Кіріспе
Психотерапияға бағытталған мақсатты көзқарас. Шешімге бағытталған (қысқа) терапия (SFBT) – психотерапиялық өзгеріске қол жеткізуге бағытталған, ынтымақтастыққа негізделген тәсіл, ол клиенттердің нақты құрылған сұрақтарға жауаптарын тікелей бақылау арқылы жүзеге асырылады. Әлеуметтік конструктивтік ойлау және Витгенштейннің философиялық көзқарастарына негізделген SFBT – болашаққа бағытталған, мақсатқа жетуге көмектесетін сұхбаттасу техникасы, ол клиенттерге «шешімдер құруға» көмектеседі. Эллиотт Конни шешім құруды «клиент(тер) мен терапевт арасындағы ынтымақтастық тілінің процесі ретінде» анықтайды, ол клиенттің қалаған болашағы/мақсаттарының егжей-тегжейлі сипаттамасын жасап, ерекшеліктер мен бұрынғы жетістіктерді анықтайды. Осы арқылы SFBT клиенттердің күшті жақтары мен төзімділігіне назар аударады. Мэрилин Ла Корт пен Ив Липчик. Олардың шәкірттерінің арасында Джон Уолтер, Джейн Пеллер, Мишель Вайнер Дэвис және Ивон Долан болды. Бұл тәсілді негізінен жасаған Стив де Шазер мен Берг 1990 жылдары SFBT-нің жаңартылған нұсқасын жасады және мыңдаған сағаттар бойы тікелей және жазылған терапиялық сеанстарды мұқият бақылады. Клиенттерде оң терапиялық өзгерістерге әкелген терапевттің кез келген әрекеттері мен сөздері мұқият тіркеліп, SFBT тәсіліне енгізілді. Фрейдтен басталатын дәстүрлі психотерапиялық тәсілдерде мамандар клиенттердің проблемаларының тарихы мен себебін жан-жақты талдауды, содан кейін кез келген шешімді әзірлеуге тырысуды қажет деп есептеді. Шешімге бағытталған терапевттер терапиялық өзгеріс процесін түбегейлі түрде өзгеше көреді және де Шазердің байқауларынан хабардар болады, олар «проблемалардың себептері өте күрделі болуы мүмкін, бірақ олардың шешімдері міндетті түрде солай болуы керек емес» деген тұжырымды ұсынады. Себебі SFBT инновациялық және дәстүрлі психотерапиядан түбегейлі өзгеше көзқарас ұсынады. SFBT терапевт клиенттерге проблеманың егжей-тегжейін немесе себебін анықтамай-ақ олардың проблемаларын шешуге көмектесе алады деп санайды. SFBT проблеманы бағалаудың қажеттілігі жоқ деп есептейді. Проблемаға назар аудару клиентті шешімнен алшақтатуы мүмкін. Өйткені SFBT шешімнің мәні проблемадан мүлдем өзгеше болуы мүмкін деп сендіреді. Сондықтан SFBT клиенттермен бірге қалаған болашақты жоспарлау арқылы шешімдер құруға баса назар аударады. SFBT проблеманы анықтау мен жою емес, проблемаға балама табу туралы. Ол сондай-ақ клиенттердің өзін-өзі анықтау құқығын қолдайды. Клиенттердің күшті жақтары мен ресурстарына назар аудару – кейбір әлеуметтік жұмыскерлердің SFBT-ны таңдауының себебі. SFBT адамдарға өмірлерін мүмкіндігінше жылдам өзгертуге көмектесуге арналған. Ерекшеліктерді табу және күшейту арқылы өзгерістер тиімді және нәтижелі болады. Ол шамамен екі сеанста нәтиже береді. Оның қысқалығы мен икемділігі SFBT-ны көптеген денсаулық сақтау мекемелерінде қолдануға ыңғайлы жасайды. Медициналық жағдайда араласудың ұзақтығы қысқа болуы керек. Агенттіктер SFBT-ны тиімділігі ақшалай үнемдеуге мүмкіндік беретіндіктен де таңдайды. Студенттер Пат Бильке, Дэйв Пакенхэм, Джон Уолтер, Джейн Пеллер, Элам Нанналли, Алекс Мольнар және Мишель Вайнер Дэвис де осы тәсілді зерттеді. Уоллес Гингерич пен Гейл Миллер бірнеше жылдан кейін ғылыми көмекшілер ретінде қосылды. 