Станислав Малаховский: Польшаның бірінші премьер-министрі және 3 мамыр Конституциясының авторы
Stanisław Małachowski
Станислав Малаховский – Польшаның тұңғыш премьер-министрі, 1791 жылғы Конституцияның авторы. Реформалар, билікті бөлу, азаматтар құқығы тақырыбында маңызды тұлға.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Граф Станислав Малаховский, Наленч елтаңбасымен (1736–1809) – поляк мемлекет қайраткері, Польшаның тұңғыш премьер-министрі, Польша үкіметінің Тұрақты кеңесінің (Rada Nieustająca) мүшесі (1776–1780), 1774 жылдан бастап Корольдік соттардың маршалы, Корольдік үлкен референдары (1780–1792) және Төртжылдық Сеймнің маршалы (1788–1792). Корольдік бас канцлер Ян Малаховскийдің ұлы, Малаховский 1788 жылы Сеймнің маршалы (спикері) болып тағайындалды. Ол 1791 жылы қабылданған конституцияның негізгі күші болды, ол парламенттегі көпшілік билік, биліктің бөлінуі және орта таптың құқықтары сияқты қазіргі батыс еуропалық реформаларды қамтыды; бұл конституция 1792 жылы Польшаның екінші бөлінісінде күшін жойды. 1807–09 жылдары Малаховский Наполеон Бонапарттың қолдауымен құрылған Варшава Герцогтығының сенатының (үкіметінің) президенті қызметін атқарды.
Count Stanisław Małachowski, of the Nałęcz coat of arms (; 1736–1809) was a Polish statesman, the first Prime Minister of Poland, a member of the Polish government's Permanent Council (Rada Nieustająca) (1776–1780), Marshal of the Crown Courts of Justice from 1774, Crown Grand Referendary (1780–1792) and Marshal of the Four Year Sejm (1788–1792). The son of Jan Małachowski, the royal grand chancellor, Małachowski was named marshal (speaker) of the Sejm (Diet) in 1788. He was the prime force behind a constitution, adopted in 1791, that embodied such modern western European reforms as majority rule in parliament, separation of powers, and enfranchisement of the middle classes; this constitution was abrogated at the Second Partition of Poland in 1792. In 1807–09 Małachowski served as president of the senate (government) of the Duchy of Warsaw, promoted by Napoleon Bonaparte.
Өмірбаян
1736 жылғы 24 тамызда дүниеге келген Станислав Малаховский бай, қуатты және ықпалды ақсүйек отбасынан шыққан және мемлекет қайраткері мен ақсүйек Ян Малаховскийдің ұлы болған. Ол құқық білімі алып, 1764 жылы Сеймге провинциялық депутат болып сайланды. 1771 жылы Біріккен Польша Корольдігі кеңсесіне хатшы болып тағайындалды. Сеймдегі Депутаттар палатасының мүшесі ретінде ол зор құрметке ие болды. Ол Үкіметтің Тұрақты Кеңесінің мүшесі болды және Төртжылдық Сеймнің (1788–1792) маршалы (президенті) болып тағайындалды. Осы лауазымда ол 1791 жылғы 3 мамыр Конституциясының негізгі авторларының бірі болды. 1790 жылы Сеймнің маршалы ретінде Польшаны шетелдік үстемдіктен қорғау мақсатында Пруссиямен одақ туралы шартқа қол қойды. 1792 жылы ол Саксония короліне поляк тәжін мұрагерлік етіп беру туралы мәселе бойынша саксониялық делегациямен сөйлесті, бірақ нәтижеге келмеді. Малаховский орыс партиясының патриоттық оппозициясынан қатаң болды, оның басты қолдаушылары оның ағасы Хяцинт Малаховский болды. 1792 жылғы орыс-поляк соғысы кезінде ол поляк әскерлеріне өз қаражатынан мол қаржы және көптеген азық-түлік жәрдем берді. Бірақ ол Ресейге жақтас Тарговица конфедерациясын тоқтатуға үлкермеді, сондықтан шетелге қашып кетті. 1794 жылғы Костюшко көтерілісіне қатыспады. 1799 жылы Варшавада тұтқындалып, Миландағы Польша Сеймінің отырысына жауапты деп айыпталып, бір жыл бойы Краковта мемлекеттік тұтқын ретінде қамауда болды. 1807 жылы Варшава Ұлы Герцогтігі құрылғаннан кейін ол уақытша үкімет комиссиясының төрағасы болды және жақын арада Сенат президенті болды. Малаховский 1809 жылғы 28 желтоқсанда қайтыс болды және оның қабірі Варшавадағы Киелі Крест шіркеуінде орналасқан.
