Литов саяхаты және равин Йосеф Шломо Каханеман өмірі

Кіріспе

Литвалық саясаткер Йосеф Шломо Каханеман (1886–1969), сондай-ақ Поневежер Рав деп белгілі, ортодоксал раввин және Поневеж иешивасының рош иешивасы болған. Ол Тора мен Талмудты терең білген, Агудат Израиль Тора ғалымдары кеңесінің көрнекті мүшесі еді.

Өмірбаян

Раввин Каханеман 1886 жылдың 13 мамырында Ресей империясының Ковно губерниясының (қазіргі Литва) Куль қаласында, шамамен 300 тұрғыны бар кішкентай қалада дүниеге келді, олардың шамамен үштен бірі еврейлер еді. Жастық шағында ол раввин Хаим Ицхак Хакохен Блох басқарған Плунгдегі Иешиваға қатысты. 14 жасында ол Тельше иешивасында Талмудты оқыды, онда 20 жасқа дейін раввин Елиезер Гордон мен раввин Шимон Шкоптың басшылығымен Тораны оқыды. Содан кейін ол жарты жыл Новардок иешивасында, одан кейін үш жыл Радунь иешивасында оқыды. Ол Видж раввинының қызына үйленді және 1911 жылдың соңында, оның қайын атасы Вилкомирге (Укмерге) раввин болған кезде, өзі де раввин болды. Оның інісінің ұлы Дэниел Канеман – психолог және экономист. 1919 жылы раввин Ицхак Яков Рабинович қайтыс болғаннан кейін Каханеман Поневеждің жаңа раввині болып тағайындалды. Ол онда үш иешива, мектеп және жетімдер үйін салды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде осы мекемелердің барлығы қиратылып, оның көптеген шәкірттері мен отбасы мүшелері қаза тапты. Ол Литва парламентіне сайланды. Сондай-ақ ол Литва еврейлерінің автономиялық Ұлттық кеңесінің мүшесі және Агудат Исраэльдің белсенді мүшесі және жетекшісі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда ол Палестинаға сапармен кетіп, кейін АҚШ-қа баруды жоспарлаған. Қызыл Армия Литваны басып алғанын естіген соң, ол Палестинада қалуға шешім қабылдады. Ол қашықтықтан Поневеж иешивасын басқаруын жалғастырды. Нацистер Поневежге кіргеннен кейін иешива қиратылып, барлық студенттер өлтірілді. Бірнеше жылдан кейін, 1944 жылы Каханеман Бней Бракта Поневеж иешивасын қайта құруға қол жеткізді. Еуропалық еврейлерді құтқаруға жасаған сәтсіз әрекеттерінен кейін Каханеман Палестинадағы қауымдастықтарды дамытуға, Бней Бракта Кирият Ха Ешива ("Иешива қаласы") мен Батей Авот жетімханаларын салуға күш салды. Ол сондай-ақ иешиваға қаржылай көмек жинау үшін диаспораның көптеген жерлерін аралап, оны үнемі жетілдіріп, кеңейтіп отырды. Ұзақ жылдар бойы дос болған раввин Моше Окунның көмегімен Каханеман қайта құрылған Поневеж иешивасын әлемдегі ең ірілерінің біріне айналдырды – литвалықтардың арасындағы жетекшісіне. Ол көптеген жетім балаларға, әсіресе Яльдей Тегеранға ("Тегеран балалары") – нацистік Еуропадан қашып, Тегеранға дейін жаяу келген балаларға, сондай-ақ басқа босқындарға, олардың ішінде Биала раввині – раввин Бен Зион Рабиновичке де қамқорлық жасады. Ол көптеген істерін "21 саусағымен" атқаратынын айтты – қолының (10) саусағымен, аяғының (10) саусағымен және Құдайдың (1) саусағымен. Каханеман 1969 жылдың 3 қыркүйегінде Израильдің Бней Брак қаласында қайтыс болды. Оның қайтысынан кейін Поневеж иешивасы қауымдастығы басшылыққа байланысты екіге бөлінді. Каханеман Талмудқа түсіндірмелер мен Пасхалық хагадаға түсіндірмелер жазды, бірақ олар, оның сабақтарының транскрипттерімен бірге, оның қайтысынан кейін ғана жарияланды.