1970 жылдары де Шазер, Берг және олардың әріптестері Милуокидегі Отбасылық қызметте қысқаша отбасылық терапия жүргізді. BFTC директоры Стив де Шазер бұл топты «терапиялық ойлау орталығы» деп атады. Уақыт өте келе адамдар оқытуды сұрай бастады, сондықтан BFTC зерттеу және оқыту орталығына айналды. Бұл – Психикалық зерттеу институтында (MRI) қолданылатын отбасылық терапияның бір түрі. 1970 жылдары SFBT-нің негізгі жасаушысы де Шазер MRI-да жасалған жұмысты зерттеді және «Орталық батыстың MRI-і» ретінде қызмет ету үшін BFTC-ді құрды. Грегори Бейтсон, Дональд де Авила Джексон, Пол Уотцлауик, Джон Вейкленд, Вирджиния Сатир, Джей Хейли, Ричард Фиш, Джанет Бивин Бавелас және басқалар. SFBT 1990 жылдардың соңы мен 2000 жылдары Ұлыбританияда үлкен танымалдылыққа ие болды. Сол кезде ол бүкіл әлемге таралып, ең танымал қысқаша терапияға айналды. Сұрақтардың өзі араласу құралы ретінде қызмет етеді, клиенттерді оң өзгерістерді ынталандыратын және жағымсыз эмоцияларды азайтатын ойлауға бағыттайды. Бұл сұрақтар клиенттерге өз тәжірибесін қайта қарастыруға көмектеседі, олар бұрын байқамаған өзгерістердің мүмкіндіктерін тануға мүмкіндік береді. Оның орнына олар клиенттердің мақсаттарын анықтауға және мақсатқа қол жеткізілген кездегі өмірдің егжей-тегжейлі сипаттамасын жасауға назар аударады, ал проблема шешілген немесе қанағаттанарлық деңгейде басқарылған. Клиенттерге оң өзгерістерге бағыт беруге және жалғастыруды қалайтын өзгерістерге назар аудару арқылы SFBT терапевттері клиенттерге қалаған болашақтың нақты көрінісін құруға көмектеседі. «Ғажайып сұрақ» – мұндай құралдың бірі, ол клиенттерге өз проблемалары ешкім білмейтіндей ғажайып түрде шешілгенін көзге елестетуді және проблема шешілгенін көрсететін алғашқы белгілерді анықтауды сұрайды. Терапевттер бұрынғы шешімдерге немесе проблемаға «ерекшеліктерге» назар аударатын сұрақтар да қояды. Ерекшеліктерді анықтау клиенттердің өмірінде не нұсқауы мүмкін екенін көрсетеді. Проблемаға қатысты ерекшеліктерді анықтау және күшейту арқылы терапевттер клиенттерді осы уақытқа дейін нәтиже берген нәрсені көбірек жасауға ынталандырады. Ерекшеліктерді іздеген кезде маман олардың маңыздылығына клиентті сендіруге тырыспайды. Оның орнына терапевт шынайы қызығушылық танытып, клиенттен ерекшеліктің маңыздылығын түсіндіруін сұрайды. Терапевттер «білмейтін» ұстанымды сақтауы керек, бұл SFBT тәжірибесін бастағандар үшін қиын болуы мүмкін. SFBT тәжірибешілері «Соңғы рет сөйлескенімізден бері не өзгерді?» деген сұрақпен сеанстарды бастау сияқты құралдарды қолданады, бұл клиенттерге ерекшеліктерді анықтауға көмектеседі. Мақсатқа жету жолындағы прогресті өлшеу үшін масштабты қолданатын масштабтау сұрақтары да қолданылады. SFBT-ның негізгі қағидасы – клиенттер өз өмірінің сардары және мақсаттарына жетуге қажетті білімге ие. Нағыз SFBT тәжірибесінде қарсылық сирек кездеседі. Қызығушылықты сақтау және «білмейтін» ұстанымды ұстану тиімді SFBT үшін өте маңызды. Сырттай қарағанда қарапайым болғанымен, SFBT-ны меңгеру қиын. Керісінше, жаңа SFBT оқушылары тым оптимистік болуға және клиенттердің ауыртпалығын шынайы бағаламауға тырысуы мүмкін. Осылайша, SFBT тәжірибешілері клиенттердің мақсаттарына және қалаған болашақтарына қарай қозғалысын тиімді жеңілдете алады.
