Кіріспе

Бретон азаттық фронты (БАФ) – 1963 жылы құрылған жарымәскери ұйым. Оның мақсаты – Францияның қалған бөлігінен бөлек, Бретань (бретон тілінде Брейц) аймағына кеңірек автономия қол жеткізу. Бретань – Францияның солтүстік-батысындағы провинция, және 1532 жылғы біріктіру шартына дейін тәуелсіз Бретань герцогтығы болған. Бұл ұйымның ETA (сепаратистік ұйым) мен мықты байланыстары болды деген күдік бар, себебі олардың күресі шамалы ерекшеседі.

Идеология

FLB идеологиясы алғашқы жылдары нақты болмаса да, топтың басты мақсаты – бритондық тәуелсіздік, олардың қозғалысы кельт және еуропалық халықтардың күресінің бір бөлігі деп есептелді. FLB Францияның 1532 жылғы шартты бұрмалап пайдаланғанын айтты, себебі шарт бойынша Бретань Франциядан құқықтық жағынан бөлек герцогтік мәртебесін сақтап, сол арқылы үлкен дәрежеде егемендігін ұстап тұрды, бірақ француз орталықтандыруы оны біртіндеп жойды. Ұйым өзін француздық біртұтас басқаруға қарсы күрескен жақтас ретінде көрсетті және «егер бритондықтар ағылшын отаршылдарының Квебекке берген мәртебесіне ие болғанда: автономиялы үкімет, сайланған ассамблея, ұлттық тілдің міндетті оқытылуы» болғанда бұл қалыптаспайтын еді деді. FLB құрамына ARB да кірді, оның аты IRA-дан шабыттандырылды және FLB-ның қарулы бөлімі саналды. ARB «Британияның француз оккупациясына» қарсы қарулы күреске шақырды, бірақ бастапқыда топта нақты доктрина болған жоқ және мүшелері дербес түрде әрекет етті. Бұл 1968 жылдың соңында FLB манифесті жарияланғаннан кейін өзгерді, онда бритондықтардың жергілікті өндіріс құралдарына ие болу құқығы бар екені және Бретань Францияның шетелдік үстемдігінен зардап шегетін колония екені айтылды. FLB: «Біз классикалық колониялық жағдайдамыз, онда француз мемлекетінің өкілдері болып табылатын шетелдік капиталистік кәсіпкерлер жергілікті қауымдастықтың табиғи және адам ресурстарын өздерінің пайдасы үшін, өз еркімен пайдаланады және өзгертеді, олар күшсіз және құлдыққа түскен, яғни жай-күйсіз жойылған». Бреттондық сепаратизмнің ерекшелігі – әлемдегі басқа сепаратистік қозғалыстармен халықаралық байланыстарды орнатуға құлшынуы және кельт қозғалыстарындағы белсенді рөлі болды. 1911 жылы бритондық ұлтшылдар «барлық кельт халықтары арасында достық байланыстарды дамыту» қажеттігін мәлімдеді, ал 1927 жылы бритондық сепаратистер Роспорденде конференция өткізді, оған алсастық, корсикалық, фламандтық және кельт ұлтшыл қозғалыстарының өкілдері қатысты. Конференцияның декларациясы тым шартты болды және Францияда кең ауқымды автономияны «халықтар федерациясы» ретінде қанағаттандыруды көздеді, бірақ бритондық делегациясы ұзақ мерзімді мақсаты одан да әрі бару екенін айтты: «Біз Еуропаның ерте немесе кеш экономикалық біртүтасқа айналуға тағдырланғанына сенеміз және тұрақты армиялар мен соғыстардың осы жалпы апатты жоюдың жалғыз жолы осы трансформация деп санаймыз. Бірақ біз бұл біртүтастықты қазіргі мемлекеттердің федерациясы деп есеппейміз». Бреттондық ұлтшылдықтағы күшті кельт және пан-еуропалық ағымдар FLB-ны осы идеологияларды қабылдауға итермеледі, олардың сепаратизмін «кельтшілдік пен еуропалық»пен үйлестірді. Нәтижесінде, FLB «этнонационализм мен еуропаизмге қарағанда дүниежүзілік социализмге көбірек мән беретін философияны» ұстанды. Дегенмен, FLB басқа сепаратистік ұйымдармен бірлесіп жұмыс істеуге дайындығымен ерекшеленді. 1969 жылы Баск Euskadi Ta Askatasuna-мен байланыс орнатты және шамамен сол кезде Уақытша Ирландия Республикалық Армиясымен байланысты болды. Үш топ та ақпарат алмасты, ал 1972 жылы кейбір бритондық жауынгерлер Пиренейде ETA-дан оқыту алды. FLB жауынгерлерін солтүстік Ирландияның Saor Éire тобы да оқытты. Ұйым революциялық Кубамен байланыс орнатуға тырысты және швейцариялық елшілік арқылы Куба үкіметімен байланысқа түсті, бірақ Куба Франциямен қарым-қатынасын нашарлатуды қаламағандықтан бритондықтардың өтінішін қабылдамады. Күтпеген нәрсе, партия Баск ұлтшыл партиясымен де одақтасты, бірақ ол ETA-ға қарағанда әлдеқайда қоңыл жолмен кетті. FLB сонымен қатар солшыл Фронт де Либерация ду Квебектің құрылуына қатысты.

