Француздық классикалық балет тарихы

Кіріспе

Францияда классикалық балеттің тарихы

17 ғасырда француз сарайларында балет бірнеше маңызды тұлғалардың арқасында дами бастады: король Людовик XIV, Жан Батист Лүлли, Пьер Бошамп және Мольер. Осы төртеудің әртүрлі дарыны мен құштарлығы балетті қазіргі күйіне келтірді.

Людовик XIV

Людовик XIV, 1643-1715 жылдар аралығында Франция патшасы болған, бала кезінен балетке ынтық болған. Шындығында, оның дүниеге келуі 1639 жылы «Балет де ла Фелисите» қойылымымен тойланды. Кішкентай шағында, әсіресе итальяндық кардинал Мазарин, оның балетке қатысуына зор қолдау көрсетіп, ынталандырды. Ол 1651 жылы 14 жасында «Балет де Кассандрада» тұңғыш рет сахнаға шықты. Екі жыл өткен соң, 1653 жылы, жас патша «Карал түнгі балетте» күн құдайы Аполлон рөлінде ойнады. Оның өнерге және өнердің оған тигізген әсері анық көрінді. Оның сәнді алтын костюмі ұзақ уақыт есте қалды, ал оның танымал өнері оған «Күн патшасы» деген лақап атын сыйлады. Балетте ол таңертеңгі күндей жарқырап, түнгі қорқыныштарды жояды. Оның сарайындағылар оны құдай сияқты құрметтеуге мәжбүр болды. Олар патша Людовик XIV-нің даңқы мен би алаңында да, одан тыс жерлерде де оның абсолютті билігі бар екенін түсіндірді. Бұл ойын-сауық түрі «балет д’ентре» деп аталды. Бұл балеттердің шағын бөлімдерге немесе «кіріспелерге» бөлінуін білдірді. Мысалы, «Le Ballet de la Nuit» балеті қырықтан астам мұндай кіріспеден тұрды. Жан Батист Лулли басшылығымен бұл балет труппасы бүгінде Париж операсының балеті деп танылады. Патша билеуіне қатысты мінез-құлқында өте талапкер болды. Шындығында, ол таңертеңгі атпен жүріп келгеннен кейін күнделікті балет сабағын алуды қалыпты жағдайға айналдырды. Француз халқы өздерінің басшыларының іс-әрекеттерін бақылап, байқағандықтан, билеу әр джентльмен үшін маңызды жетістікке айналды. Лулли 1687 жылы дирижерлік таяғымен өзін жарақаттағаннан кейін аяғындағы гангреналық абсцестен қайтыс болғанда, Франция он жетінші ғасырдың ең ықпалды дирижерлері мен композиторларының бірінен айырылды. Заманауи бишілер Бошамптың 180 градусқа бұрылу қабілетіне таң қалды. Бошамп бишілері биік өкшелі аяқ киім және көлемді костюмдер киген, бұл бұрылуды қиын және шектеулі еткен. Оның комедиялық балеттерді ойлап табуының кездейсоқ болғаны айтылады. Ол Людовик XIV құрметіне пьеса мен балет қойылымын қоюға шақырылды, бірақ бишілер жетіспеді және екі қойылымды біріктіруге шешім қабылдады. Бұл 1661 жылы «Les Facheux» балетіне әкелді. Бұл және келесі комедиялық балеттер Ренессанс геометриялық фигураларының дамуынан бері барокко биіндегі ең маңызды жетістіктер деп есептелді. Осы үлгідегі ең танымал қойылымдардың бірі – «Le Bourgeois gentilhomme» болды, ол әлі де қойылып, көрермендерге ләззат сыйлайды. Комедиялық балеттің идеясы – балеттік интерлюдиялармен бөлінген сөйлеу сахналарының үйлесімі; бұл бүгінгі музыкалық театрдың бастауы. Людовик XIV көптеген Мольер балеттерін орындады. Сюзан Аудың сөзіне сүйенсек, патшаның соңғы қойылымы 1670 жылы Мольердің «Ұлы ғашықтар» операсы болды. Бұл қойылымдар сарайларда ғана емес, танымал болды, сонымен қатар сарай қызметкерлері биші болудан актерлер мен кәсіби бишілерді пайдалануға көшуге көмектесті, олар көп ұзамай балериналар ретінде танылды. Комедиялық балеттер сарай балеттерінен қарапайым балетке көшу кезінде сарай мен қара халық арасындағы түсіністікті арттыруға көмектесті. Мольер диалогты жазып, режиссерлік етіп, Бошам балеттік интерлюдияларды хореографиялап, Лулли музыканы жазып, барлық бишілер мен актерлердің үйлесімді жұмысын бақылады. Осы үш алып адам патша Людовик XIV үшін көптеген әдемі өнер туындыларын жасау үшін бірлесіп жұмыс істеді.

Louis XIV, the King of France from 1643 to 1715, was a ballet enthusiast from a young age. In fact his birth was celebrated with the Ballet de la Felicite in 1639. As a young boy, he was strongly supported and encouraged by the court, particularly by Italian born Cardinal Mazarin, to take part in the ballets. He made his debut at age 14 in the Ballet de Cassandre in 1651. Two years later in 1653, the teenage king starred as Apollo, the sun god, in Ballet Royal de la Nuit (Royal Ballet of the Night). His influence on the art form and its influence on him became apparent. His fancy golden costume was not soon forgotten, and his famous performance led to his nickname, the Sun King. In the ballet, he banishes the night terrors as he rise as sun at dawn. His courtiers were forced to worship him like a god through choreography. They were made clear of the glory of King Louis XIV and that he had absolute authority both on and off the dance floor. The form of entertainment was actually called ballets d'entrées. This refers to the small divisions, or "entries," that the ballets were broken up into. For example, Le Ballet de la Nuit, comprised over forty of such entries, Led by Jean Baptiste Lully, this ballet company is known today as the Paris Opera Ballet. The king was very exacting in his behavior towards his dancing. In fact, he made it a daily practice to have a ballet lesson every day after his morning riding lesson. As the French people watched and took note of what their leader was doing, dancing became an essential accomplishment for every gentleman. When Lully died in 1687 from a gangrenous abscess on the foot which developed after he stuck himself with the long staff he used for conducting, France lost one of the most influential conductors and composers of the seventeenth century. Contemporary dancers would astonish Beauchamps at their ability to have 180 degree turnout. Beauchamps dancers wore high heeled shoes and bulky costumes which made turnout difficult and slight. His invention of comedies ballets was said to be an accident. He was invited to set both a play and court ballet in honor of Louis XIV, but was short of dancers and decided to combined the two productions together. This resulted in Les Facheux in 1661. This and the following comédie ballets were considered the most important advance in baroque dance since the development of Renaissance geometric figures. One of the most famous of these types of performances was Le Bourgeois gentilhomme, which is still performed today and continues to entertain audiences. The idea behind a comédie ballet was a combination of spoken scenes separated by balletic interludes; it is the roots for today's musical theatre. Many of Molière's ballets were performed by Louis XIV. According to Susan Au, the king's farewell performance was Molière's Les Amants magnifiques in 1670. Not only were these types of performances popular in the courts, but they helped transition from courtiers being the dancers to using actors and professional dancers, soon to be known as ballerinas. The comédie ballets helped to bring understanding between the court and the commoners as the transition from court ballets to a more common place ballet occurred. With Molière writing the dialogue and directing, Beauchamps choreographing the ballet interludes, and Lully composing the music and overseeing the coming together of all the dancers and actors, these three giants of men worked together to create many beautiful pieces of art for King Louis XIV.