Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бретон азаттық фронты (БАФ) – 1963 жылы құрылған жарымәскери ұйым. Оның мақсаты – Францияның қалған бөлігінен бөлек, Бретань (бретон тілінде Брейц) аймағына кеңірек автономия қол жеткізу. Бретань – Францияның солтүстік-батысындағы провинция, және 1532 жылғы біріктіру шартына дейін тәуелсіз Бретань герцогтығы болған. Бұл ұйымның ETA (сепаратистік ұйым) мен мықты байланыстары болды деген күдік бар, себебі олардың күресі шамалы ерекшеседі.
The Breton Liberation Front (, or FLB) was a paramilitary organisation founded in 1963 whose aims were to seek greater autonomy for the region of Brittany (Breton language Breizh) separate from the rest of France. Brittany is a province in northwest France, and formed an independent Duchy of Brittany until the treaty of union in 1532. The group allegedly had strong allies with ETA (separatist group) as their struggles were almost the same.
Идеология
FLB идеологиясы алғашқы жылдары нақты болмаса да, топтың басты мақсаты – бритондық тәуелсіздік, олардың қозғалысы кельт және еуропалық халықтардың күресінің бір бөлігі деп есептелді. FLB Францияның 1532 жылғы шартты бұрмалап пайдаланғанын айтты, себебі шарт бойынша Бретань Франциядан құқықтық жағынан бөлек герцогтік мәртебесін сақтап, сол арқылы үлкен дәрежеде егемендігін ұстап тұрды, бірақ француз орталықтандыруы оны біртіндеп жойды. Ұйым өзін француздық біртұтас басқаруға қарсы күрескен жақтас ретінде көрсетті және «егер бритондықтар ағылшын отаршылдарының Квебекке берген мәртебесіне ие болғанда: автономиялы үкімет, сайланған ассамблея, ұлттық тілдің міндетті оқытылуы» болғанда бұл қалыптаспайтын еді деді. FLB құрамына ARB да кірді, оның аты IRA-дан шабыттандырылды және FLB-ның қарулы бөлімі саналды. ARB «Британияның француз оккупациясына» қарсы қарулы күреске шақырды, бірақ бастапқыда топта нақты доктрина болған жоқ және мүшелері дербес түрде әрекет етті. Бұл 1968 жылдың соңында FLB манифесті жарияланғаннан кейін өзгерді, онда бритондықтардың жергілікті өндіріс құралдарына ие болу құқығы бар екені және Бретань Францияның шетелдік үстемдігінен зардап шегетін колония екені айтылды. FLB: «Біз классикалық колониялық жағдайдамыз, онда француз мемлекетінің өкілдері болып табылатын шетелдік капиталистік кәсіпкерлер жергілікті қауымдастықтың табиғи және адам ресурстарын өздерінің пайдасы үшін, өз еркімен пайдаланады және өзгертеді, олар күшсіз және құлдыққа түскен, яғни жай-күйсіз жойылған». Бреттондық сепаратизмнің ерекшелігі – әлемдегі басқа сепаратистік қозғалыстармен халықаралық байланыстарды орнатуға құлшынуы және кельт қозғалыстарындағы белсенді рөлі болды. 1911 жылы бритондық ұлтшылдар «барлық кельт халықтары арасында достық байланыстарды дамыту» қажеттігін мәлімдеді, ал 1927 жылы бритондық сепаратистер Роспорденде конференция өткізді, оған алсастық, корсикалық, фламандтық және кельт ұлтшыл қозғалыстарының өкілдері қатысты. Конференцияның декларациясы тым шартты болды және Францияда кең ауқымды автономияны «халықтар федерациясы» ретінде қанағаттандыруды көздеді, бірақ бритондық делегациясы ұзақ мерзімді мақсаты одан да әрі бару екенін айтты: «Біз Еуропаның ерте немесе кеш экономикалық біртүтасқа айналуға тағдырланғанына сенеміз және тұрақты армиялар мен соғыстардың осы жалпы апатты жоюдың жалғыз жолы осы трансформация деп санаймыз. Бірақ біз бұл біртүтастықты қазіргі мемлекеттердің федерациясы деп есеппейміз». Бреттондық ұлтшылдықтағы күшті кельт және пан-еуропалық ағымдар FLB-ны осы идеологияларды қабылдауға итермеледі, олардың сепаратизмін «кельтшілдік пен еуропалық»пен үйлестірді. Нәтижесінде, FLB «этнонационализм мен еуропаизмге қарағанда дүниежүзілік социализмге көбірек мән беретін философияны» ұстанды. Дегенмен, FLB басқа сепаратистік ұйымдармен бірлесіп жұмыс істеуге дайындығымен ерекшеленді. 1969 жылы Баск Euskadi Ta Askatasuna-мен байланыс орнатты және шамамен сол кезде Уақытша Ирландия Республикалық Армиясымен байланысты болды. Үш топ та ақпарат алмасты, ал 1972 жылы кейбір бритондық жауынгерлер Пиренейде ETA-дан оқыту алды. FLB жауынгерлерін солтүстік Ирландияның Saor Éire тобы да оқытты. Ұйым революциялық Кубамен байланыс орнатуға тырысты және швейцариялық елшілік арқылы Куба үкіметімен байланысқа түсті, бірақ Куба Франциямен қарым-қатынасын нашарлатуды қаламағандықтан бритондықтардың өтінішін қабылдамады. Күтпеген нәрсе, партия Баск ұлтшыл партиясымен де одақтасты, бірақ ол ETA-ға қарағанда әлдеқайда қоңыл жолмен кетті. FLB сонымен қатар солшыл Фронт де Либерация ду Квебектің құрылуына қатысты.
