Кіріспе

Никаб немесе никаб (/nɪˈkɑːb/; نقاب), сонымен қатар рубанд (روبند) деп те аталады, – мұсылман әйелдерінің кейбіреуі бүкіл денесі мен бетін, көздерін қоспағанда, жабу үшін киетін ұзын киім. Бұл исламдағы хиджаб тұжырымының бір түсіндірмесі болып табылады және оны қоғамда және әйелдердің махрам емес еркектерге кездесетін басқа да жерлерде киеді. Арабия түбегінде кең таралған ниқаб әлемнің көптеген аймақтарында, соның ішінде мұсылман көпшілігі бар елдерде де даулы киім түрі болып саналады. Тарихи тұрғыдан алғанда, ниқаб қазіргі Сауд Арабиясының Найдж аймағында және Персия шығанағының кейбір араб елдерінде мұсылман әйелдеріне ғана тән болды. Алайда, 1970 жылдардың соңынан бастап, ол Таяу Шығыс пен Солтүстік Африканың қалған бөліктеріне, әсіресе сүнни мұсылмандар арасында тарады. Бұл құбылысты Сауд әулеті тұсындағы «Мұнай Исламының» өркендеуі ынталандырды. 1973 жылғы араб-израиль соғысынан кейін мұнай өндіретін араб елдерінен келген қатаң сүнниттік исламдық ілімдердің таралуы, Иран революциясы шиит мұсылмандары арасында оятқан діни құлшынысқа саудиялықтардың идеологиялық жауабын жылдам қалыптастырды. Сауд Арабиясының көптеген мұсылман елдеріндегі мешіттерге демеушілік көрсетуі уахабизм мен салафизмнің әлемде кеңінен қабылдануына әкелді, нәтижесінде 20 ғасырдың соңында гүлденген исламдық қайта жаңғырудың саудиялық түрінің айқын салдары ретінде ниқабтың маңыздылығы артты. Бұл сонымен қатар, араб елдерінің барлығынан бұрын саудиялық сүннилердің діни және мәдени үстемдігін нығайтып, шиит көпшілігінің Иранның діни және мәдени ықпалына қарсы әлеуметтік шара ретінде қызмет етті. 2000 жылдардан бастап, әсіресе АҚШ-тағы 11 қыркүйек шабуылдарынан кейін, ниқаб батыс әлемінде теріс назарға ілікті, өйткені оны сыншылар ислам экстремизімінің өсуінің және батыс құндылықтарын қабылдамауының айқын белгісі деп қарады. Бұл көзқарас мұсылман әлемінде де кездеседі, Арабия түбегінен тыс көптеген мұсылмандар ниқапты дін бостандығына қол сұғушылықтың символы деп санайды. Мысалы, Алжирде, 1990 жылдары ниқаптың пайда болуы едәуір артқан кезде, алжирлік қоғамдық сана киімді Алжир азамат соғысында соғысқан исламшылдармен байланыстыра бастады. Кейбір алжирліктер оны Сауд Арабиясы қолдаған ислам фундаментализмінің туындысы деп наразылық білдірді, ол алжирлік мәдениетте шынайылықтан мүлдем алыс болды. Бұл күрестің тағы бір көрнекті мысалы сол кезеңде Египетте байқалды, онда египеттік әйелдер араб түбегіндегі экспат ретінде өткізген уақытынан әкелген дәстүрлі киімді жиі киеді. Бірнеше елде, соның ішінде мұсылман көпшілігі бар елдерде ниқап немесе бурка киюге заңмен тыйым салынған. Көптеген мұсылман ғалымдары ниқапты мұсылман әйелдері үшін міндетті емес деп санайды. Ниқабқа ұқсас болғанымен, буркадан көздері жабық болмауымен ерекшеленеді: ниқаб көздерді жауып қоймайды, материалдың қалыңдығы әртүрлі болады және жеңдері көрінеді, ал бурка қалың матадан тігілген, ол әйелдің бүкіл денесі мен бетін жауып, жеңдері жоқ (яғни бүкіл дене бір матамен жабылады) және көздерді жасыру үшін торлы экранмен жабдықталған. Ниқаб кеңінен таралған болса, бурка негізінен Орталық және Оңтүстік Азияда таралған, ең көп таралғаны Ауғанстанда.

