Кіріспе

Американдық тарихшы Стенли Морис Элкинс (27 сәуір 1925 жылы Массачусетс штатының Бостон қаласында дүниеге келген, 16 қыркүйек 2013 жылы Массачусетс штатының Лидс қаласында қайтыс болған) – американдық тарихшы, АҚШ-тағы құлдықты нацистік концлагерьлермен салыстырған ерекше және даулы еңбегімен, сондай-ақ Эрик Маккитрикпен бірлесіп жазған Америка Республикасының алғашқы кезеңдеріне арналған кітаптары мен мақалаларымен танымал. Олар Американың негізін қалаушы әкелерінің тарихына арналған «Федерализм дәуірі» атты кітапты жазды. Гарвард университетін бакалавр дәрежесімен (GI-бағдарламасы бойынша стипендия алып) бітірді, ал Колумбия университетінде тарих ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алды. Элкинс алғаш Чикаго университетінде оқытты, бірақ мансабының көп бөлігін Нортгемптон қаласындағы Смит колледжінде тарих профессоры болып өткізді, онда ол отбасын өсіріп, соңынан зейнетке шықты.

Мансап

Элкинс Бостонда Франк және Франсис Элкинстің (қыз есімі Рейнер) отбасында дүниеге келген. Ол Бостон ағылшын тіліндегі орта мектебінде оқыды және 1943 жылы АҚШ армиясына қатарына қосылып, 362-ші жаяу әскер полкінде Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Францияда, бірақ көбінесе Италияда шайқасты. Ол бастапқыда барлаушы, кейіннен неміс әскери тұтқындарының күзетшісі болып қызмет етті. Соғыстан кейін ол Дороти Адель Ламкенге үйленді және GI Bill бағдарламасы бойынша Гарвард университетінде (A.B. 1949) оқыды, содан кейін Америка тарихы бойынша Колумбия университетінде аспирантураны бітірді (M.A. 1951, Ph.D. 1958), онда Рихард Хофстадтердің басшылығымен оқыды. Ол және оның аспирант әріптесі Эрик Маккитрик Чикаго университетінде тарих профессоры болып тағайындалды, онда 1955 жылдан 1960 жылға дейін сабақ берді. 1960 жылы ол Смит колледжінің профессорлық құрамына қосылды, онда 1969 жылдан 2013 жылы қайтыс болғанға дейін Сиденхэм Кларк Парсонс атындағы тарих профессоры болды.