While the ideology of FLB was unclear during its very early years, the group's overarching goal was Breton independence, considering their cause a part of the greater struggle of Celtic and European nations. The FLB believed that France had abused the treaty of 1532, as the treaty allowed Brittany to remain a legally separate duchy from France and thus retain a large degree of sovereignty, which was then gradually abolished by French centralism. The organization positioned himself as a fierce opponent of French unitary administration and affirmed that it would not exist in the first place "if the Bretons had the status that the English colonists gave to the Quebecois: autonomous government, elected assembly, compulsory teaching of the national language." The FLB also included the ARB, whose name was inspired by the IRA and which was considered the armed during of the FLB. The ARB called for armed struggle against the "French occupation of Brittany", though initially the group lacked a precise doctrine and had its members operate autonomously. This was changed by the publication of FLB's manifesto in late 1968, which called for the right of Bretons to own local means of production and argued that Brittany is a colony suffering under the foreign domination of France. The FLB wrote: " We are in a typical colonial situation, where a handful of foreign capitalist entrepreneurs, represented by the French State, exploit and transform at their leisure, and for their own interests, the natural and human wealth of an indigenous community, powerless and enslaved, that is to say almost destroyed." Breton separatism was particularly unique in its eagerness to establish international connections with other separatist movements across the world, and playing a very active role in Celtic movements. As early as 1911, Breton nationalists called for the need to "develop lines of friendship between all the Celtic peoples", and in 1927 Breton separatists held a conference in Rosporden which was also attended by representatives of the Alsatian, Corsican, Flemish and Celtic nationalist movements. While the declaration of the conference was very moderate and only called for extensive autonomy within France that would become "une fédération de peuples", the Breton delegation stated that the long term goal is to go further, stating: "We believe that Europe is destined to form, sooner or later, an economic unity, and we see this transformation as the sole means of eliminating this universal calamity that is standing armies and wars. But we believe that this unity will not be a federation of the current states." Strong Celtic and Pan European currents in Breton nationalism made the FLB embrace these ideologies as well, infusing their separatism with "celticism and europeanism". Ultimately, the FLB followed "a philosophy more concerned with socialism worldwide than ethnonationalism and Europeanism". Nevertheless, the FLB was distinguished by its willingness to work together with other separatist organizations. It established contact with Basque Euskadi Ta Askatasuna in 1969, and became associated with the Provisional Irish Republican Army around the same time. All three groups exchanged intel, and in 1972 some Breton militants received training from ETA in the Pyrenees. The FLB also had its combatants trained by the far left Irish Saor Éire. The organization also sought ties with revolutionary Cuba and contacted the Cuban government through Swiss embassy, but Cuba turned the Bretons down as it did not want to sour its relations with France. Surprisingly, the party was also allied to the Basque Nationalist Party, despite it being much more moderate than ETA. The FLB was also involved in the creation of the far left Front de libération du Québec.