Араб тіліндегі терминнің қолданылуы

Ниқаб киетін әйелдерді көбінесе ALA LC деп атайды; бұл сөз зат есім ретінде де, сын есім ретінде де қолданылады. Дегенмен, грамматикалық тұрғыдан дұрыс формасы - منتقبة ALA LC (көпше түрі ALA LC), бірақ ALA LC сүйіспеншілікпен айтылады (әдетте ALA LC мен محجبة ALA LC сияқты). Ниқаб киген әйелдерді "منقبة ALA LC" деп те атайды, көпше түрі - "منقبات ALA LC".

Исламға дейінгі Арабияда

Ислам дініне дейінгі Арабияда түрлі діндерді ұстанатын әйелдер арасында бет жабу кең таралған. Римдік автор Тертуллиан, христиан болған ол, "Қыздарды жабу туралы" еңбегінде, осы замандағы мұсылман емес араб әйелдерінің беттерін толық жабуға бейімділігін сипаттаған.

Исламдағы әйелдер орамы

Ислам ғалымдарының көпшілігі және қазіргі заманғы ислам құқықтанушылары әйелдердің беттерін жабу міндетті емес деген келісімде. Әйелдердің қоғамда беттерін жабуының бірнеше себебі болуы мүмкін, және осы амал нақты әлеуметтік ортада түсіндірілуі керек.

Ниқаб/бурканы қылмыстық деп тану

Қазіргі уақытта 16 мемлекет, мұсылман көпшілігі бар және мұсылман емес елдер, соның ішінде Алжир, Тунис, Австрия, Дания, Франция, Бельгия, Тәжікстан, Өзбекстан, Болгария, Камерун, Чад, Конго Республикасы, Габон, Нидерланды, Қытай, Марокко, Шри-Ланка және Швейцария, никаб пен бурканы тыйым салған. Ниқаб Батыс әлемінде даулы мәселе болып табылады. Францияда, әсіресе, никаб жекелеп бағытталмағанмен, мемлекеттік мектептерде (жоғары оқу орындарына қатысы жоқ) кез келген діни нысандарды (христиандық, еврейлік, мұсылмандық, индуистік немесе буддистік) киюге тыйым салатын заңнама аясына кіреді, сондай-ақ бет жабатын жамылғыларға қосымша тыйым салу (мотоциклде отырмағанда карнавалдық маскалар мен мотоцикл шлемдері де осыған жатады). 2004 жылы Франция Парламенті "мемлекеттік білім беру ұйымдарында діни белгілерін киюді реттеу" туралы заң қабылдады. Француз заңы басқа діни белгілерге де қатысты болғанымен, халықаралық пікірталас, әсіресе Еуропада, Францияда мұсылман халқының өсуі және Исламофобияның күшеюі салдарынан, мұсылмандарға тигізетін әсеріне байланысты болды. Киімдері мен жамылғыларына тыйым салынғандарға 150 еуроға дейін айыппұл салынып, француз азаматтығы бойынша міндетті оқу курстарынан өтуге болады. Әйелді діни жамылғы киюге мәжбүрлегендер екі жылға дейін бас бостандығынан айырылып, 60 000 еуро айыппұл төлейді.