Тарих

Бретондық ұлтшылдық 20-ғасырдың басында Бретон ұлттық партиясы арқылы маңызды күшке ие болды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстағы жалтақтауы салдарынан беделі түсті. FLB антиколониалистік идеологиямен байланысты ұлттық саясаттың жаңа толқынын білдірді. Топ Британияның Франция тарапынан отаршылдық билік ретінде қысымға ұшырағанын мәлімдеді. Бретань азаматтары, яғни бретондықтар, Франциядан тәуелсіз тіл, музыка және басқа да мәдени ерекшеліктері бар өздерінің ұлттық ерекшеліктерін сақтайды. Бреттондықтар этникалық кельт тобы болып саналады, олардың тамыры бүгінгі Британиядағы Девон және Корнуолл аймақтарында бриттон тілінде сөйлейтін халыққа жетеді. Топ бұрынғы ұлтшыл топтардың аман қалған мүшелерімен, әсіресе Ирландиядан жұмыс істейтін Ян Гулемен байланысты болды. FLB-ның алғашқы шабуылы 1966 жылдың маусымында Сен-Брюктегі муниципалды салық кеңсесіне бомба тасталған кезде болды, ал FLB қол қойған хабарламада олар «Британияны оккупациялаған символдарға» қарсы зорлық-зомбылық науқанын жалғастыратындарын мәлімдеді. Келесі жылдары FLB әкімшілік құрылымдарға, мысалы электрмен жабдықтау нысандарына, полиция казармаларына және мүсіндерге, көбінесе оларды бомбалау арқылы шабуылдар жасады. Шабуылдардың саны 1968 жылы ең жоғары деңгейге жетті. FLB өз шабуылдарының таза символдық болуын қамтамасыз етті, олар бұрынғы Гвен ха Ду тобының үлгісін ұстанды. Осылайша олар халықаралық қауымдастықта «күлкілі террористер» деген атаққа ие болды. Тіпті осы кезеңде FLB-ның екі ғана белгілі құрбаны болды деп хабарланды, олардың екеуі де FLB мүшелері болды, олар бейбіт тұрғындарға зиян келтіруі мүмкін бомбаны залалсыздандыруға тырысқанда қаза тапты. 1970-ші жылдардың басында FLB ішінде фракциялар пайда болды, бұл күресші Бретон революциялық армиясының (Armée révolutionnaire bretonne, немесе ARB) құрылуына әкелді. Бұл топ FLB-ден бөлек әрекет етті және бүгінгі күнге дейін сақталған тұрақты фракция болып табылады. FLB-дан өзге бірнеше бретондық азаттық топтары болды.

Белсенділік

FLB-нің алғашқы шабуылы 1966 жылғы маусымда Сен-Брюктегі қалалық салық кеңсесіне бомба тасталғанда болды, және FLB қол қойған хабарламада олар "Бриттанияның оккупациялық символдарына" қарсы зорлық-зомбылық науқанын жалғастыратындарын мәлімдеді. Келесі жылдары FLB әкімшілік құрылымдарға, мысалы электрмен жабдықтау нысандарына, полиция казармаларына және мүсіндерге – көбінесе оларды бомбалау арқылы шабуылдар жасады. Ұйым 1968 жылы ең белсенді болса да, 2014 жылға дейін өртеу тактикасын қолдана отырып шабуылдар жасалғаны туралы хабарлар келіп түсті. FLB өз шабуылдарынан дене жарақаты немесе өлім-жітім болмауын қамтамасыз етті, олардың әрекеттері таза символдық болып қалуын қалады; осы тұрғыда олар 1930 жылы құрылған алдыңғы Gwenn ha du тобының үлгісін ұстанды. Бұл кезеңде FLB-нің белгілі екі құрбаны болды – олардың өзі, FLB мүшелері. Олар азаматтарға зиян келтіруі мүмкін деп қорқып, бомбаны залалсыздандыруға тырысқанда қаза тапты. Осылайша олар халықаралық қауымдастықта "күлкілі террористер" деген беделге ие болды. Ұйымның іс-қимылдары бриттаниялық қоғамда моральдық наразылық тудырмады, және FLB бриттаниялық ұлтшылдардың тұрақты қолдауын алды. Олардың ең танымал әрекеттерінің бірі – 1978 жылы Версаль сарайын бомбалау.