Тарих
Бретондық ұлтшылдық 20-ғасырдың басында Бретон ұлттық партиясы арқылы маңызды күшке ие болды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстағы жалтақтауы салдарынан беделі түсті. FLB антиколониалистік идеологиямен байланысты ұлттық саясаттың жаңа толқынын білдірді. Топ Британияның Франция тарапынан отаршылдық билік ретінде қысымға ұшырағанын мәлімдеді. Бретань азаматтары, яғни бретондықтар, Франциядан тәуелсіз тіл, музыка және басқа да мәдени ерекшеліктері бар өздерінің ұлттық ерекшеліктерін сақтайды. Бреттондықтар этникалық кельт тобы болып саналады, олардың тамыры бүгінгі Британиядағы Девон және Корнуолл аймақтарында бриттон тілінде сөйлейтін халыққа жетеді. Топ бұрынғы ұлтшыл топтардың аман қалған мүшелерімен, әсіресе Ирландиядан жұмыс істейтін Ян Гулемен байланысты болды. FLB-ның алғашқы шабуылы 1966 жылдың маусымында Сен-Брюктегі муниципалды салық кеңсесіне бомба тасталған кезде болды, ал FLB қол қойған хабарламада олар «Британияны оккупациялаған символдарға» қарсы зорлық-зомбылық науқанын жалғастыратындарын мәлімдеді. Келесі жылдары FLB әкімшілік құрылымдарға, мысалы электрмен жабдықтау нысандарына, полиция казармаларына және мүсіндерге, көбінесе оларды бомбалау арқылы шабуылдар жасады. Шабуылдардың саны 1968 жылы ең жоғары деңгейге жетті. FLB өз шабуылдарының таза символдық болуын қамтамасыз етті, олар бұрынғы Гвен ха Ду тобының үлгісін ұстанды. Осылайша олар халықаралық қауымдастықта «күлкілі террористер» деген атаққа ие болды. Тіпті осы кезеңде FLB-ның екі ғана белгілі құрбаны болды деп хабарланды, олардың екеуі де FLB мүшелері болды, олар бейбіт тұрғындарға зиян келтіруі мүмкін бомбаны залалсыздандыруға тырысқанда қаза тапты. 1970-ші жылдардың басында FLB ішінде фракциялар пайда болды, бұл күресші Бретон революциялық армиясының (Armée révolutionnaire bretonne, немесе ARB) құрылуына әкелді. Бұл топ FLB-ден бөлек әрекет етті және бүгінгі күнге дейін сақталған тұрақты фракция болып табылады. FLB-дан өзге бірнеше бретондық азаттық топтары болды.
Breton Nationalism had been a significant force in the early 20th century through the Breton National Party, but it has been discredited by its association with collaborationism in World War II. The FLB represented a new wave of nationalist politics associated with anti colonialist ideology. The group claimed that Brittany was oppressed by France acting as a colonial power. Citizens of Brittany, or, Bretons, retain their own national identity including an independent language from that of France, music and other cultural details. Bretons are considered an ethnic Celtic group with their roots in Brittonic speaking people from what is today Devon and Cornwall in Britain. The group was linked to surviving members of earlier nationalist groups, notably Yann Goulet, who was operating from Ireland. The first known FLB attack occurred in June 1966 when a municipal tax office in Saint Brieuc was bombed, and a note signed by the FLB claimed that they would continue to carry out a campaign of violence against these "occupying symbols of Brittany." In the following years, the FLB carried out attacks against administrative structures, such as electrical installations, police barracks and statues—mainly by bombing them. The number of attacks peaked in 1968. However, the FLB ensured that no physical injuries or deaths would result from their attacks, which they wished to remain purely symbolic. In this they followed the model of the earlier group Gwenn ha du. They thus gained a reputation in the international community as the "smiling terrorists." There are even reports that the only two known FLB victims during this period were two FLB members themselves, who were killed while trying to defuse a bomb they were afraid may hurt civilians. Factions in the FLB emerged in the early 1970s, leading to the creation of the militant Breton Revolutionary Army (Armée révolutionnaire bretonne, or ARB). This group acted separately from the FLB and proved to be the durable faction that still exists today. There were several Breton liberation groups that were distinct from the FLB.