Ниқапқа қарсы дискриминация

Әзірбайжанда мұсылман халқының басым көпшілігі болғандықтан, ниқаб киюге тыйым салынған. Никаби әйелдер, хиджаб киген әйелдер сияқты, мемлекеттік қызметкер болып жұмыс істей алмайды, мектептерде, соның ішінде жеке мектептерде оқуды жалғастыра алмайды. Жеке компанияларда ниқап киюге тыйым салатын заң болмаса да, ниқап киген әйелге жұмыс табу өте қиын. 2010 жылдың ақпан айында Дубайдағы араб елшісінің некесі, оның әйелінің көзі қисық екенін және бетінде шашы бар екенін білгеннен кейін бұзылды. Әйел некеге тұру алдында күйеуімен кездескен кезде ниқап киген. Елші шариғат сотына, әйелінің анасы оны қасақана алдап, әйелінің қарындасының суреттерін көрсеткенін мәлімдеді. Ол бұл туралы тек қалыңдығын құшақтап сүйген кезде ғана білді. Сот некені бұзу туралы шешім шығарды, бірақ өтемақы талабын қабылдамады. 2003 жылы Султана Фримен АҚШ-тың Флорида штатын жүргізуші куәлігіне сурет түсіру үшін ниқаб киюге рұқсат беру үшін сотқа шағымданды, соның нәтижесінде ұлттық назарға ілікті. Алайда Флорида аймақтық соты, оның жеке бөлмеде камераға бетін көрсетуін талап ететін штат заңында ешқандай бұзушылық жоқ деп шешті, суретке түсіру үшін тек әйел қызметкер болды, бұл көлік жүргізу құқығына ие болу үшін жасалған айырбас еді. Апелляциялық сот бұл шешімді бекітті. Шығыс Мичиган университетінің мұсылман емес студенті 2005 жылы бір семестр бойы курстық жұмысы үшін ниқап киді (ол бет жамылғысын "бурқа" деп атады). Оның өзіндік тәжірибесі, мысалы, ешкімнің оған жақындағысы келмейтінін сезіну, консервативті мұсылман киімінің АҚШ-та мақұлданбайтынына оны сендірді. Араб-израиль қақтығысына байланысты араб наразылықтары кезінде кейбір мұсылман палестиналық әйелдер, әсіресе студенттер ақ ниқап киген. 2006 жылы Хамас партиясының әйел кандидаттары Палестина автономиясының парламенттік сайлауы кезінде ниқап киіп үгіт жүргізді.

Алжир

2018 жылдың қазан айында Алжир мемлекеттік қызметкер әйелдер жұмыс кезінде бетін толық жабатын, ниқаб сияқты киімдер киюіне тыйым салды.

Камерун

2015 жылдың шілдесінде Камерун 13 адамның қаза болуына себеп болған, діни киім киген екі әйел жасаған қанаушылық шабуылдан кейін, бетін жабатын киімдерге, соның ішінде парда мен бурқаға тыйым салды. Бұл шара қоғамдық орындарда және жұмыс орындарында экстремизмге қарсы күресу мақсатында да қабылданды.

Чад

2015 жылдың маусым айында, Боко Харам тобының әйелдер кейпіндегі бомбашылары бірнеше қамығу шабуылы жасағаннан кейін, Чадта бетін толық жабатын киімге тыйым салынды.

Конго (Республикасы)

2015 жылдың мамыр айында Конго Республикасы экстремизммен күресу мақсатында бетін жабатын киімдерді тыйым салды. Бұл шешімді елдің Ислам Жоғарғы Кеңесінің төрағасы Эль-Хаджи Джибрил Бопака хабарлады.

Мысыр

Мысырдағы ниқаптың күрделі және ұзақ тарихы бар. 2009 жылдың 8 қазанында Мысырдың басты ислам оқу орны және әлемдегі сунниттік исламның жетекші мектебі – Әл-Азһар, өзіне қарасты барлық мектептер мен білім беру институттарының сыныптарында және жатақханаларында ниқап киюге тыйым салды.

Марокко

Марокко үкіметі 2017 жылдың 9 қаңтарында бизнеске буркаға тыйым салынғаны туралы хаттар таратты. Хаттарда киімнің "сату, өндіру және импортталуы" тыйым салынғаны және кәсіпорындар 48 сағат ішінде қорларын тазартуы тиіс екені көрсетілген.

