Франтишек Томашек: Коммунизмге қарсы тұрған кардинал және Прага архиепископы
František Tomášek
Франтишек Томашек: католик кардиналы, Прага архиепископы, Коммунизмге қарсы тұрған теолог. 1989 жылғы Жұмсақ революцияға үлкен үлес қосты. Биографиясы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Франтишек Томашек (30 маусым 1899 жыл, Студенка, Моравия – 4 тамыз 1992 жыл, Прага, Чехословакия) – Рим-католик шіркеуінің Богемиядағы кардиналы, Праганың 34-ші архиепископы және Рим-католик теологы. Оның Чехословакияның коммунистік режиміне сақтықпен бірақ нық қарсылығы 1989 жылғы "Барқыт революция" кезінде оның бейбіт түрде құлауына ықпал етті.
František Tomášek (30 June 1899, in Studénka, Moravia – 4 August 1992, in Prague, Czechoslovakia) was a cardinal of the Roman Catholic Church in Bohemia, the 34th Archbishop of Prague, and a Roman Catholic theologian. His "cautious but resolute opposition to the Czechoslovak communist regime helped to bring about its peaceful demise in the 1989 Velvet Revolution".
Ерте өмір және білім
1899 жылы сол кезде Австрия империясының құрамына кірген аймақта дүниеге келген Томашек, мектеп мұғалімі болған және ол кішкентай кезінде қайтыс болған алты баланың бірі еді. Білімін аяқтағаннан және әскери қызметтен кейін, ол Оломоуц қаласындағы Кирилл мен Мефодий атындағы теология факультетінде оқыды және 1922 жылдың 7 мамырында дін қызметкері болып тағайындалды. Ол мектептерде дін пәнін оқытты. Кейіннен Кирилл мен Мефодий теология факультетінде оқытумен айналысты, 1938 жылы доктор ғылымын қорғады. Одан кейін нацистік оккупация Чехия университеттерін жапқандықтан, Томашек тағы да оқытушылыққа қайта оралды. Соғыстан кейін Томашек факультетте сабақ берді және тағы бір докторлық дәреже алды.
Born in 1899 in what was then part of the Austrian Empire, Tomášek was one of the six children of a schoolteacher who died when he was still a boy. After completing his schooling and military service, he studied at Saints Cyril and Methodius Faculty of Theology of Olomouc and was ordained on 7 May 1922. He taught religion in schools. Later he also taught at the Cyril and Methodius Faculty of Theology, where he obtained a doctorate in 1938. Soon after, the Nazi occupation led to the closure of Czech universities and Tomášek returned to teaching. After the war, Tomasek again taught in the faculty and also obtained a second doctorate.
Епископтық
1948 жылдың ақпанынан бері Чехословакияда билікте болған коммунистік үкіметтің қарсылығына қарамастан, ол уағыздар мен пасторальдық хаттарға цензура енгізіп, көптеген діни ұйымдарды тыйым салғаннан бөлек, шіркеу тағайындалымдарына өз келісімін беруді талап етті. Рим папасы Пий XII 1949 жылдың 12 қазанында Томашекті Оломоуцтың көмекші епископы етіп тағайындады. Томашек келесі күні жасырын түрде епископқа бекітілді. 1950 жылы Томашек, Римге адал болған барлық епископтармен және діни қызметкерлердің жартысы тұтқындалып, еңбек лагерлеріне жіберілді. Монастырлар мен католик семинарияларының екі ғана мектебі ашық қалды, ал Словакиядағы Шығыс обрядындағы католик шіркеуіне тыйым салынды. 1953 жылы Томашек Желив лагерінен босатылды, бірақ оған Моравская Хузова ауылында діни қызметкер ретінде жұмыс істеуге ғана рұқсат берілді. Көптеген адамды таң қалдырғандай, үкімет оған Екінші Ватикан кеңесіне қатысуға рұқсат берді, ол барлық отырыстарға қатыса алған жалғыз чехословакиялық епископ болды (1962–1965). 1965 жылы Прага архиепископы, кардинал Йозеф Беранға шіркеуге жасалған жеңілдіктерге байланысты Римде қалу туралы келісімге сәйкес Чехословакиядан кетуге рұқсат берілді, ал Томашек 1965 жылдың 18 ақпанында архиепархияны басқаруға тағайындалды, осылайша Моравская Хузовадан шығуға мүмкіндік алды. Томашек 1968 жылы Александр Дубчек басшылығымен өткен Прага көктемінің реформаларын қолдауға уәде берді. Осылайша, оған берілген кеңейтілген еркіндікті пайдалана отырып, ол Екінші Ватикан кеңесінің реформаларын да жүзеге асыруға кірісті. 1968 жылдың тамызында Совет Одағы бастаған басқыншылық Дубчек кезінде қол жеткізілген барлық бостандықтарды қайтадан шектеді, бірақ Шығыс обрядындағы шіркеудің мемлекеттік рұқсаты күшін жойған жоқ.