Белсенділік
FLB-нің алғашқы шабуылы 1966 жылғы маусымда Сен-Брюктегі қалалық салық кеңсесіне бомба тасталғанда болды, және FLB қол қойған хабарламада олар "Бриттанияның оккупациялық символдарына" қарсы зорлық-зомбылық науқанын жалғастыратындарын мәлімдеді. Келесі жылдары FLB әкімшілік құрылымдарға, мысалы электрмен жабдықтау нысандарына, полиция казармаларына және мүсіндерге – көбінесе оларды бомбалау арқылы шабуылдар жасады. Ұйым 1968 жылы ең белсенді болса да, 2014 жылға дейін өртеу тактикасын қолдана отырып шабуылдар жасалғаны туралы хабарлар келіп түсті. FLB өз шабуылдарынан дене жарақаты немесе өлім-жітім болмауын қамтамасыз етті, олардың әрекеттері таза символдық болып қалуын қалады; осы тұрғыда олар 1930 жылы құрылған алдыңғы Gwenn ha du тобының үлгісін ұстанды. Бұл кезеңде FLB-нің белгілі екі құрбаны болды – олардың өзі, FLB мүшелері. Олар азаматтарға зиян келтіруі мүмкін деп қорқып, бомбаны залалсыздандыруға тырысқанда қаза тапты. Осылайша олар халықаралық қауымдастықта "күлкілі террористер" деген беделге ие болды. Ұйымның іс-қимылдары бриттаниялық қоғамда моральдық наразылық тудырмады, және FLB бриттаниялық ұлтшылдардың тұрақты қолдауын алды. Олардың ең танымал әрекеттерінің бірі – 1978 жылы Версаль сарайын бомбалау.
The first known FLB attack occurred in June 1966 when a municipal tax office in Saint Brieuc was bombed, and a note signed by the FLB claimed that they would continue to carry out a campaign of violence against these "occupying symbols of Brittany." In the following years, the FLB carried out attacks against administrative structures, such as electrical installations, police barracks and statues—mainly by bombing them. Though the group peaked in 1968 there have been attacks reported as recently as 2014 using incineration tactics. The FLB ensured that no physical injuries or deaths would result from their attacks, which they wished to remain purely symbolic; in this they followed the model of the earlier group Gwenn ha du, founded 1930. There are reports that the only two known FLB victims during this period were two FLB members themselves, who were killed while trying to defuse a bomb they were afraid may hurt civilians. They thus gained a reputation in the international community as the "smiling terrorists." The actions of the organization did not arise any moral disapproval of the Breton community, and the FLB enjoyed constant support of Breton nationalists. One of their most notorious acts was the 1978 bombing of the Palace of Versailles.
Сот процестері мен полицияның араласуы
1969 жылы полиция араласып, үгіт-насихат материалдарын және қару-жарақты тәркіледі. 60-тан астам адам тұтқындалды, алдыңғы шабуылдарға тікелей қатысқандарға қысқа мерзімге бас бостандығынан айырылды, бірақ бірнеше айдың ішінде көптеген адамдарға рақымшылық жарияланып, босатылды. 1960-шы жылдардың басында жас бретондықтар құрған FLB халықтың кең қолдауын алды, бұл тұтқындалғандардың құрамындағы әртүрлілікте көрінді: кәсіпкерлер, үй шаруасындағылар, студенттер, шаруалар және тіпті дін қызметкерлері де болды. Басым көпшілігі үшін сот процестерінің нәтижесі оң болғанымен, олар үкімет тарапынан жасалған тағы бір қысым ретінде қаралып, бретондық "бостандық" қозғалысын одан әрі күшейтті. Осы кезеңде бретон тілі курстарына жазылатын студенттердің саны артып, бретон тілінде сөйлей білу бретондық белсенді ретіндегі өзінің мәртебесін бекітетін фактор саналды.
It was in 1969 that the police intervened, confiscating propaganda and weaponry. More than 60 people were arrested, those directly involved in previous attacks were given brief sentences, however within a few months many had been granted amnesty, or pardons, and released. Although created by young Bretons in the early 1960s, the FLB enjoyed popular support, evident during these arrests which revealed that members came from very diverse backgrounds: businessmen, housewives, students, farmers, and even clergy. Though most had favorable outcomes for the organization, trials bolstered the Breton "liberation" movement as the trials were perceived to be further suppressive action by the government. This period was also marked with a rise in the number of students enrolling in Breton language courses, as being able to speak Breton was seen as legitimizing one's position as a Breton militant.