Тунисі

2019 жылдың шілдесінде мемлекеттік мекемелерде ниқап киюге тыйым салынды. Бұл тыйым, елорда Туниске жеті күннің ішінде үш қанағатсыздық тудырған шабуылдан кейін енгізілді.

Қытай

2015 жылдың ақпан айында Үрімжі қаласы экстремизмге қарсы күресу үшін бетін жабатын киімдерге тыйым салды. Қытай үкіметі 2017 жылдың наурыз айында бұл тыйымды бүкіл Синьцзян аймағына таратып берді.

Иран

Ниқаб ислам дінінің пайда болуынан бастап Қажар дәуірінің соңына дейін Оңтүстік Иранда дәстүрлі түрде киіліп келген. Ниқабтың көптеген аймақтық түрлері болды, оларды рубанд немесе пушие деп те атады. 20 ғасырдың билеушісі Реза Шах 1936 жылы бетін жабуға және хиджаб киюге тыйым салды, бұл Кашф-е хиджаб ретінде белгілі болды, себебі ол Иран азаматтарын және олардың дәстүрлі тарихи мәдениетін батыстандандыру ниетімен үйлеспеді. Реза Шах полицияға ниқап пен хиджаб киген әйелдерді қамауға алып, беттерін күшпен ашуға бұйрық берді. Бұл саясат, әйелдердің бетін жабу міндетті деп санайтын дінбасыларды ашуландырды. Көптеген әйелдер Машхад қаласындағы Гохаршад мешітіне жиналып, ниқапқа тыйым салуға наразылық білдіру үшін беттерін жапты. 1941-1979 жылдар аралығында ниқап пен хиджаб кию заңға қайшы болмады, бірақ үкімет оны "артта қалу белгісі" деп есептеді. Осы жылдары ниқап пен шадор кию азайып, көптеген діншіл әйелдер тек бас киім кие бастады. Сәнді қонақүйлер мен мейрамханалар ниқап киген әйелдерді қабылдамайтын болды. Жоғары оқу орындары ниқап киюді белсенді түрде ұстамады, тіпті тыйым салды, бірақ бас киімге рұқсат берілді. "Ислам Республикасының" жаңа үкіметі құрылғаннан кейін, ниқапқа тыйым салу енгізілмеді. Қазіргі Иранда ниқап кию кең таралмаған, оны тек кейбір этникалық азшылықтар және Оңтүстік Иранның жағалау қалаларындағы, Бандар-Аббас, Минаб және Бушер сияқты араб мұсылмандарының аз бөлігі киеді. Арабтар көп тұратын Хузестан провинциясындағы кейбір әйелдер әлі де ниқап киеді.

Пәкістан

2015 жылы Ислам идеологиясы жөніндегі Конституциялық кеңес ислам шариаты бойынша әйелдердің ниқаб киюінің, немесе қолдарын, аяқтарын жабуының міндетті емес екендігі туралы фатва жариялады.

Сауд Арабиясы

Ниқаб Сауд Арабиясы мәдениетінің маңызды бөлігі болып табылады және Сауд Арабиясының көптеген қалаларында (Эр-Рияд, Мекке, Медина, Джидда және т.б. сияқты) әйелдердің көпшілігі беттерін жабады. Сауд ниқабы көздері үшін әдетте ұзын, ашық тесік қалдырады; бұл тесік жіп немесе тар мата жолағымен бекітіледі. 2008 жылы Меккедегі діни қайраткер Мохаммад Хабадан әйелдерді тек бір көзін ғана көрсететін жамылғы киюге шақырды, осылайша олардың көздеріне макияж жағуға ынталандырмауға болады.

Шри-Ланка

2019 жылғы Шри-Ланкадағы Жасыл жексенбідегі жарылыстардан кейін бет-жамылғыларға тыйым салынды.

