Кіріспе
Театр жанры
Кешкі ас театры (кейде «кешкі ас және қойылым» деп аталады) – мейрамханадағы тамақты сахналық пьеса немесе музыкалық қойылыммен үйлестіретін ойын-сауық түрі. «Кешкі ас және қойылым» термині тамақ ішу кезінде концерттік музыкамен бірге мейрамханада тамақтануға да қатысты болуы мүмкін, онда көрермендер тамақ арасында өнер көрсетуді тамашалайды. Театрлық қойылым жағдайында, кейде пьеса тамаққа қосымша ғана ойын-сауық болып табылады, екінші деңгейдегі маңызға ие. Түнгі клубтар стилінде пьеса кештің басты оқиғасы болуы мүмкін, ал кешкі ас маңызды емес немесе қатысуға міндетті емес. Кешкі ас театры үш бөлек құрылымды басқаруды талап етеді: тікелей театр, мейрамхана және, әдетте, бар. Кейбір алғашқы кешкі ас театрлары, «театр-мейрамханалары» деп белгілі болған, бір бөлмеде кешкі ас ұсынып, екінші бөлмеде пьеса қойған.
Narroway Productions компаниясы
Narroway Productions – 1996 жылдың қыркүйегінде Ивонн Кларк пен Ребекка Мартин құрған, Оңтүстік Каролина штатының Форт-Милл қаласында орналасқан христиандық кешкі ас театры. Театр "Кингс Арена" амфитеатрында бастама алды. 8 жыл бойы "Кингс Арена" амфитеатрында өнер көрсеткеннен кейін, олардың жалдау шарты аяқталды және олар орналасқан жерін өзгертуге мәжбүр болды. 2005 жылы Каровиндс бульвары бойынша ескі құмар ойындар қоймасы сатылымға қойылды. Біраз келіссөздерден кейін, қойманың иесі Narroway Productions компаниясына мүліктің құнын бағасынан төмен сатуға келісті. Осыдан бері олар 3-тен астам жаңа қойылым жазды, паркингтің ар жағында 4 дүкен ашты және тіпті гольф турнирін өткізді.
Барксдейл театры
Вирджиния штатының Ричмонд қаласында 1953 жылы Дэвид пен Нэнси Килгорлар Ханновер тавернасында Барксдейл театрын құрды, ол АҚШ-тағы алғашқы ресми кешкі ас театры болды. Театр орналасқаннан кейін, театрға іргелес бөлме спектакль көруге келген топтар үшін швед үстеліне айналдырылды, соңында ол барлық көрермендерге қолжетімді болды.
Дрюри Лейн театрлары
Тони ДеСантис 1949 жылы Иллинойс штатының Эвергрин Парк қаласында «Мартиник» мейрамханасын ашып, клиенттерді тарту үшін мейрамхананың жанында шатырда спектакльдер қоюға кірісті. Бұл кәсіпорын сәтті болды, нәтижесінде 1958 жылы ол өзінің алғашқы театрын – «Дрюри-Лейн Эвергрин Парк» театрын салды. Бұл оның ашқан алты кешкі ас театрының біріншісі болды және 2003 жылы жабылуға дейін 45 жыл бойы жергілікті ойын-сауық орталығының маңызды бөлігіне айналды. «Дрюри-Лейн Норт» 1976 жылы жұмысын бастады және «Marriott Lincolnshire Resort»-қа сатылып, «Marriott» театры болып қайта аталды.
Қорадағы кешкі ас театрлары
Вирджиния штатының Роанок қаласынан шыққан кәсіпкер Говард Дуглас Вулф Barn Dinner Theatre франшизасын құрды және ол "кешкі ас театрының әкесі" деп аталды. Ол 1961 жылы Конли Джонспен бірлесіп франшизаны бастады. Әр франшиза Вулфтың сәулеттік шешімдермен салынған қораларын, ара, басқа да құралдармен безендірілген фермалық стильдегі интерьерді және Вулф "Сиқырлы сахна" деп атаған сахналық лифті қамтыды. Акт немесе көрініс аяқталғаннан кейін сахна төбеге көтеріліп, келесі көрініске дайын күйде қайтадан пайда болатын. Бұл процеске бір минуттан да аз уақыт кетті. "Барн" франшизасының кезеңінде барлық қойылымдар Нью-Йорктегі студияда сахналанып, содан кейін жеке театрларға жіберілді. Франшиза таратылғаннан кейін өндіріс орталықтары Нэшвиллге көшірілді. Бастапқыда спектакль актерлері официанттардың да қызметін атқарды. Актерлер Нью-Йоркте іріктеліп, актерлік құрамға бекітілді және қойылымдар барысында театрдың үстіндегі тұрғын үйлерде тұрды. Микки Руни және тағы да көптеген танымал актерлер "Барн" театрында рөлдер ойнады. Солтүстік Каролина штатының Гринсборо қаласындағы Barn 1964 жылы құрылған және Америкадағы ең көне, үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан кешкі ас театры, сондай-ақ түпнұсқа Barn Dinner Theatres-тің соңғысы. Теннесси штатының Нэшвилл қаласындағы Шафиннің қорасы 1967 жылы Нэшвиллдің алғашқы кәсіби театры ретінде ашылды. COVID-19 пандемиясының салдарынан 50 жылдық қызметтен кейін 2020 жылдың қазан айында театр жабылуға мәжбүр болды.