Сот процестері мен полицияның араласуы

1969 жылы полиция араласып, үгіт-насихат материалдарын және қару-жарақты тәркіледі. 60-тан астам адам тұтқындалды, алдыңғы шабуылдарға тікелей қатысқандарға қысқа мерзімге бас бостандығынан айырылды, бірақ бірнеше айдың ішінде көптеген адамдарға рақымшылық жарияланып, босатылды. 1960-шы жылдардың басында жас бретондықтар құрған FLB халықтың кең қолдауын алды, бұл тұтқындалғандардың құрамындағы әртүрлілікте көрінді: кәсіпкерлер, үй шаруасындағылар, студенттер, шаруалар және тіпті дін қызметкерлері де болды. Басым көпшілігі үшін сот процестерінің нәтижесі оң болғанымен, олар үкімет тарапынан жасалған тағы бір қысым ретінде қаралып, бретондық "бостандық" қозғалысын одан әрі күшейтті. Осы кезеңде бретон тілі курстарына жазылатын студенттердің саны артып, бретон тілінде сөйлей білу бретондық белсенді ретіндегі өзінің мәртебесін бекітетін фактор саналды.

Ян Фуэре

Янн Бретань Азаттық фронтының көрнекті қайраткері болды, сондықтан ол 1948 жылы саяси тығу іздеп Ирландияға қашты. Ол жазушы, кәсіпкер және белгілі бір жағдайларда саясаткер болды. 1999 жылы ол "Еркін Бретаньды ұйымдастыру партиясын" құрды және 2004 жылға дейін оған жетекшілік етті. 1944 жылы Янн "немісшілдерді іздеуге" қатысты, осы іс бойынша бір жыл қамауда отырды. Қашып кеткен соң, Уэльстегі ұлтшылдар оған жасырынған жер берді. Жасырын күйінде ол өмір бойы түрмеге кесілді және Бретаньден Ирландия Республикасына қуылды, онда ол азаматтық алды. 1955 жылы Францияда оған қайта сот процесі жасалды және ол кінәсіз деп танылды, содан кейін "Бретаньды ұйымдастыру қозғалысын" құрды. 1973 жылы Янн сайлауға түсті, жеңіліске ұшырады, екі жылдан кейін Бретань Азаттық фронтының бомбалауларына қатысқандығы үшін тұтқындалды. Ол 1979 жылға дейін шартты түрде босатылды, содан кейін ол және тағы 22 адам қауіпсіздікке қатысты қылмыстар бойынша айыпталды.
Ол 2011 жылы 101 жасында Сен-Брюкте қайтыс болды, соңғы күндерін бретань ұлтшылдығын жақтаумен және "соғыс кезіндегі жақтас" ретінде сотталудан қашумен өткізді.

Пьер Ле Мойн

Пьер 16 жасында Францияның неміс оккупациясы кезінде қарсылық қозғалысына қосылды, сол кезде оккупациялық күштерге түскен кезде аман қалды. Соғыстан кейін 1955 жылы ол «Ar Vro» бретон ұлттық журналын және кейін «Jeune Bretagne» журналын құрды, сондай-ақ «Armor Magazine» журналына тұрақты автор болды. Ол Бретон Азаттық фронтының шабуылдары кезінде тұтқындалды. Бостандыққа шыққаннан кейін ол көп жылдар бойы Джерси аралына эмиграцияға кетті. 2023 жылы 96 жасында, Еуропалық ұлттардың федералдық одағының негізін қалаушы мүшесі, вице-президенті және президенті, сондай-ақ Еуропа Кеңесі мен ЕҚЫҰ-дағы өкілі болып 68 жылдық еңбек жолынан кейін қайтыс болды.