Сирия

Сирияда 2010 жылдың жазында 1200 мұғалім ниқап кигендіктен әкімшілік қызметке ауыстырылды, себебі бет жамылғысы мемлекеттің білім беру саласындағы зайырлы саясатына нұқсан келтіріп жатқан еді. 2010 жылдың жазында ниқап киген студенттерге университет сабақтарына тіркелуге тыйым салынды. Бұл тыйым Сирия үкіметінің Сирияның дәстүрлі зайырлы ортасын қайта бекітуге жасаған қадамымен байланысты болды. 2011 жылдың 6 сәуірінде мұғалімдерге қайтадан ниқап киюге рұқсат берілгені хабарланды.

Тажикстан

2017 жылы Тәжікстан үкіметі «ұлттық дәстүрлі киім мен мәдениетті сақтауды» талап ететін заң қабылдады, бұл әйелдердің дәстүрлі ислами киімдерін, әсіресе иек астына оралған бас киімдерін киюіне тыйым салуға бағытталған әрекет деп кеңінен қарастырылды, бұл тәжіктердің дәстүрлі бас киімінен, яғни басын артына байлайтын стильден өзгеше.

Йемен

Ежелгі заманнан бері арабтардың ниқап кию дәстүрі Йеменде тұратын әйелдер арасында қолданылып келеді. Дәстүр бойынша, қыздар жасөспірім шағында жамылуды бастайды. Йеменде ниқапты қабылдау баршаға ортақ емес. "Аль-Ислах" саяси партиясының жетекші мүшесі Таваккол Карман 2004 жылы адам құқықтары конференциясында ниқабын шешіп, содан бері "басқа әйелдер мен әйел-белсенділерді де осыдан бас тартуға" шақырып келеді.

Австрия

2017 жылы Австрия парламенті бетін жабатын исламдық киімдерге заңмен тыйым салды.

Бельгия

2010 жылдың 29 сәуірінде Бельгияның Өкілдер палатасы бетті жасыратын, адамды тануға кедергі келтіретін киім киюге тыйым салатын заң қабылдады. Осы ережені бұзғандар 14 күнге дейін түрмеге жабылып, 250 евро айып төлеуге міндетті. 2017 жылдың 11 шілдесінде екі мұсылман әйел өздерінің құқықтары бұзылған деп шағымдануынан кейін Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот (АҚЕҚ) Бельгиядағы тыйымды қолдады.

Болгария

2016 жылы Болгария парламенті бетін жабатын исламдық киім киюге заңмен тыйым салды.

Дания

2017 жылдың күзінде Дания парламенті (Дания: Folketinget) адамдардың "бетін мұқият жасыратын киім мен жабынды киюіне" тыйым салатын заң қабылдады, бұл оларды тануды қиындатады. 2018 жылдың 31 мамырында ниқаб пен бурқаға толық тыйым салынды. Тыйым 2018 жылдың 1 тамызынан бастап күшіне енді және қайталап бұзған жағдайда 1000 DKK, шамамен 134 евро айыппұл салынады, ал айыппұл 10 000 DKK-ға дейін жетеді. Бұл заң бетін жабатын барлық киімге, мысалы жалған сақалдар мен балаклаваларға да қатысты. Тыйымды қолдаушылар бұл шара мұсылмандардың Дания қоғамына бейімделуіне көмектеседі деп мәлімдеді, ал Amnesty International бұл тыйым әйелдердің құқықтарын бұзады деп санайды. Алғашқы айыппұл 2018 жылдың тамызында сауда орталығындағы эскалаторда бір әйелмен төбелес салған ниқап киген әйелге тағайындалды. Төбелес кезінде оның бетін жабатын киімі түсіп қалды, бірақ полиция жақындағанда ол оны қайта киіп алды, сосын полиция айыппұл салды. Екі әйел де қоғамдық тәртіпті бұзу күдігімен ұсталды. Сондай-ақ 2017 жылы Германияның Көлік министрлігі жүк және жеңіл автокөлік жүргізушілері үшін бетін жабатын киімге заңдық тыйым салуды бекітті. 2017 жылдың шілдесінде Германияның Бавария штаты университеттер мен мектептердегі мұғалімдер, мемлекеттік қызметкерлер және студенттер үшін бетін жабуды заңмен тыйымдады. 2017 жылдың тамызында Төменгі Саксония (немісше: Niedersachsen) штаты мемлекеттік мектептерде бурка мен ниқабты тыйым салды. Бұл өзгерістің себебі Оснабрюктегі бір мұсылман оқушысы болды, ол көп жыл бойы мектепке киім киіп келіп, оны шешуден бас тартқан. Ол бітірген соң, болашақта осындай жағдайлардың алдын алу үшін заң қабылданды. 2020 жылдың шілдесінде Баден-Вюртемберг штаты оқушыларға бетін жабуды тыйым салды, бұл мектеп қызметкерлеріне қатысты қолданылып жүрген тыйымды кеңейтті.

