Кіріспе

Португалиялық неоклассикалық ақын (1765–1805)

Мануэль Мария Барбоза л'Хедоис дю Бокаж (15 қыркүйек 1765 – 21 желтоқсан 1805), көбінесе Бокаж деп аталатын португалдық неоклассикалық ақын, өмірінің басында Элмано Садино атты бүркеншік атпен шығармалар жазған.

Өмірбаян

Бокаж 1765 жылы португалдық Сетубал қаласында Хосе Луис Соарес де Барбоса мен Марианна Хоакина Ксавье Л'Эдуас Лустоф дю Бокаж отбасында дүниеге келген, олар француз тегінен шыққан. Бокаж бала кезінен өлең жаза бастады, керемет дарыны болғандықтан өскенде мақтанға берілді, өзіне сенімсіз және тұрақсыз болды. Он төрт жасында ол мектепті кенеттен тастап, 7-ші жаяу әскер полкіне қосылды; бірақ екі жылдан кейін Сетубалдағы казармалық өмірден шаршап, португал теңіз күштеріне қадам басты. Ол Лиссабондағы Корольдік теңіз академиясына түсті, бірақ оқудың орнына романтикалық оқиғаларға бой берді. Келесі бес жыл бойы оның көптеген махаббат оқиғалары болды, оның ұзақ есте сақтауы мен импровизацияға ерекше қабілеті оған көптеген жанкүйерлер әкелді және оның басын бұрды. Бразилиялық модиньялар, гитарамен сүйемелделіп, отбасылық кештерде орындалатын қысқа рифмаланған өлеңдер сол кезде өте танымал болды, ал Бокаж олардың бірнешеуін жазып, белгілі бір тақырып бойынша өлеңдерді импровизациялау шеберлігімен және аллегориялық идилликалық шығармаларымен атақ-даңқын арттырды. 1786 жылы ол Португалияның Индия флотына guarda-marinha болып тағайындалды және қазан айында Бразилия колониясы арқылы Гоаға жетті. Ол білімсіз, ұсақ-түйектерге толы қоғамға келді, онда оның ерекше қабілеттерін көрсетуге мүмкіндік болмады; Шығыстың сәні оны қозғамады, ал климат ауыр науқасқа шалдықты. Осы жағдайда ол Португалияның Азиядағы батырлық дәстүрлерін, оны үйден кетуге итермелеген шындықпен салыстырды және Азиядағы Португалия империясының құлдырауы туралы сатирикалық сонеттерді, сондай-ақ Афонсу де Альбукерке мен Д. Жоао де Кастроға арналған сонеттерді жазды. Бұл сатиралардың тудырған ашу-ызасы, сондай-ақ махаббат қатынастарындағы бәсекелестік оны Гоадан кетуге мәжбүр етті. 1789 жылдың басында ол Индиядағы Дамаодағы жаяу әскер ротасының лейтенанты лауазымын алды, бірақ дереу қашып, шілде-тамыз айларында Макаоға жетті. Заманагөй деректерге сәйкес, "Os Lusíadas" шығармасының көп бөлігі сол жерде жазылған, ал Бокаж Луис де Камоэстің ізімен Қытайға сапар шеккен болуы мүмкін, оның өмірі мен бақытсыздықтарымен салыстыруды ұнатқан португал ақыны. Ол қашып кету жазасынан құтылғанмен, оның ешқандай қаржысы болмады және ол достарының қайырымдылығымен өмір сүрді, олардың көмегімен келесі жылдың ортасында Лиссабонға оралуға мүмкіндік алды. Португалияға оралғаннан кейін ол бұрынғы танымалдылығын қайта алды және көшпелі өмір салтын жалғастырды. Бұл кезең маркиз де Помбалдың реформаларына қарсы реакция кезеңі болды, ал оның полиция бастығы Пина Маник француз революциялық және атеистік пропагандасын тоқтату үшін шетелдік классиканың импортын және барлық либералдық идеяларды талқылауды тыйым салды. Сондықтан, жалғыз өрнек құралы сатира болды, оны Бокаж аяусыз қолданды. Кедейлігі оны Хосе Агостиньо де Маседо сияқты достарымен бірге тұруға мәжбүр етті, ол көп ұзамай Маник күдігіне ілікті. Ол 1790 жылы Эльмано Садино деген атпен құрылған "Жаңа Аркадия" әдеби қоғамының мүшесі болды, бірақ үш жылдан кейін оны тастап кетті. "Жаңа Аркадия" сол кездегі ақындардың көпшілігін өз қатарына қосқанмен, оның нақты құндылығы аз болды, ал көп ұзамай оның жақтастары өзара жау болып, сөз соғысына түсті. Алайда Бокаждың халық арасында және шетелдік саяхатшылар арасында беделі жыл өткен сайын өсті. Мысалы, "Ватек" кітабының авторы Уильям Бекфорд оны "сұрғылт, икемді, ерекше көрінетін жас жігіт, Құдайдың ақындық жаратылыстарының ең ерекше, бірақ ең түпнұсқасы" деп сипаттады. Осы таңғажайып және жан-жақты кейіпкерде сиқырлы таяқ бар деп айтуға болады, ол иесінің еркімен жандандыра да, тасқа айналдыра да алады. 