Rabbi Kahaneman was born 13 May 1886 in Kul, Kovno Governorate of the Russian Empire (present day Lithuania), a small town of about 300, of which about a third were Jews. As a young boy he attended the Yeshivah in Plungė led by Rabbi Chaim Yitzchak Hacohen Bloch, who is credited with cultivating Kahaneman's potential. At the age of 14, he went to study Talmud at the Telshe yeshiva, where he studied Torah until he was twenty, under the tutelage of Rabbi Eliezer Gordon and Rabbi Shimon Shkop. He then spent half a year in Novardok yeshiva, after which he spent three years in Raduń Yeshiva studying under the Chofetz Chaim and Rabbi Naftoli Trop. He married the daughter of the rabbi of Vidzh, and became rabbi there at the end of 1911, when his father in law became the rabbi of Vilkomir (Ukmergė). His nephew was Daniel Kahneman, a psychologist and economist. With the passing of Rabbi Yitzhak Yaakov Rabinovich in 1919, Kahaneman was appointed the new rabbi of Ponevezh. He built there three yeshivas, as well as a school and an orphanage. All of these institutions were destroyed and many of his students and family killed during World War II. He was elected to the Lithuanian parliament. He was also a member of the autonomous National Council of Lithuanian Jewry and an active member and leader of Agudat Yisrael. The outbreak of World War II caught him during his visit to the British Mandate of Palestine, after which he was intending to visit the United States. Learning about the Red Army's occupation of Lithuania, he decided to stay in Palestine. He continued, from a distance, to oversee the Ponevezh Yeshiva. After the entrance of the Nazis in Ponevezh, the yeshiva was destroyed and all students were murdered. A few years later, in 1944, Kahaneman succeeded in re establishing the Ponevezh Yeshiva in Bnei Brak. After unsuccessful attempts to save European Jews, Kahaneman focused on developing communities in Palestine, building Kiryat Ha Yeshiva ("Town of the Yeshiva") in Bnei Brak and Batei Avot orphanages. He also traveled widely in the diaspora to secure financial support for the yeshiva, which he constantly improved and extended. With the help of longtime friend Rav Moshe Okun, Kahaneman succeeded in turning the re established Ponevezh yeshiva into one of the largest in the world a leading one among the Litvishe. He sought to take care of many orphans, especially the Yaldei Tehran ("Children of Tehran") – children who escaped from Nazi Europe by walking across Europe to Tehran as well as other refugees, among them Biala Rebbe – Rabbi Ben Zion Rabinowitz. He referred to his numerous activities as doing them with "21 fingers" the fingers of his hands (10), feet (10), and the finger of God (1). Kahaneman died on 3 September 1969 in Bnei Brak, Israel. After his death the Ponevezh Yeshiva community divided into two over the conflict on leadership. Kahaneman wrote Talmudic commentaries and an exegesis on the Passover Haggadah, though these together with transcripts of his lessons were published only after his death.

Израиль мемлекеті мен сионизм туралы пікір

Сионизмге қарсы шыққан харедилердің көпшілігінен өзгеше, Каханеман Израиль мемлекетін қолдау белгілерін көрсетті. Ол Израиль мемлекетінің құрылуын діни маңызы бар деп есептеді, әсіресе Холокосттан кейін, бұл – Құдайдың жоспары деп сенді. Ол Израильдің тәуелсіздік күні күні Поневеж иешивасының алдына Израиль туын ілуді талап еткенімен белгілі (бұл дәстүр бүгінге дейін сақталуда). Сондай-ақ, ол сол күні күнәлары үшін тілек тілеушілік дұғасы – Таханун дұғасын оқудан бас тартты, осыны қуаныш белгісі ретінде қарастырды. Каханеманға, басқалармен бірге, Израильдің премьер-министрі Давид Бен-Гурион да Израиль мемлекеті үшін "еврей" ұғымын анықтау туралы сұраққа жауап беруге көмектесу үшін жүгінді. Ол жауабында былай деп жазды: "Менің ұрпағымызда Сионға оралуды құдайлық қамқорлықтың жарқырауы ретінде көремін, ол біздің қолымызды нығайтады және бізге қарсы көтерілген зұлым толқындардың арасынан өткізеді. Мен әр сәтте, әр сағатта кереметтерді көремін! Мен сенемін, Оның Ұлылығы [яғни Бен-Гурион] да осыны мен сияқты көреді, кеме капитаны кемесінің рулінде тұрғандай". Алты күндік соғыста Израильдің әскери жеңістерінен кейін ол оларды "ашық кереметтер" деп мақтап, «тіпті соқыр адамдар да сезіне алатын айқын кереметтер – кереметтер, таңғажайыптар, құтқарулар – жеңістер мен шайқастар» екенін айтты және оларды осылай тануға және «таңғажайып кезеңді» сақтауға шақырды.