Италия

Италияда 1975 жылы шығарылған заң бойынша, адамның бетін жабатын киімді қоғамда киюге қатаң тыйым салынған. Мұндай іс-әрекеттерге жазалар (айыппұл және түрме жазасы) көзделген. Бұл заңның бастапқы мақсаты қылмыс немесе терроризмнің алдын алу болды. Заң "негізді себептер" бойынша босатуға рұқсат береді, және соттар мұны діни себептермен жамылуды қоса алды деп түсіндірген жағдайлар болған, бірақ жергілікті билік органдарының ішіндегілер бұған келіспейді және дін бұл жағдайда "негізді себеп" емес деп санайды.

Латвия

2016 жылы Латвия парламенті бетін жабатын ислами киімдерге заңмен тыйым салу туралы ұсыныс жасады.

Нидерланды

2007 жылы Нидерланд үкіметі исламдық бетін жабатын киімге заңдық тыйым салуды жоспарлады, бұл кеңінен «бурқаға тыйым салу» деп танылды және ниқабты да қамтыды. 2015 жылы Нидерланд үкіметі ниқаб пен буркаға ішінара тыйым салды. Парламент бұл шараны мақұлдауы тиіс еді. 2018 жылдың 26 маусымында қоғамдық көлікте, білім беру, мемлекеттік және денсаулық сақтау мекемелерінің ғимараттарында және оларға жататын аумақтарында бетін жабуға (ниқабты қоса алғанда) ішінара тыйым салынды, бірқатар ерекшеліктермен.

Норвегия

2012 жылы Норвегияда Тромсё университетінің профессоры студенттің сабақта ниқаб киюіне рұқсат бермеді. Профессор Норвегия парламенті әрбір мұғалімге өз сыныбында ниқаб киюге тыйым салу құқығын бергенін мәлімдеді. Норвегияның премьер-министрі Эрна Солберг сұхбатында норвегиялық жұмыс ортасында бір-бірінің бетін көрудің маңызды екенін, сондықтан ниқаб киюді талап ететін адамның жұмысқа орналасуы қиынға түседі деп айтты. Солберг сондай-ақ ниқаб киюді норвегиялық қоғамдағы әлеуметтік шекараларға сын ретінде қарастырады және Норвегия осы қиындыққа өз шекараларын белгілеп қарсы тұруы керек деп санайды. Солберг бос уақытта әркімнің қалаған киімін кие беруге болатынын, ал оның сөздері кәсіби өмірге қатысты екенін, бірақ әрбір иммигрант норвегиялық еңбек өмірі мен мәдениетіне бейімделуге міндетті екенін де айтты. 2018 жылдың маусым айында Норвегия парламенті білім беру орындарында және балалар бақшаларында бетін жабатын киімге тыйым салатын заңды қабылдады, бұл исламдық бет жамылғыларын да қамтыды. Бұл тыйым оқушылар мен қызметкерлерге бірдей қолданылады.