Solution focused (brief) therapy (SFBT) is a goal directed collaborative approach to psychotherapeutic change that is conducted through direct observation of clients' responses to a series of precisely constructed questions. Based upon social constructivist thinking and Wittgensteinian philosophy,
SFBT is a future oriented and goal oriented interviewing technique that helps clients "build solutions." Elliott Connie defines solution building as "a collaborative language process between the client(s) and the therapist that develops a detailed description of the client(s)' preferred future/goals and identifies exceptions and past successes". By doing so, SFBT focuses on clients' strengths and resilience. Marilyn La Court and Eve Lipchik. Their students included John Walter, Jane Peller, Michele Weiner Davis and Yvonne Dolan. Steve de Shazer and Berg, primary developers of the approach, co authored an update of SFBT in 2007, spent thousands of hours carefully observing live and recorded therapy sessions. Any behaviors or words on the part of the therapist that reliably led to positive therapeutic change on the part of the clients were painstakingly noted and incorporated into the SFBT approach. In most traditional psychotherapeutic approaches starting with Freud, practitioners assumed that it was necessary to make an extensive analysis of the history and cause of their clients' problems before attempting to develop any sort of solution. Solution focused therapists see the therapeutic change process radically differently and informed by the observations of de Shazer, which recognize that although "causes of problems may be extremely complex, their solutions do not necessarily need to be". because SFBT presents an innovative and radically different approach from traditional psychotherapy. SFBT posits that a therapist can help clients resolve their problems without identifying the details or source problem SFBT believes that an assessment of the problem is entirely unnecessary. Focusing on the problem actually may serve to shift the client away from the solution. This is because SFBT fundamentally believes that the nature of the solution can be completely different from the problem. So instead, SFBT focuses on building solutions by conceptualizing a preferred future with clients. SFBT is all about finding alternatives to the problem, not identifying and eliminating the problem. and supports clients' self determination. The focus on the strengths and resources of clients is a factor in why some social workers choose SFBT. SFBT is designed to help people change their lives in the fastest way possible. By finding and amplifying exceptions, change is efficient and effective. and it can work in about two sessions. Its brevity and its flexibility have made SFBT the choice of intervention for many health care settings. Interventions in a medical setting many times need to be brief. Agencies also choose SFBT because its efficiency translates into monetary savings. as well as students Pat Bielke, Dave Pakenham, John Walter, Jane Peller, Elam Nunnally, Alex Molnar, and Michele Weiner Davis. Wallace Gingerich and Gale Miller joined a few years later as research assistants. In the 1970s, de Shazer, Berg and colleagues conducted Brief Family Therapy at Family Service of Milwaukee, Steve de Shazer, the director of BFTC, referred to this group as a "therapeutic think tank". Over time people began to request training, so BFTC became a research and training center. a type of family therapy practiced at the Mental Research Institute (MRI). In the 1970s, de Shazer, the primary creator of SFBT, studied the work done at MRI and founded BFTC to serve as "the MRI of the Midwest". – Gregory Bateson, Donald deAvila Jackson, Paul Watzlawick, John Weakland, Virginia Satir, Jay Haley, Richard Fisch, Janet Beavin Bavelas and others. SFBT gained tremendous popularity in the UK in the late 1990s and the 2000s. At that time, it also spread worldwide to be a leading brief therapy, The questions themselves serve as the intervention, directing clients toward a mindset that fosters positive change and reduces negative emotions. These questions help clients reinterpret their experiences, enabling them to recognize potential for change where they might not have seen it before. Instead, they concentrate on identifying clients' goals and developing a detailed description of life when the goal is reached, and the problem is either resolved or managed satisfactorily. By helping clients identify positive directions for change and focusing on changes they wish to continue, SFBT therapists assist clients in constructing a concrete vision of a preferred future. The "miracle question" is one such tool, asking clients to imagine that their problem was miraculously solved without their knowledge and to identify the first clues that would indicate the problem is resolved. Therapists also ask questions that focus on previous solutions or "exceptions" to the problem. Identifying exceptions helps build solutions by highlighting what is working in clients' lives. By discovering and amplifying minor exceptions to the problem, therapists encourage clients to do more of what already works. When seeking exceptions, the practitioner does not attempt to convince the client of their significance. Instead, the therapist adopts a genuinely curious stance and asks the client to explain the exception's importance. Therapists must maintain a not knowing stance, which can be challenging for emerging SFBT practitioners. SFBT practitioners use tools such as starting sessions with the question "What's been better since we last talked?" to help clients identify exceptions. Scaling questions are another tool, using a scale to measure clients' progress toward their goals. Central to SFBT is the belief that clients are the experts in their lives and possess the knowledge necessary to achieve their goals. In authentic SFBT practice, resistance is rarely encountered. Maintaining a curious and not knowing stance is vital for effective SFBT. Despite its apparent simplicity, SFBT is difficult to master. Conversely, new SFBT trainees may struggle with being overly optimistic and not genuinely validating clients' pain. By doing so, SFBT practitioners can effectively facilitate client movement toward their goals and preferred futures.
