Кіріспе

Бір сәттен келесіге дейінгі объектінің пайда болуына негізделген экзистенциалдық қарым-қатынас. Курт Левин енгізгендей, гендік сәйкестік – бір сәттен келесіге дейінгі объектінің пайда болуына негізделген экзистенциалдық қарым-қатынас. Біз әдетте объект деп есептейтін нәрсе, іс жүзінде, әртүрлі уақыттардағы объектінің фазаларын құрайтын бірнеше құрамдас бөліктерден тұрады. Екі нысанның бірдей болуы олардың ортақ қасиеттерінің ұқсас болуынан емес, біреуі екіншісінен дамуынан туындайды. Левин бұл ұғымды 1922 жылы жарық көрген «Der Begriff der Genese in Physik, Biologie und Entwicklungsgeschichte» атты хабилитациялық диссертациясында ұсынған. Бүгінгі таңда бұл Левиннің ғылым философиясына тигізген әсерінің жалғыз сақталған куәсі болып табылады. Дегенмен, бұл ұғым ешқашан кеңінен талқыланған және өзінің терминдерімен пікірталас тудырған жоқ. Керісінше, Рудольф Карнап, Ханс Гермес, Ханс Райхенбах, Адольф Грунбаум және Бас ван Фраассен сияқты философтар оны өз теорияларына – ғаламның топологиясы немесе механиканың аксиоматизациясы сияқты – енгізіп, оны контекстінен алып шықты. Левиннің мақсаты ғылымның әртүрлі салаларындағы гендік сәйкестік ұғымын салыстырып, осы арқылы әр саланың ерекше құрылымын ашып, оларды жіктеуге мүмкіндік беру болды.

Табиғи ғылымдардың жіктелуі

Жоғарыда аталған диссертациясында Левин физиканы (оның ішінде химияны) және биологияны (оның ішінде органикалық биология мен өмірдің эволюциялық тарихы) салыстырады. Мұндай салыстыру екі ғылымда да эквивалентті ұғымдарды табу мүмкіндігін көздейді. Левиннің пікірінше, түрлі ғылымдардағы генидентиті (гендік сәйкестік) ұғымы осы талапқа жауап береді. Левин жартылай және толық генидентитіні ажыратады. Бұл объектінің бөліктерінен туындайтын қиындықтарға байланысты: мысалы, объект даму барысында бірнеше бөлікке ыдырауы мүмкін. Егер біз мұндай объектіні уақыт өте келе қадағаласақ, оның тек шағын бөлігі ғана сақталуы мүмкін. Левин екі объектінің әртүрлі уақытта бар екенін, егер кейінгі объектінің кем дегенде бір бөлігі ертерек объектіде болған болса, ішінара генидентиті деп айтады. Ал егер қарастырылып отырған уақыттың ешқайсысында екі объектінің біріне ішінара генидентиті болатын ерекше объект болмаса, онда екі объект толық генидентиті болады дейді. Левин физикалық денелерді даму тізбегі деп аталатын тізбектегі буындар ретінде қарастыру идеясын енгізеді. Бұл тәсіл бойынша, екі толық генидентиті объектінің арасында әрқашан, кез келген аралық уақытта, әрқайсысымен толық генидентиті объект болады. Осылайша, генидентиті аралық объектілердің шексіз сериясының болуын білдіреді. Бұл тұста Левин физикалық объектілер мен рационал сандардың ретін кесу арқылы анықталатын Дедекинд кесулерімен сипатталатын нақты сандар арасындағы аналогияны көреді. Осылай анықталған генидентиті симметрия, транзитивтілік, тығыздық және үздіксіздік сияқты әртүрлі қасиеттерге ие деп постулатталады. Қазіргі заманғы логикалық дәлдік стандарттары тұрғысынан қарағанда, Левиннің дұрыс интуицияға ие болғаны анық, тіпті ол анықтамалар теориясының жетілген терминологиясымен немесе қазіргі заманғы символдық логикамен таныс болмаған. Дегенмен, генидентиті эксперименталды ғылымдарда ешқашан нақты талқыланбаған. Керісінше, ол әрқашан негізгі болжам ретінде жасырын түрде қабылданып келген. Бұл болжамды алғаш рет нақты айқындағаны үшін құрмет, сөзсіз, Гештальт психологиясы саласындағы психологиялық жұмысымен танымал Курт Левинге тиесілі.