Швеция

2012 жылы Уппсала университеті жүргізген сауалнама бойынша, шведтер исламдық бет жамылғыларын толығымен қабылдамасқа немесе көбінесе қабылдамасқа болатындықтарын айтты, оның ішінде паржа үшін 85%, ал ниқап үшін 81% құрады. Зерттеушілер бұл көрсеткіштер Швеция халқының бетін жабатын киімге қарсы тұрғанын білдіреді деп атап өтті. 2019 жылдың желтоқсан айында Скуруп муниципалитеті білім беру орындарында исламдық киімдерге тыйым салды. Одан бұрын, Стаффансторп муниципалитеті де осыған ұқсас тыйымды бекіткен болатын.

Швейцария

2016 жылдың шілдесінде Тичино кантоны бетін жабатын жамылғыларды тыйым салды. 2018 жылдың қыркүйек айында Сент-Галлен кантонында бетін жабуға тыйым салуға қатысты дауыс беруде 67% қолдау көрсетілді. Швейцариядағы ең ірі исламдық ұйым – Ислам орталық кеңесі мұсылман әйелдерінің беттерін жабуын жалғастыруды ұсынды. 2021 жылдың наурыз айында ниқабтар мен бурқаларды қоса, бетті толық жабуға тыйым салу мәселесі бойынша жалпыұлттық референдум өтті. Дауыс берушілер ниқаб пен бурқаға тыйым салуды 51,2%-қа 48,8% арақатысымен тар көбілікпен қолдады.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда 2006 жылдың қазан айында парламент депутаты Джек Строудың пікірлері "жамылғы" (ниқаб) кию туралы ұлттық пікірталас тудырды. Сол шақта Батыс Йоркширдегі Дьюсбери қаласындағы мектепке көмекші оқытушы Айша Азмидің ісі туралы БАҚ-та жариялымдар шықты. Ол кішкентай балаларға ағылшын тілін оқыту кезінде ниқаб кигені үшін жұмысынан шеттетілуіне қатысты шағымын жоғарғы инстанцияда қарастырды, бірақ ол қабылданбады. Оның бетін көре алмауы балалардың тиімді оқуына кедергі келтіреді деген шешім қабылданды. Ниқабсыз жұмысқа қабылданған Азми, күйеуінің кеңесімен, балаларға түрлі адамдардың сенімдерін түсінуге көмектесетінін айтты. 2010 жылы бір адам ниқабты жамылып банк тонады.