Дәлелге негізделген мәртебе
Модельдің алғашқы күндері сыншылар SFBT жеткілікті зерттеуге ие емес деп жиі айтқан. Бүгінгі таңда бірнеше мета-талдаулар SFBT-нің ішкі мәселелерді шешуде тиімді екенін көрсетеді. SFBT-ның берік, кең және дами жөнеле жатқан дәлелдік базасы бар және оны клиентке және оның проблемасына лайықты деп саналған жағдайда қолдануға кеңес беріледі. SFBT екі мета-талдауда қарастырылды және көптеген федералдық және мемлекеттік агенттіктер мен институттар, мысалы SAMHSA-ның дәлелге негізделген бағдарламалар мен практикалардың ұлттық тізілімі (NREPP) оны дәлелдік негізде қолдайды. Екі мета-талдаудың және жүйелі шолулардың қорытындысы, сондай-ақ SFBT-ге қатысты соңғы ғылыми жұмыстардың жалпы қорытындысы, шешімге бағытталған қысқаша терапияның психологиялық проблемаларды емдеуде тиімді тәсіл екенін көрсетеді, оның әсерінің мөлшері басқа дәлелдік тәсілдерге, мысалы КБТ және ИПТ-ға ұқсас, бірақ бұл әсерлер көбінесе аз сеанстарда байқалады және тәсілдің стилі көбірек адал. Нәтижесінде, SFBT клиенттердің түсіну және әрекет ету жолдарына толық сәйкес келетін араласуларды ұсынады. SFBT балалар мен отбасыларға, жүкті және босанғаннан кейінгі әйелдерге, жұбайларға және ата-аналарға жақсы әсер етеді. SFBT балаларды қорғау жүйесіндегі отбасыларға, қаржылық кеңес беруге және терапиялық топтарға тиімді екені көрсетілді. SFBT көптеген салаларда қолданылған, соның ішінде білім беру және бизнес орталарында, сондай-ақ кеңес беруде. Ол мектептерде және колледж студенттерімен тиімді. Ол түрмелердегі тұрғындармен, нашақорлықтан емделу орталықтарында, психиатриялық мекемелерде және медициналық мекемелердің кең ауқымында сәтті қолданылды. SFBT көптеген елдер мен мәдениеттердегі адамдармен тиімді, соның ішінде Түркия, Иран және Қытайдан келген адамдармен. SFBT травманы бастан өткерген адамдарды емдеуде жұмыс істейді. Оны суицидтік ойлармен күресіп жатқан немесе дағдарыстағы науқастарға, суицидке ұшыраған отбасыларға, заттарды қолдану бұзылыстарына және семіздікке қарсы қолдануға ұсынылған. Бұл ми жарақаты бар адамдарға көмектеседі және ақыл-ой кемістігі бар адамдарға пайдалы болады. Ол жасөспірімдер мен балалардың өзіне сенуін, үмітін, жақсы мінез-құлқын және әлеуметтік қабілетін арттыруға көмектеседі. SFBT-ның үміт тудыру қабілеті депрессиямен күресіп жатқан науқастар үшін тиімділігін анықтайды деп саналады.
Балаларды қорғау қызметінің қызметкерлері сапалық зерттеуде SFBT оқытуы мен бақылауы оларға ынтымақтастықпен және күш-қуатқа негізделген жұмыс істеуге көмектескенін, сондай-ақ олардың кездесулерінің жалпы атмосферасын жақсартқанын хабарлады. Балаларды қорғау қызметі үшін SFBT аспектілерін қамтитын модельдер бар.