In spite of the opposition of the communist government in power in Czechoslovakia since February 1948, which, as well as imposing censorship on sermons and pastoral letters and banning many religious organisations, demanded its own approval for Church appointments, Pope Pius XII appointed Tomášek Auxiliary Bishop of Olomouc on 12 October 1949. Tomášek was secretly consecrated the very next day. In 1950 Tomášek, with all the other bishops loyal to Rome, and half the priests were arrested and sent to labour camps. Monasteries and all but two of the Catholic seminaries were closed, and the Eastern rite Catholic Church in Slovakia was banned. In 1953 Tomášek was freed from the Želiv camp, but allowed to function only as parish priest in the village of Moravská Huzová. To the surprise of many, the government permitted him to attend the Second Vatican Council, the only Czechoslovak bishop able to participate in all the sessions (1962–1965). In 1965 Cardinal Josef Beran, the Archbishop of Prague, was allowed to leave Czechoslovakia in accordance with an agreement that, in return for concessions to the Church, he would remain in Rome, and Tomášek was appointed on 18 February 1965 to administer the archdiocese, thus finally being permitted to leave Moravská Huzová. Tomášek speedily pledged support for the reforms of the Prague Spring under Alexander Dubček in 1968. With the greater freedom allowed, he set about applying also the reforms instituted by the Second Vatican Council. The Soviet led invasion of August 1968 again removed almost all the freedoms won under Dubček, though the state permission for the Eastern rite Church to exist was not revoked.
Кардиналат
1976 жылы 24 мамырда Папа Пауль VI Томашекті кардиналдар алқасына жасырын түрде (in pectore) тағайындады. Келесі жылы Папа Чехословакия үкіметі тарапынан кек алу қаупінің жеткілікті түрде азайғанын сезіп, 1977 жылы 27 маусымда бұл тағайындалуды жариялады. Ол сондай-ақ Томашекті Прага архиепископы етіп тағайындады, ал бұл лауазымға қатысты кардинал Беран 1969 жылы 17 мамырда қайтыс болғаннан кейін де Томашектің тек апостолдық әкімшілік өкілеттіктерін сақтауы дұрыс деп есептелді. Томашек 1978 жылғы тамыз және қазан айларында өткен, Иоанн Павел I және Иоанн Павел II сайланған конклавтарға қатысты. Соңғысы, Томашектің ескі досы, Шығыс Орталық Еуропадағы католик шіркеуінің басшыларына, оның ішінде Томашекке жаңа күш-қуат сыйлады, ол үкімет саясатын ашық сынап, және көбірек бостандық талап ететін, соның ішінде 77-ші хартаны қолдайтын лаиктер ұйымдарының бастамаларын қолдады.
On 24 May 1976 Pope Paul VI secretly (in pectore) appointed Tomášek to the College of Cardinals. In the following year, the Pope felt the danger of reprisals by the Czechoslovak government was sufficiently diminished for him to publish the appointment on 27 June 1977. He also appointed Tomášek Archbishop of Prague, the see over which it had been considered more prudent to let Tomášek continue to have only the powers of an apostolic administrator even after the death of Cardinal Beran on 17 May 1969. Tomášek took part in the August and October conclaves of 1978 that elected John Paul I and John Paul II. The latter, an old friend of Tomášek, infused new courage in the leaders of the Catholic Church in east central Europe, including Tomášek, who proceeded to criticise government policies openly and to back initiatives by lay organisations demanding greater freedom, including Charter 77.
Өмірінің соңғы жылдары мен өлімі
1989 жылдың қараша айындағы "Барқыт революциясынан" кейін 1990 жылдың сәуірінде Папа Иоанн Павел II Чехословакияға сапар жасады, бұл оның туған Польшадан басқа коммунистік режимдегі елге жасаған алғашқы сапары болды. 1991 жылдың 27 наурызында, Томашек 92 жасқа жуық болғанда (епископтар 75 жасқа толғаннан кейін отставкаға кететін жасқа жеткенімен), Прага архиепископтығын басқарудан кеткені күшіне енді. Ол 1992 жылдың 4 тамызында қайтыс болды.
The Velvet Revolution of November 1989 was followed by Pope John Paul II's April 1990 visit to Czechoslovakia, his first visit to a country, other than his native Poland, under a communist regime. On 27 March 1991, when Tomášek was almost 92 years old (long past the age of 75 at which bishops are to offer their resignation), his resignation from the governance of the Archdiocese of Prague was made effective. He died on 4 August 1992.
Прагадағы резиденциясы
"Амадей" фильмінің титрлерінде айтылғандай, Франтишек Томашектың Прагадағы резиденциясы император сарайы ретінде түсірілімдерде қолданылған.
František Tomášek's residence headquarters in Prague were used as the Emperor's palace in the filming of Amadeus, according to the credits.