Испан тіліндегі «Leísmo» құбылысы — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

Испан тілінің диалект ерекшелігі

Leísmo ("le қолдану") – испан тіліндегі диалекттік өзгеріс, ол негізінен Испанияда кездеседі. Ол тікелей объектінің орнына бағыттық объектінің жалғаулы сөздері le және les-ті пайдалануды қамтиды (әдетте стандартты) lo, la, los және las, әсіресе тікелей объекті ер адам немесе адамдарды білдіргенде. Жанды объектілермен Leísmo Испанияда сөйлейтін көптеген диалекттерде кең таралған және нормативтік тұрғыдан қабылданады, бірақ көптеген басқа диалекттерде сирек кездеседі. Сондықтан бұл әдетте жанды тікелей объектілерді жандандыру үшін a препозициясын қолданумен байланысты (осы "жеке a" үшін испан тілінің препозицияларын қараңыз). Лейсмо тікелей объектісі жанды емес болған жағдайда лингвистикалық норма бойынша әрқашан қабылданбайды. Мысалы:
Veo al chico ("Мен баланы көремін") → Lo veo (стандартты испан тілі, lo)
Veo al chico ("Мен баланы көремін") → Le veo (leísmo, Испанияда кең таралған; басқа аймақтар lo veo-ны артық көреді)
Veo el árbol ("Мен ағашты көремін") → Le veo (тілдік норма бойынша қабылданбайды – ағаш адам емес)

Le және les – бұл эпицентрлік бағыттық объектінің жалғаулы сөздері, олар тірі немесе тірі емес, еркек және әйел атауларына қолданылады. Кейбір диалекттерде керісінше жағдай болады және бағыттық объектінің жалғаулы сөздері lo, la, los немесе las (loísmo және laísmo) арқылы ауыстырылады, бірақ бұл қолданыс Корольдік испан академиясы (Real Academia Española) тарапынан қабылданбайды:

Le voy a dar un regalo (a él/ella) ("Мен оған сыйлық беремін", стандартты) → Lo voy a dar un regalo
Dile que la quiero ("Оған сүйемін де", стандартты) → Dila que la quiero

Іс жүзіндегі қолданысы

Жоғарыда көрсетілген le / les қолданудың барлық теориялық себептері испан тілінде сөйлейтіндердің осы жалғаулықтарды қолдануына ықпал етеді, және бұл әртүрлі сараптамалар мен зерттеулер арқылы дәлелденді. Дегенмен, тікелей толықтауыш ретінде le / les-тің барлық қолданылуы диалектілік емес. Кейбір жағдайларда ол білімді испан тілінде сөйлейтін барлық елдерде кең таралған. Ең алдымен, диалектілік ерекшеліктерге назар аударайық. Мадрид сөйлеуінде еркектік есімдікке бейімділік тудырған леизм (жоғарыдағы а тармағында қарастырылған) бар. Бұл бұрынғыда жиі кездесетін жағдай еді, ал Корольдік испан тілі академиясы оны 1850 жылдарға дейін ғана қолдауын тоқтатты. Сондықтан ескі мәтіндерде мынадай мысалдарды кездестіруге болады: Мұндай сөйлеушілер el hecho сияқты сөз туралы le afirman, la verdad сияқты сөз туралы la afirman, ал жалпылама бейтарап «ол» туралы lo afirman дейтін. Екінші ерекше жағдай – екінші айтылған себеппен туындаған леизм: адамдарды атау үшін жанама толықтауыштарды қолдану бейімділігі. Бұл Солтүстік-Батыс Испанияда, әсіресе Наварра және Баск елінде байқалады, онда аймақтық сөйлеу «Мен оны көрдім» үшін le vi, ал «Мен оны көрдім» үшін lo / la vi қолданады. Осы құбылыс басқа жерлерде де, мысалы, Валенсия мен Парагвайда кездеседі. Енді диалектілік ерекшеліктері азырақ жағдайларды қарастырайық. Испания мен Латын Америкасының бір бөлігіндегі білімді сөйлеушілердің көпшілігі үшін екі бейімділіктің (a немесе b) ешқайсысы жекелеген түрде le / les қолдануды негіздемейді; бірақ олар бірге негіздейді. Осылайша, «Мен оны көрдім» үшін le vi және «Мен оны көрдім» үшін le vi сияқты сөйлемдерді қабылдамайтын сөйлеушілер, «Мен оны көрдім» үшін le vi қабылдап, қолданады. Шындығында, «оны» білдіру үшін le қолдану Испанияның орталық аймағында соншалықты кең таралған, кейбіреулер «Мен оны көрдім» деген мағынада lo vi қолдануды loísmo / laísmo мысалы деп атайды, яғни lo жалғаулықтарының шамадан тыс қолданылуы. Корольдік испан тілі академиясының қазіргі тұрғысы «оны» білдіру үшін le қолдануды ресми түрде «қабылдайды». Академия үнсіздік сақтайтын жағдай – b1 тармақта сипатталған бейімділік. Әлемнің көптеген елдерінде білімді сөйлеуде «Мен оны мазаламағым келмеді» және «Мен сені мазаламағым келмеді» деген сөздерді ажырату жиі кездеседі. Соңғы абзацта түсіндірілген себептерге байланысты тек le деп айтуға болмайтын испандықтар осы жағдайда le-ді қолдануы мүмкін. Батт пен Бенджамин (1994) олардың аргентиналық ақпарат көздері осы айырмашылықты жасайтынын, ал олардың loísta колумбиялық ақпарат көздері әрқашан оны мазалағандарын айтады. Академия b2 тармағында сипатталған бейімділікке де үнсіздік сақтайды; алайда, ол испан тілінде сөйлейтін барлық елдерде кең таралған. Мадрид аймағындағы 28 испандықтан тұратын сауалнамада 90% «ол оған жағымды айтты» үшін la halagó, ал 87% «ол оған жағымды айтты» үшін le halagó деп жауап берді. Гарсия (1975) Буэнос-Айресте ұқсас, бірақ азырақ ерекше бейімділік туралы хабарлайды: Гарсияның үлгісінің тек 14% «ол оны көндірді» деп айтты (қалғаны él lo convenció деді). Жансыз субъектіге келгенде, көпшілік (54%) бұл түс ұнамайды деді. Гарсия Буэнос-Айрес тұрғындарының пациенттің жағдайына байланысты ауруханаға алып бару мен ауруханаға алып баруды ажырататынын айтады, бірақ анекдоттық деректер аргентиналықтардың бұдан да loísta екенін және екі жағдайда да lo қолдануға бейім екенін көрсетеді. b3 тармағы да көптеген латын америкалықтардың le quiero «Мен оны сүйемін» және lo quiero «Мен оны қалаймын» (немесе «Мен оны қалаймын») арасын ажырататынымен расталады.

