1989 жылғы Тбилисидегі сәуір оқиғасы

Кіріспе

1989 жылы Тбилисиде Кеңес әскері жасаған советке қарсы наразылықшылардың қырғыны, Грузин КСР-і.

9 сәуір трагедиясы (Тбилиси қырғыны немесе Тбилиси трагедиясы деп те аталады) 1989 жылғы 9 сәуірде Грузин Кеңестік Социалистік Республикасының Тбилиси қаласында болған оқиғаларды білдіреді. Бұл күні тәуелсіздік жақтастарының советке қарсы демонстрациясы Кеңес әскері тарапынан күшпен басып тасталды, нәтижесінде 21 адам қаза тауып, жүздеген адам жарақат алды. 9 сәуір қазір Ұлттық бірлік күні ретінде еске алынады, ол жыл сайынғы мемлекеттік мереке.

Құрбандар

Адамдар шабуылдан қашып бара жатқанда туған дау-мажғылықтан 19 адам қаза тапты, олардың ішінде 17 әйел болды. Құрбандардың мәйітіне жасалған аутопсия нәтижесінде, бір жағдайда бас сүйегі мен мидың ауыр жарақаты болғаннан басқа, барлық қаза тапқандардың өліміне дененің қысылуы және химиялық заттарды тыныспен ішке тарту салдарынан келген тұншығу (асфиксия) себеп болды деп қорытындыланды.

Тергеу есептері

Кеңес үкіметінің ресми хабарламалары қақтығыстың себебін көрсетуде наразылық білдірушілерді кінәлі деп таныды, олар әскерлерге таяқтар мен пышақтармен шабуыл жасады делінген. ТАСС ақпаратына сәйкес, әскерлер қару қолданбау жөніндегі бұйрықты орындаған, бірақ экстремистер металл сынықтары, кірпіштер және таяқтармен оларға шабуыл жасаған. ТАСС хабарлағандай, наразылық білдірушілер этникалық араздықтарды қоздырып, Грузия үкіметін құлатуды талап еткен. Кеңес Одағы Коммунистік партиясының Бас хатшысы Михаил Горбачев "жауапсыз адамдардың әрекеттерін" адам өліміне себеп болды деп айыптады. Ол, бұл дүрбелең Грузия үкіметін құлату және Грузиядағы этникалық шиеленісті күшейту мақсатымен жасалғанын мәлімдеді. Сыртқы істер министрлігінің өкілі бұл қақтығыстың себебін "демократияны жаңа саясатымыз бен қоғамымызға зиян келтіретіндей пайдалануға тырысқан, бейшара ұлтшылдар, экстремистер және саяси авантюристтер" деп сипаттады. 1989 жылғы 9 сәуірдегі оқиғаларды тергеу үшін парламенттік комиссия құрылды, оны Кеңес Одағы Халық депутаттары съезінің депутаты Анатолий Собчак басқарды. Жалпы тергеу мен сауалдардан кейін комиссия үкіметтің өлімдердің адамдарды басып өтуден болғаны туралы мәлімдемесін растады, бірақ наразылық білдірушілерге қарсы қолданылған химиялық заттар да себепкер болды. Комиссия әскерилерді, наразылық білдірушілерді таратуға тырысқандары үшін айыптады, олардың әрекеттері өлімге әкеп соқты. Комиссияның есебі Кеңес Одағындағы азаматтық наразылықтарды басу үшін әскери күш қолдануды қиындатты. Собчак есебінде наразылық білдірушілерге қарсы қолданылған зорлық-зомбылық туралы толық мәліметтер келтірілді және 9 сәуірдегі оқиғаға жауапты әскери қызметкерлерді толыққанды соттау ұсынылды. 1991 жылғы 31 наурызда грузиндер референдумда Совет Одағынан тәуелсіздік алуды мақұлдады. 90,5% қатысумен, шамамен 99% тәуелсіздікке дауыс берді. 9 сәуірде, трагедияның екінші жылдығында, Грузия Республикасының Жоғарғы Кеңесі Грузияның егемендігін және Совет Одағынан тәуелсіздігін жариялады. 2004 жылғы 23 қарашада Руставели даңғылындағы қақтығыс болған жерде трагедия құрбандарына арналған мемориалдық ескерткіш ашылды.

Official Soviet reports blamed the demonstrators for causing the clash, saying that the troops were attacked with sticks and knives. According to Tass, the soldiers followed orders not to use their weapons, but that extremists attacked them with pieces of metal, bricks and sticks. Tass described the demonstrators as stirring interethnic strife and calling for the overthrow of the Georgian government. General Secretary of the Soviet Communist Party Mikhail Gorbachev slammed "actions by irresponsible persons" for loss of life. He said that the disturbances sought to overthrow the Georgian government and stir ethnic tension in Georgia. A foreign ministry spokesman said that the clashes were sparked by "die hard nationalists, extremists and political adventurists who are abusing democratization to the detriment of our new policy of openness and of our very society." A parliamentary commission on investigation of the events of April 9, 1989, in Tbilisi was launched by Anatoly Sobchak, a member of the Congress of People's Deputies of Soviet Union. After full investigation and inquiries, the commission confirmed the government's claim that the deaths had resulted from trampling, but another contributing factor had been the chemical substances used against the demonstrators. It condemned the military, which had caused the deaths by trying to disperse demonstrators. The commission's report made it more difficult to use military power against demonstrations of civil unrest in the Soviet Union. Sobchak's report presented a detailed account of the violence which was used against the demonstrators and recommended the full prosecution of military personnel responsible for the April 9 event. On March 31, 1991, Georgians voted overwhelmingly in favor of independence from the Soviet Union in a referendum. With a 90.5% turnout, approximately 99% voted in favor of independence. On April 9, the second anniversary of the tragedy, the Supreme Council of the Republic of Georgia proclaimed Georgian sovereignty and independence from the Soviet Union. A memorial to the victims of the tragedy was opened at the location of the crackdown on Rustaveli Avenue on November 23, 2004.