменде сипатталатын үш қалалық орталықта қоныстанған.

Нисгаа ауылдары

Нисгаа халқының саны шамамен 7 мың адамды құрайды.

Нисгаа күнтізбесі/өмір

Нисгаа күнтізбесі жиналатын азық-түлік пен қолданылатын заттарға байланысты есептеледі. Алғашқы жыл жыл бойындағы әр түрлі айларға сәйкес келді. Хобйи: Қасық сияқты (ақпан/наурыз). Бұл жаңа жылды тойлаудың дәстүрлі уақыты, сондай-ақ Хообйи деп те аталады. (Жазба нұсқалары: Hoobiyee, Hobiiyee, Hoobiiyee) X̱saak: Ооличан жеу (наурыз). Ооличан ақпан айының соңында/наурыз айының басында Насс өзеніне оралады. Олар қыстан кейін жиналатын алғашқы азық-түлік, ол егін жинау жылының басталуын көрсетеді. Mmaal: Каноэлерді қайта пайдалану (сәуір). Өзендегі мұз жарыла бастайды, каноэлерді қайта қолдануға мүмкіндік береді. Yansa’alt: Жапырақтар гүлдейді (май). Жапырақтар қайтадан жайнай бастайды. Miso’o: Қызылшабақ (маусым). Қызылшабақ балықтары жиналады. X̱maay: Жеміс-жидектер жеу (шілде). Әр түрлі жеміс-жидектер жиналады. Wii Hoon: Үлкен шабақ (тамыз). Көп мөлшерде шабақ балықтары жиналады. Genuugwiikw: Мармоттың іздері (қыркүйек). Мармот сияқты ұсақ жануарлар ауланады. X̱laaxw: Форель жеу (қазан). Бұл айда форель негізгі тағам болып табылады. Gwilatkw: Жамылу (қараша). Жер қармен "жамылады". Luut’aa: Отыру (желтоқсан). Күн бір жерде тұрады. Ḵ’aliiyee: Солтүстікке қарай жүру (қаңтар). Бұл жылы күн қайтадан солтүстікке (K’alii) қарай бастайды. Buxwlaks: Үрлеу (ақпан). Үрлеу – бұл жылдың осы мезгіліндегі желдің күшін көрсетеді.

Келісім

1998 жылдың 4 тамызында Нискаа халқы, Британдық Колумбия үкіметі және Канада үкіметі арасында жер дауы бойынша келісімге қол қойылды. Насс өзені аңғарындағы келісімнің бір бөлігі ретінде, шамамен [мәнді көрсету қажет] жер Нискаа халқының жері деп ресми түрде танылды және су қоры да құрылды. Осы келісім нәтижесінде Bear Glacier провинциялық паркі де құрылды. Бұл жер дауының шешілуі 1854 жылғы Дуглас келісімдерінен (Ванкувер аралы) және 1899 жылғы 8-ші келісімнен (Солтүстік-Шығыс Британдық Колумбиясы) бері Британдық Колумбиядағы алғашқы ұлт өкілдерімен жасалған алғашқы ресми шарт болды. Нискаа халқының ішкі талаптары бойынша, ұжымдық меншіктегі жерді жеке меншікке беру мәселесі көтерілуде. Бұл Канаданың басқа да алғашқы халықтардың жерлеріне әсер етеді.

Тарих

Кси Си Акстан (бұрынғы Цеакс өзені) шығысындағы аңғарда орналасқан Цеакс Конусы 18-ші ғасырдағы ұсақ-құрылыстың көзі болды, нәтижесінде улы жанартау газдарынан шамамен 2000 Ниска’а халқы қаза тапты.

Мұражай

2011 жылы Лахсагалтапта Нисгаа Лисимс үкіметінің жобасы – Нисгаа музейі ашылды. Онда Насс аңғарынан тыс ірі мұражайларда ондаған жылдар бойы сақталған Нисгаа халқының көптеген тарихи артефакттары қойылған.