Альгамбра кешкі ас театры
Флорида штатының Джексонвилл қаласындағы Альгамбра кешкі ас театры 1967 жылы Леон Саймонмен ашылды. 1985 жылы Чикаго қаласындағы Дрюри Лейн театрларынан кеткен Тод Бут оны сатып алды. Театрдың құрылымында 400 орыннан кез келген нүктеден кедергісіз көруге мүмкіндік беретін алға қарай жылжымалы сахна қолданылады.
Чанхассен кешкі ас театрлары
Миннеаполис Сент-Пол, Миннесотадағы Чанхассен кешкі театрлары 1968 жылы құрылған. Миннетонка көлінің жанында кеңейтілген Ескі Лог театрын жобалап, салған Герб Блумберг кейіннен Чанхассен кешкі ас театрларын салып, басқарды. Ескі Лог театрының ішінде асхана бар. Тамақтан түсетін кіріс қаржылық сәттілік үшін қажет, бірақ ол кешкі ас театры болып табылмайды. Чанхассен АҚШ-тағы ең ірі кәсіби кешкі ас театры екенін мәлімдейді. Басты сахнада 577 орын, Fireside театрында тамақтанбайтын көрермендерге арналған 230 орын, ал Playhouse театрында 126 орындық үстелдер бар.
Карусельлік кешкі ас театры
Карусель кешкі ас театры 1973 жылы ашылып, 1988 жылы Огайо штатының Акронына, бұрын Лас-Вегас стиліндегі түнгі клуб болған ғимаратқа көшірілді. 1200 орындықпен, ол 2009 жылы жабылғанға дейін АҚШ-тағы ең ірі кешкі ас театры болды. Кейбіреулер театрдың 2000 жылдардың соңындағы АҚШ экономикалық дағдарысының салдарынан жабылғанын айтады, бірақ театрдың жабылуына соққан оқиғаларға иелігінің ауысуы және олардың жасаған қате шешімдері себеп болуы ықтимал.
Биф & Бордс кешкі ас театры
Индианаполистегі Beef & Boards кешкі ас театры 1973 жылы ашылды және J. Scott Talbott негіздеген кешкі ас театрларының желісіне кіретін болды. Онда 450 орындық зал бар, онда буфеттік кешкі аспен басталған Бродвей шоулары мен концерттер көрсетіледі. Бұл – кәсіби театр.
Риддлсбродтың гастрольдік театры
Риддлсброд гастрольдік театр компаниясы кешкі аспен қоса театрлық қойылымдар, детективтік мистикалық шоулар мен комедиялық шоуларды ұйымдастырады. Нью-Джерси штатының Стратфорд қаласында орналасқан олардың кейбір қойылымдары толығымен жасалма тілдерде орындалып, Жаңа Ой қозғалысының идеяларын қамтыған.
Танымалдылығы мен құлдырауы
АҚШ-та жергілікті көрермендерге арналған аймақтық ойын-сауық ретінде кешкі ас театрлары 1970-ші жылдары ең жоғары деңгейге жетті. Алхамбра кешкі ас театрының иесі Тод Бут 1976 жылы бүкіл ел бойынша 147 кәсіби кешкі ас театры жұмыс істегенін мәлімдеді. Бұрынғы киноактерлерді басты рөлдерге тарту арқасында театрлардың табысы ерекше болды. Ван Джонсон, Лана Тернер, Дон Амеч, Ив Арден, Микки Руни, Джун Эллисон, Шелли Винтерс, Дороти Ламур, Таб Хантер, Бетти Грейбл, Сандра Ди, Мами Ван Дорен, Джоан Блонделл, Дебби Рейнольдс, Сайд Шарис, Кэтрин Грейсон, Бетти Хаттон, Джейн Уизерс, Марта Рей, Эльке Сомер, Дональд О'Коннор, Родди Макдаул, Джейн Рассел, Сезар Ромеро және Энн Миллер – кешкі ас театрларында ойнаған Голливуд жұлдыздарының бір бөлігі ғана. Бети Уайт, Энн Б. Дэвис, Вивиан Вэнс, Боб Денвер, Джо Энн Уорли, Берни Копелл, Дон Уэллс, Кен Берри, Гэвин МакЛеод, Нэнси Кулп, Фрэнк Саттон және Боб Крейн сияқты танымал телесериалдардан белгілі актерлер де жетекші рөлдерде пайдаланылды. Техас штатының Сан-Антонио қаласындағы "Fiesta Dinner Playhouse" театрының иесі, актер Эрл Холлиман да осылай істеді. 1980-ші жылдардың ортасында театрлардың көпшілігі жабылып, осы өркендеу аяқталды. Кино және тележұлдыздар кешкі ас театрларында жұмыс істеуді тоқтатты. Бут: "Олар кешкі ас театрының барлық қойылымынан түсетін табыстан гөрі, бір күнде түсірілген жарнамадан көбірек ақша таба алатын, үстіне саяхаттау қажеттілігі де болмады. Сонымен қатар, көптеген жұлдыздар қайтыс бола бастады. Бір кезде бұл өте жақсы мүмкіндік болатын", – деді.