Канада

Канаданың Квебек провинциясында барлық мемлекеттік қызмет көрсетуде ниқапқа тыйым салынған. Адамдар бетін жауып, мемлекеттік қызмет ала алмайды немесе мемлекеттік қызмет көрсете алмайды. Бұл қоғамдық көлік, ауруханалар, соттар және тағы да басқаларын қамтиды. 2017 жылдың 18 қазанында Квебек Ұлттық Ассамблеясында 66–51 дауыспен 62-заң қабылданды. Жаңа заңның атауы – "Мемлекеттік діни бейтараптықты нығайту және, әсіресе, белгілі бір органдарда діни негіздегі сұраныстарды қарау үшін құқықтық базаны қамтамасыз ету туралы заң". Алайда, тыйымды іске асыру және діни мәселелерге қатысты ережелер 2018 жылдың шілдесіне дейін күтілмейді. 2015 жылдың 16 қарашасында Канаданың жаңа тағайындалған Әділет министрі және Бас прокуроры Джоди Уилсон Рейбольдтың алғашқы қадамы – ант беру рәсімінде ниқап киген әйелдердің осы құқығын растау болды. Миссиссауга қаласында (Онтарио) тұратын суннит мұсылман әйел Зуннера Исхақ 2015 жылдың 5 қазанында Канаданың Исхаққа қарсы ісінде ниқапқа тыйым салуды күшпен жойды. Оның пайдасына Федералды саяси соттың шешімі кейбір тараптар тарапынан "заң мен саясат арасындағы қиын қатынасты қайта қарау мүмкіндігі" ретінде қабылданды. 2015 жылдың қазан айында Харпер бұл мәселені қарау үшін Канаданың Жоғарғы сотына шағымдануға тырысты. Алайда, 2015 жылдың 19 қазанында Джастин Трюдо премьер-министр болып сайланғаннан кейін, либералдық үкімет мәселені одан әрі саясаттастырмауды шешті. Әділет министрі болып тағайындалған алғашқы халық өкілі Уилсон Рейбольд Харпердің Жоғарғы сотқа берген шағымын қайтарып алып, былай деді: "Үкімет ретіндегі барлық саясатымызда бізді канадалықтар ететін құндылықтарды – әртүрлілікті, инклюзияны және осы құндылықтарға құрметті қамтамасыз ететін боламыз". Әділет министрі Зунерамен телефон арқылы сөйлесіп, ресми мәлімдеме жасамас бұрын оған жаңалықты жеткізді. Консервативті федералды кабинет парламентке азаматтардың дауыс беру орындарына бетін жауып келген жағдайда дауыс беруіне тыйым салатын заң жобасын енгізді. Ниқап 2007 жылғы Квебек сайлауында мәселеге айналды, себебі ниқап киген әйелдерге фотосуретті таныстыру құжатысыз, басқа сайлаушылар сияқты, ант беру арқылы дауыс беруге рұқсат етілді. Бас сайлау комиссары бұл саясатқа қатысты мәдени азшылықтарға тым көп мүмкіндік беріліп отыр деген шағымдарды алды (бұл сайлаудың басты тақырыбы болды) және содан кейін телефон арқылы қорқыту шақыруларына байланысты күзетшілермен бірге жүруге мәжбүр болды. Квебектің үш ірі саяси партиясы да бұл саясатқа қарсы болды, Квебек партиясы мен Квебек демократиялық әрекеті оған ең көп қарсылық көрсетті. Саясат тез арада өзгертіліп, барлық сайлаушылар фотосуретсіз куәлігі болмаса да, беттерін көрсетуі міндетті болды. Алайда, Квебек тұрғындары, ниқап киетіндер, ресми мақсаттар үшін, мысалы, дауыс беру кезінде беттерін көрсетуге қарсы емес екенін мәлімдеді. Монреаль мұсылман кеңесінің өкілі Салам Элменьяви провинцияда ниқап киетін 10-15 мұсылман ғана бар екенін және олардың көбісі осы мәселе туғаннан кейін дауыс беруден бас тартатынын айтты. 2009 жылдың қазан айында Мұсылман Канада конгресі бурка мен ниқапқа тыйым салуды талап етіп, олардың "исламда негізі жоқ" екенін мәлімдеді. Өкіл Фарзана Хасан жеке басын жасыру сияқты қоғамдық қауіпсіздік мәселелерін, сондай-ақ гендерлік теңдік мәселелерін атап көрсетіп, бурка мен ниқап кию "әйелдерді шеттетуге әкеп соқтыратын тәжірибе" екенін айтты.

Америка Құрама Штаттары

2002 жылы Султана Фриман (бұрын Сандра Келлер, 1997 жылы мұсылман еркегіне үйленген кезде ислам дініне кірген) АҚШ-тың Флорида штатын жүргізуші куәлігіне сурет түсіргенде ниқап кию құқығы үшін сотқа шақырды. 2012 жылы Филадельфияда бірнеше қарулы тонаулар дәстүрлі ислам әйелдерінің киімімен жасырынған адамдар жасады; Мұсылман дін көшбасшылары осындай киімдерді пайдалану мұсылман әйелдерін жеккөрушілік қылмыстарға ұшыратуы және этникалық қарым-қатынастарды шиеленістіруі мүмкін деп алаңдады.

Австралия

2010 жылдың мамыр айында бетін жамылғышпен және күн көзілдірігімен жапқан адам жасаған қарулы тонау исламдық киімді тыйым салу туралы талаптарды күшейтті; жаңа заң қабылдау туралы ұсынысты премьер-министр Кевин Радд және либералдық партияның жетекшісі Тони Эбботт екеуі де қолдамады.