All of the theoretical reasons for using le/les detailed above actually influence the way Spanish speakers use these pronouns, and this has been demonstrated by various surveys and investigations. Not all usage of direct object le/les is dialectal, however. In some cases, it is universal across the educated Spanish speaking world. Let us first look at dialectal extremes. There is leísmo (covered under point a above) motivated by the tendency towards masculine e in uneducated Madrid speech. This actually used to be quite standard, and the Real Academia only stopped endorsing it in the 1850s. We therefore find in old texts:

Such speakers would say le afirman in reference to a word like el hecho, la afirman in reference to a word like la verdad, and lo afirman only in reference to a general neuter "it". The second extreme leísmo is the one motivated by the second point mentioned: the tendency to use indirect objects for people. This is noticeable in Northwestern Spain, especially Navarre and the Basque Country, where regional speech uses le vi for "I saw him/her" and lo/la vi for "I saw it". The same phenomenon is sporadically heard elsewhere, e. g. in Valencia and Paraguay. Now let us look at less extremely dialectal cases. For the majority of educated speakers in Spain and parts of Latin America, neither of the two tendencies (a or b) is enough on its own to justify the use of le/les; but together they are. Thus, speakers who would reject sentences like le vi for "I saw it" and le vi for "I saw her" would nevertheless accept and use le vi for "I saw him". Indeed, this use of le to mean "him" is so common in an area of central Spain that some would call the use of lo vi to mean "I saw him" an example of loísmo/laísmo, i. e. the dialectalism whereby lo is overused. The Real Academia's current line is that le for "him" is officially "tolerated". A case on which the Academy is silent is the tendency described in point b1. It is perfectly common in educated speech in many parts of the world to distinguish between no quería molestarlo "I did not mean to bother him" and no quería molestarle "I did not mean to bother you". Those Spaniards who would not just say le anyway for the reasons explained in the last paragraph are likely to use le in this case. Butt & Benjamin (1994) says that their Argentine informants made this distinction, whereas their loísta Colombian informants preferred molestarlo always. The Academy is also silent on the tendency described in b2; however, it is universal across the Spanish speaking world. In a questionnaire given to 28 Spaniards in the Madrid region, 90% preferred la halagó for "he flattered her" and 87% preferred le halagó for "it flattered her". García (1975) reports a similar but less extreme tendency in Buenos Aires: only 14% of García's sample said él le convenció for "he convinced him" (the rest said él lo convenció). With an inanimate subject, a slight majority (54%) said este color no le convence. García reports Buenos Aires natives differentiating between lo llevaron al hospital and le llevaron al hospital depending on how active the patient is, although anecdotal evidence suggests that Argentines are more loísta than this, and would prefer lo in both cases. Point b3 is also backed up by the fact that many Latin Americans distinguish between le quiero "I love him" and lo quiero "I want him" (or indeed "I want it").