Ян Фуэре
Янн Бретань Азаттық фронтының көрнекті қайраткері болды, сондықтан ол 1948 жылы саяси тығу іздеп Ирландияға қашты. Ол жазушы, кәсіпкер және белгілі бір жағдайларда саясаткер болды. 1999 жылы ол "Еркін Бретаньды ұйымдастыру партиясын" құрды және 2004 жылға дейін оған жетекшілік етті. 1944 жылы Янн "немісшілдерді іздеуге" қатысты, осы іс бойынша бір жыл қамауда отырды. Қашып кеткен соң, Уэльстегі ұлтшылдар оған жасырынған жер берді. Жасырын күйінде ол өмір бойы түрмеге кесілді және Бретаньден Ирландия Республикасына қуылды, онда ол азаматтық алды. 1955 жылы Францияда оған қайта сот процесі жасалды және ол кінәсіз деп танылды, содан кейін "Бретаньды ұйымдастыру қозғалысын" құрды. 1973 жылы Янн сайлауға түсті, жеңіліске ұшырады, екі жылдан кейін Бретань Азаттық фронтының бомбалауларына қатысқандығы үшін тұтқындалды. Ол 1979 жылға дейін шартты түрде босатылды, содан кейін ол және тағы 22 адам қауіпсіздікке қатысты қылмыстар бойынша айыпталды.
Ол 2011 жылы 101 жасында Сен-Брюкте қайтыс болды, соңғы күндерін бретань ұлтшылдығын жақтаумен және "соғыс кезіндегі жақтас" ретінде сотталудан қашумен өткізді.
Yann was a prominent force in the Breton Liberation Front, so much so that he fled to Ireland 1948, seeking political asylum. He was an author, businessman and, in some ways politician. In 1999 he formed the "Party for the Organization of Free Brittany" which he led until 2004. Yann was involved in a "Pro German witch Hunt" in 1944, where he was held in custody for a year. Upon escape, he was sheltered by fellow Nationalists in Wales. While hidden he was sentenced to life in prison and was forced out of Brittany and into the Republic of Ireland, where he secured citizenship. In 1955 he was given a retrial in France and came back, innocent, to form the "Movement for the Organization of Brittany." In 1973 Yann ran for political office, lost, then was arrested two years later for involvement with the Breton Liberation Front's bombings. He was released conditionally until 1979 when he and 22 others were charged with security related offences
He died in Saint Brieuc at 101 years old in 2011, where he spent his last days advocating for Breton Nationalism and avoiding being tried as a "wartime collaborator."
Пьер Ле Мойн
Пьер 16 жасында Францияның неміс оккупациясы кезінде қарсылық қозғалысына қосылды, сол кезде оккупациялық күштерге түскен кезде аман қалды. Соғыстан кейін 1955 жылы ол «Ar Vro» бретон ұлттық журналын және кейін «Jeune Bretagne» журналын құрды, сондай-ақ «Armor Magazine» журналына тұрақты автор болды. Ол Бретон Азаттық фронтының шабуылдары кезінде тұтқындалды. Бостандыққа шыққаннан кейін ол көп жылдар бойы Джерси аралына эмиграцияға кетті. 2023 жылы 96 жасында, Еуропалық ұлттардың федералдық одағының негізін қалаушы мүшесі, вице-президенті және президенті, сондай-ақ Еуропа Кеңесі мен ЕҚЫҰ-дағы өкілі болып 68 жылдық еңбек жолынан кейін қайтыс болды.
Pierre joined a resistance movement at 16 years old during the German occupation of France during which time he survived being captured by occupying forces. After the war in 1955 he co founded the Breton Nationalist magazine Ar Vro and later Jeune Bretagne, becoming a regular contributor to Armor Magazine. He was arrested during attacks by the Breton Liberation Front. After being freed he went into exile for many years in Jersey. He died at 96 years old in 2023 after a 68 year career as a founding member, vice president, and president of the Federal Union of European Nationalities and its representative at the Council of Europe and OSCE.