Құлдық: Американың институционалды және интеллектуалды өміріндегі проблема

Колумбия университетіндегі Элкинстің докторлық диссертациясы негізінде жазылған бұл еңбек теориялық жаңалықтарымен және алғаш жарияланғандағы зор ықпалымен ерекшеленді, бірақ қазіргі таңда кеңінен ескірген. Онда Элкинс екі маңызды және даулы мәлімдеме жасады: біріншісі – американдық құлдықты жоюшылар идеологиялық тұрақтылық пен тазалыққа талап ету арқылы, құлдық жүйесімен келісімге бармай, тиімділігін төмендетті. Ол британдық құлдықты жоюшылардың көбірек прагматикалық болғанын және соның арқасында соғыссыз құлдықты жоюға қол жеткізгенін айтты. Содан кейін Элкинс Солтүстік Америкадағы құлдықты Испан Америкасындағы құлдықпен салыстырып, институтты басқаратын құрылымдарға, оның жағдайларына қарағанда көбірек назар аудару қажеттігін көрсетті. Солтүстік Америкада құлдар кез келген заңдық құқықтан айырылды, оның ішінде үйлену және отбасы құру, зорлық-зомбылықтан қорғалу, мүлікке ие болу немесе өсиет қалдыру құқығынан. Мэриленд пен Кентуккиден басқа, құл мемлекеттері құлдарды оқып-жазуға үйретуге немесе кітаптарға ие болуға рұқсат беруді қылмыс деп жариялаған заңдарды қабылдады. Жеке құқықтардың жойылуы және иелеріне толық тәуелділік Элкинстің "құлдық мүлік" деп атаған құлдық түріне әкелді, ол Испан Америкасындағы жүйеден өзгеше болды. Жағдайлар да соншалықты қиын болғанымен, құлдар көбінесе сот жүйесін пайдалану, бостандықтарын сатып алу немесе еңбектерін басқаларға жалға беру сияқты бірнеше заңдық құқықтарға ие болды. Сонымен қатар, Солтүстік Америкадағы құлдық көбінесе қара нәсілділердің тәжірибесі болды, ал Испан Америкасында ол қарызға түскен кез келген адамға оқитын "жапа шегу" ретінде басталды. Нәтижесінде, "құлдық мүлік" қара американдықтардың өзіне және олардың қоғамдағы беделіне ұзақ мерзімді әсер етті. Бруно Беттельхайм және басқалардың Екінші дүниежүзілік соғысындағы нацистік концлагерьдегі тұтқындар туралы зерттеулері тоталитарлық орта тұтқындардың қарсылық көрсету, жоспарлау және бір-бірімен жағымды қарым-қатынас құру қабілетін жүйелі түрде жойғанын көрсетті. Элкинс Азамат соғысына дейінгі құлдықтың ұқсас орта екенін айтты, бұл көзқарас 1960 жылдардың соңында Дэниел Патрик Мойнихан сияқты саясаткерлер құлдықтың қара мәдениетіне тигізген ұзақ мерзімді әсерін жою мақсатында оң іс-қимыл бағдарламаларын қолдаған кезде ықпалды болды. Оның аргументтері, әсіресе қара американдықтарды құлдыққа түсірген "балалық" жағдай деп сипаттау үшін "Самбо" деген нәсілдік сөзді қолданғаны үшін қатты сынға ұшырады. Сондай-ақ, сыншылар Элкинстің Екінші дүниежүзілік соғыстың құрбандарын, негізінен ақ еуропалықтарды және қара американдықтарды салыстыру үшін ешқандай дерек немесе әдістеме ұсынбағанын атап өтті. Бастапқыда қара қауымның маңызды және оң үлесі ретінде қабылданған бұл салыстыру екі топтың ұрпақтары тарапынан да қарапайымдықсыз деп есептелді. Соңында, оның американдық құлдықты жоюшыларды сынауы олардың жұмыс істеген қоғамның шынайылығын ескермегенін көрсетеді, өйткені жартылай реформаға қол жеткізуге жасалған барлық әрекеттер тоқтатылды. Бұл дау Энн Лейннің мақалалар жинағында және тарихшы Джон Уэсли Блассингэймнің еңбектерінде егжей-тегжейлі талқыланады.

Федерализм дәуірі

Федерализм дәуірі: Ерте Республика, 1788-1800 жылдар, Элкинс пен Эрик Маккитриктің бірлескен еңбегі, "таңғажайып кітап" деп сипатталды, онда "Гамильтонның әдемі әрі тереңдей түсірілген портреті" бар. "Федерализм дәуірі" Банкрофт сыйлығына ие болды. Кітап федералистік партияның тарихын зерттейді, Томас Джефферсон, Джон Джей және Александр Гамильтон сияқты негізгі тұлғалар арасындағы қарым-қатынастарды талқылайды, сондай-ақ Джордж Вашингтон мен Джон Адамс басқарған кезеңдерді талдайды.

Мақалалар

Стенли М. Элкинс және Эрик Л. МакКитрик. "Тернердің шекарасының мәні: 1-бөлім: Ескі Солтүстік-Батыстағы демократия", "Политология тоқсаны", 69-том, 3-сан (1954 ж., қыркүйек, 321–353 бб., JSTOR)
Стенли М. Элкинс және Эрик Л. МакКитрик, "Тернердің шекарасының мәні: 2-бөлім: Оңтүстік-Батыс шекарасы және Жаңа Англия", "Политология тоқсаны", 69-том, 4-сан (1954 ж., желтоқсан, 565–602 бб., JSTOR)
Стенли М. Элкинс және Эрик Л. МакКитрик, "Институттар және құлдық заңы: қарсылықсыз капитализмнің динамикасы", "Америкалық тоқсандық", 9-том, 1-сан (1957 ж., көктем, 3–21 бб., JSTOR)
Стенли Элкинс және Эрик Л. МакКитрик, "Институттар және құлдық заңы: капиталистік және капиталистік емес мәдениеттердегі құлдық", "Америкалық тоқсандық", 9-том, 2-сан, 1-бөлім (1957 ж., жаз, 159–179 бб., JSTOR)
Стенли М. Элкинс және Эрик Л. МакКитрик, "Қорылтайшы аталар: революцияның жас жігіттері", "Политология тоқсаны", 76-том, 2-сан (1961 ж., маусым, 181–216 бб., JSTOR)