Томас Антониу Гонзага: Бразилия ақынының өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Томас Антонио Гонзага (11 тамыз 1744 ж., шамамен 1810 ж.) – португал ақыны. Ол отарлық Бразилиядағы ең белгілі неоклассикалық жазушылардың бірі, сонымен қатар Оуро-Прето (бұрынғы "Вила-Рика") қаласының аувидоры және омбудсманы, ал Баиядағы апелляциялық соттың десембаргадоры қызметін атқарды. Дирсеу псевдонімімен жазған. Бразилия әдебиет академиясының 37-ші орындығының меценаты.

Өмірбаян

Гонзага Порту қаласындағы Мирагаия фрегезиясында (немесе приходта) британдық тегі бар Жау Бернарду Гонзага мен Томазия Изабель Кларктың отбасында дүниеге келді. Томазия Гонзага 1 жасқа толғанда қайтыс болды, анасының өлімінен кейін көп ұзамай ол әкесімен бірге Ресифеге, содан кейін Баияға көшті, онда Жау Бернарду сот саласында қызмет етті және апелляциялық соттың десембаргадоры болды, ал Гонзага иезуит мектебінде білім алды. Гонзага жасөспірім шағында Португалияға, Коимбра университетіне оқуға жіберілді. 24 жасында ол заң курсын аяқтады. Ол университетке «Tratado de Direito Natural» диссертациясымен, Ағартушылық идеяларының күшті ықпалында болған кандидат ретінде өзін ұсынды. Гонзага 1778 жылы Бежа қаласының судьясы болды, 1781 жылға дейін қызмет етті. Келесі жылы Бразилияға оралып, Вила-Рика (қазіргі Оуро-Прето) қаласының увидору болды. Ол 1789 жылға дейін, Минас қастандығына қатысы бар деген айып тағылғанға дейін бұл лауазымды атқарды. Қайта ұсталған Гонзага Рио-де-Жанейродағы Илья-дас-Кобрас түрмесіне жіберілді. Ол үш жыл түрмеде отырды, өзінің кінәсіз екенін мәлімдегенімен, билік оның қастандық жасағандармен достығына ықпал етті. 1792 жылы ол Анголаға мәңгілік жер аударылуға кесілді, бірақ жазасы кейін Мозамбик аралында он жылдық жер аудартуға алмастырылды. Сол кезде ол Мария Доротея Хоакина де Сеиксас Брандао атты әйелге құда болған, бұл оның өлеңдеріндегі «Марилия» болуы мүмкін. Оның сүйіктісін қайта көру үшін түрмеден босатылуына үміттенгені «Marília de Dirceu» поэзиялық кітабының екінші бөлігіндегі маңызды тақырып болып табылады. Мозамбикке келген соң, ол ауырып қалды, бірақ бай португал азаматының мейірімділігіне бөленді. Кейін ол оның қызы Джулиана де Соуза Маскаренхасқа үйленді, олардан Ана және Александре есімді екі бала дүниеге келді. Гонзага өмірінің соңына дейін елден шетте тұрып, бай және бақытты өмір сүрді, сондай-ақ заңгер болды. Ол жұқтырған тропикалық аурудан қайтыс болды, өлім күні белгісіз, бірақ көбінесе 1810 жыл деп есептеледі. Оның денесі қазір Оуро-Претодағы Museu da Inconfidência-да сақталған.

Gonzaga was born in the freguesia (or parish) of Miragaia, in Porto, to João Bernardo Gonzaga and Tomásia Isabel Clark, who was of British descent. Tomásia died when Gonzaga was 1 year old, and soon after his mother's death, he and his father moved to Recife, and then to Bahia, where João Bernardo served at the magistrature and was desembargador of the appeal court, and Gonzaga studied at a Jesuit school. Gonzaga was sent back to Portugal as a teenager, to the University of Coimbra, to finish his studies and, at 24 years old, he finished his Law course. He presented himself as a candidate for a chair at the University, with the thesis Tratado de Direito Natural, heavily influenced by Enlightenment ideals. Gonzaga became the juiz de fora of the city of Beja in 1778, until 1781. In the following year, he returned to Brazil, becoming the ouvidor of the city of Vila Rica (nowadays Ouro Preto). He held this post until 1789, when he was accused of being involved with the Minas Conspiracy. Arrested, he was sent to a prison in Ilha das Cobras, Rio de Janeiro. He spent three years in prison, and although he asserted his innocence, the authorities were influenced by his friendship with the conspirators. In 1792 he was sentenced to perpetual exile in Angola, later commuted to a ten year exile on the Island of Mozambique. By that time, he was engaged to a woman named Maria Doroteia Joaquina de Seixas Brandão, possibly the "Marília" of his verses. His hope of being freed from his prison in order to see his beloved again is a prominent theme of the second part of his poetry book Marília de Dirceu. Arriving at Mozambique, he fell ill and was charitably received by a wealthy Portuguese gentleman. He then married his daughter, Juliana de Sousa Mascarenhas, having with her two children: Ana and Alexandre. Gonzaga lived the rest of his life in exile, having a wealthy and happy life and becoming a lawyer. He would die of a tropical disease he contracted; his date of death is unknown, although it is commonly accepted to be in 1810. His remains are currently interred at the Museu da Inconfidência in Ouro Preto.

Халықтық мәдениеттегі бейнелер

Гонзага көптеген бразилиялық теленовеллалар мен фильмдерде сомдалды. Оны Джанфранческо Гуарниери "Дез Видас" (1969) теленовелласында; Луис Линхарес "Ос Инконфидентес" (1972) фильмінде және Эдуардо Гальвао "Тирадентес" (1999) фильмінде бейнеледі. 1984 жылы бразилиялық автор Ганимед Хосе жазған "А Ладейра да Саудаде" балалар кітабында Гонзаганың Мария Доротеяға деген жауапсыз махаббаты заманауи контексте зерттеледі.