Қайта өрлеу
2000 жылдан кейін жаңа кешкі ас театрлары ашыла бастады. Чикагоның алғашқы Drury Lane Water Tower Place театры 1976 жылы құрылған, бірақ 1983 жылы жабылды. 2004 жылы 7 миллион долларға жаңа нысан ашылды, ал 2009 жылдың басында Джексонвильде Gathering Dinner Theatre ашылды. 2006 жылдың соңында Ұлттық кешкі ас театрлары қауымдастығының құрамында 32 мүше болды, ал 1999 жылы – 9 мүше ғана еді. 2020 жылғы COVID-19 пандемиясы индустриядағы жабылулардың салдарынан музыканттарға жұмыс орындарын қайтару және көрермендерге ойын-сауық сыйлау мүмкіндігі ретінде осы форматтың қайта жандануына себеп болды.
Біріккен және біртұтас емес
Америка Құрама Штаттарында одақтас театрлар актерлер қауымдастығының мүшелері болып саналады, онда актерлер мен сахналық менеджерлер кәсіби сахна актерлерін және сахналық менеджерлерді білдіретін актерлер қауымдастығының мүшелері болып табылады. Одақтас қойылымдардың құны жоғары, себебі акционерлік шарты бойынша театрлар әдетте тұруға орын, ең төменгі жалақы, сақтандыру және зейнетақы төлемдерін, сондай-ақ кастингтер мен жұмысқа орналасуға қатысты басқа да ережелерді төлеуге міндетті. Кейбір коммерциялық емес ұйымдар әуесқой актерлерді немесе актерлік құрамды пайдаланады, онда басты рөлді кәсіби актер орындайды, ал актерлік құрамның қалған бөлігі әуесқойлардан құралады.
Турист
Американың Лас-Вегас, Дестин, Флорида, Брансон, Миссури, Теннесси, Анахайм және Калифорния штатының Лос-Анджелес сияқты демалыс орындарында арнайы кешкі ас театрлары пайда болды, онда қойылым ұзақ мерзімге өзгермейді, себебі олардың көптеген клиенттері жергілікті тұрғындар емес, туристер. АҚШ-тағы ең танымал демалыс орны Орландо, Флоридада 1999 жылы оннан астам кешкі ас театры жұмыс істеді; 1990 жылдары он алтысы ашылып, жабылды.
Қылмыстың құпиясы
Қылмыстың құпиясы ойындары – бұл өздігінен танымал болған, қатысушылармен өтетін кешкі театрлық қойылымдар. Бұл қойылымдар кез келген адамның кіру ақысын төлеп қатыса алатын қоғамдық немесе компания, әлеуметтік топ немесе ұйым өз мүшелері үшін ұйымдастыратын жеке шаралар түрінде болуы мүмкін. "Кешкі ас пен қойылым" ұғымын пайдалана отырып, қылмыстың құпиясы қойылымы көбінесе дәстүрлі кешкі театрға қарағанда тар аудиторияға арналады. Қоғамдық қойылымдарда әдетте кәсіби актерлер ойнаса, жеке көрсетілімдерде қонақтарға қатысушы ретінде кейіпкерлер немесе детективтердің "рольдері" ұсынылуы мүмкін.
Басқалар
"Кейірім комедиясы" "Қорқыт құпиясы" сияқты, себебі қойылымға қатысты талаптар минималды және көрермендер актерлермен өзара әрекеттеседі. Джоуи мен Марияның комедиялық итальяндық үйлену тойын Дарлин Франклин 1992 жылы жазды, ал франшиза құқықтары 2001 жылы сатылды. Басқа мысалдарға Тони мен Тинаның үйлену тойы және гей нұсқасы, Джони мен Джинаның үйлену тойы жатады. Өзен кемелеріндегі кешкі ас – шоу-кеме мен тамақтанудың біріктірілген түрі. Олар кеме жүзе алатын су айдындарында ғана шектеледі, мысалы, Шоубойт Брэнсон Белль немесе Голденрод Шоубойт сияқты. Мадригал кешкі асы, немесе Мадригал тойы маусымдық шара, әдетте Рождество маусымында өткізіледі. Олар көбінесе білім беру және діни мекемелерде қаржы жинау мақсатымен ұйымдастырылады және орта ғасырдан Ренессанс дәуіріне дейінгі кезеңдегі тамақ, ән, поэзия, юмор, костюмдер және қойылымдарды қамтиды. "Орта ғасырлардағы кешкі ас және турнир" – аттар мен қылышпен сайыс көрсетілетін кешкі ас театрларының желісі.