Born on 24 August 1736, Stanisław Małachowski came from a wealthy, powerful and influential noble family and was the son of statesman and nobleman Jan Małachowski. He studied law and was elected provincial deputy to the Sejm in 1764 In 1771 he was appointed clerk of the United Polish crown. As a member of the House of Deputies in the Sejm, he earned great respect. He belonged to a member of the Permanent Council of the Government and was appointed Marshal (President) of the Four year Sejm (1788 1792). In this capacity he was one of the main authors of the Constitution of 3 May 1791. He signed, as Marshal of the Sejm in 1790, the treaty of alliance with Prussia with the aim to protect Poland from foreign domination. In 1792 he negotiated in vain with a Saxon delegation on the introduction of the hereditary transmission of the Polish crown to the King of Saxony. Małachowski was stricter than patriot opponents of the Russian party, whose main proponents scored his brother Hyacinth Małachowski. During the Russo Polish war of 1792, he provided substantial funds and large quantities of food for the Polish troops available from his own resources. But since he could not prevent the pro Russian Targowica Confederation, he fled abroad. He did not take part in the Kościuszko Uprising of 1794. In 1799, he was nevertheless arrested in Warsaw and imprisoned for a year in Kraków as a state prisoner, being accused of responsibility for a meeting of the Polish Sejm in Milan. After the founding of the Grand Duchy of Warsaw in 1807, he was first chairman of a provisional government commission and soon became President of the Senate. Małachowski died on 28 December 1809 and his tomb is located in the Holy Cross Church in Warsaw.
Мұра
Жас кезінен бастап Малаховский елдің игілігі үшін ынта-жігермен еңбек етті және корольдік соттың президенті ретінде "Польшалық Аристид" деген құрметті лақап атын алды. Ол алғаш рет 1764 жылы Коронациялық сеймге депутат болып сайланды, ал Ұлы Төртжылдық сейм 1788 жылғы сессиясының басында оны бірауыздан спикер етіп сайлады. Жағдайды дұрыс бағалап, Малаховский құлап бара жатқан мемлекетті сақтап қалуға тырысқандардың бәрін өзіне жинады және реформаның барлық перспективалы жобаларын ыстық ықыласпен қолдады. Ол 1791 жылғы 3 мамыр конституциясын жасағандардың бірі болды, барлық әріптестерінен либералдығымен ерекшеленді және қалаларға сайлау құқығын кеңейтуді, шаруаларды азат етуді жақтады. Варшава қаласының азаматы ретінде өзінің есімін азаматтық тізілімге бірінші болып енгізді және шаруаларын толық азат ету үшін олармен келіссөздер жүргізді. Конституцияның күштен шығарылуына көңілі қалған ол 1792 жылы лауазымынан кетіп, елден шығып, алдымен Италияға, содан кейін Галициядағы өз иеліктеріне барды, онда ол жасанды айыптау бойынша біраз уақыт түрмеге қамалған еді. 1807 жылы Малаховский пруссиялықтар Варшавадан шығып кеткеннен кейін тағайындалған атқару комитетінің төрағасы болды, ал Варшаваның Ұлы Герцогтығы құрылғанда Саксония королі Фредерик Август I тұсында сенат президенті болды. Австрия үкіметімен Галиция тұз кеніштері туралы келіссөздерде Малаховский өзінің барлық иеліктерін қосымша кепілдік ретінде ұсынып, азайған қазынаға көмектесті. Оның өлімі – жалпыұлттық қайғы ретінде қарастырылды. Ұлы Герцогтықтың барлық қалаларында поляк халқының құрметі мен алғысын білдіру үшін бірдей уақытта қоштасу рәсімі өтті.
From his youth Małachowski laboured zealously for the good of his country, and as president of the royal court of justice won the honourable title of the "Polish Aristides". He was first elected a deputy to the Coronation Diet of 1764, and the great Four Years Sejm unanimously elected him its speaker at the beginning of its session in 1788. Accurately gauging the situation, Małachowski speedily gathered round him all those who were striving to uphold the falling Commonwealth and warmly supported every promising project of reform. He was one of the framers of the constitution of 3 May 1791, exceeding in liberality all his colleagues and advocating the extension of the franchise to the towns and the emancipation of the serfs. He was the first to enter his name as a citizen of Warsaw in the civic register and to open negotiations with his own peasantry for their complete liberation. Disappointed in his hopes by the overthrow of the constitution, he resigned office and left the country in 1792, going first to Italy and subsequently to his estates in Galicia, where he was imprisoned for a time on a false suspicion of conspiracy. In 1807, Małachowski was placed at the head of the executive committee appointed at Warsaw after its evacuation by the Prussians, and when the grand duchy of Warsaw was created Małachowski became president of the senate under King Frederick Augustus I of Saxony. In the negotiations with the Austrian government concerning the Galician salt mines, Małachowski came to the assistance of the depleted treasury by hypothesising all his estates as an additional guarantee. His death was regarded as a public calamity. In all the other towns of the grand duchy funeral services were held simultaneously as a tribute of the respect and gratitude of the Polish nation.
Есте сақтау
Ол Ян Матейконың 1891 жылғы «3 мамыр Конституциясы» картинасында мәңгі есте қалған тұлғалардың бірі. Оның құрметіне ескерткіш орнату туралы ұсыныс Польшаның Плоцк қаласында, оның есімін алып жүрген мектеп аумағында жасалды.
He is one of the figures immortalized in Jan Matejko's 1891 painting, Constitution of 3 May 1791. A monument in his honor has been proposed in the Polish city of Płock on the grounds of the school which bears his name.