1797 жылы Бокаждың "Жаңа Аркадия" жаулары оны Маникке айыптады, ол кейбір дінге қарсы тармақтар, "Эпистола а Марилия", сондай-ақ әдепсіздік туралы айыптаулар арқылы оны елден қашуға дайын болған кезде тұтқындап, Лимеиро түрмесіне тастады, онда ол отыз екінші туған күнін өткізді. Оның азаптары оны тез арада мойынбұруға итермеледі, және достарының көптеген өтініштерінен кейін, ол қараша айында мемлекеттік түрмеден Португалия инквизициясының түрмесіне ауыстырылды, ол кезде ол мейірімді мекеме болды, көп ұзамай ол бостандыққа шықты. Ол богемалық өміріне оралып, театрлар үшін бос "Elogios Dramáticos" жазып, өлеңдер жинақтарын басып шығарды, Делиль, Кастель және басқалардың дидактикалық өлеңдерін, сондай-ақ кейбір екінші деңгейдегі француз пьесаларын аударды. Бұл ресурстар мен еркін мәсон ағайындарының көмегі оның өмірін сақтауға мүмкіндік берді, ал Д. Антонио Берсане Лейтетің екі сұлу қызына деген нақты сезімі оның өміріне тазалық әкелді, ол өткенге өкінішпен араласқан шынайы сезімдерге толы өлеңдер жазды. Ол кіші қызы Д. Анна Перпетуа (Аналия) мен үйленгісі келді, бірақ оның бұрынғы артық әрекеттері оның денсаулығын жойды. 1801 жылы Маседомен поэзиялық бәсекелестігі күшейіп, жекеленді, нәтижесінде Бокаж "Pena de Talião" атты импровизациялық өлеңді жазды, ол оның айыптау қабілетінің ескерткіші болып табылады. 1804 жылы оның ауруы (сифилис) нашарлап, өлім жақындағандықтан кейбір әдемі сонеттер жазылды, оның ішінде Д. Марияға арналған сонет болды, ол Аналияның үлкен әпкесі, ол оны барып көріп, жұбатты. Ол өзінің жауларымен келісті және 1805 жылдың 21 желтоқсанында аневризмадан қайтыс болды. Ол француз басқындығының алдында кедейлікте қайтыс болды, Камоэстің өлімі Дюка Альва әскерінің Португалияны басып алуынан бұрын болғандай. Бұл екі ақынның өмірі мен жетістіктері арасындағы алшақтық талант пен мінездің айырмашылығынан гөрі олардың ортасымен байланысты, сонымен қатар 1580 жылдан 1805 жылға дейінгі екі ғасырда Португалияның құлдырауын көрсетеді. Бекфордқа Бокаж қуатты гений болды, ал Линк оның жүйкелі мінезіне, үйлесімді өлеңдеріне және поэзиясының оттылығына таң қалды. Ол лириканың барлық түрлерін қолданды және олардың барлығында өзінің белгісін қалдырды. Оның ронделері жақсы, эпиграммалары өткір, сатиралары қатаң және терең, одалары көбінесе мәртебелі, бірақ оның даңқы сонеттеріне байланысты, олар Камоэстің сонеттерімен күш, ойдың биіктігі және нәзік қайғыда тең келді, бірақ олардың сөздерінің ғылыми талғампаздығынан айырылды. Замандас сыншылар оның жарқын және шабыттанған импровизацияларына соншалықты қызығушылық танытқандықтан, Бокаждың әдепсіздігін елемеді және оның шығармашылық өнімдерінің беткейлігін және поэзиясының көп бөлігінің жасандылығын байқамады. 1805 жылы Сетубалдағы басты алаңда ақынға ескерткіш орнатылды, ал оның өлімінің жүз жылдығы 1905 жылы онда үлкен салтанатпен тойланды. Мүмкін, оның өлеңдерінің кейбір тікелейлігіне байланысты Бокаж бүгінде шынымен танымал тұлға болып табылады, және тек Сетубалда ғана емес. Оның өлеңдерінің радикалдылығы соңғы 200 жылдың көп бөлігінде Португалияда (ресми түрде) қол жетімді болмауына себеп болды: оның эротикалық поэзиясы 19 ғасырдың соңында анонимді түрде жарияланды.