Мария Евангелиясы: Ерте христиандық мәтін

Кіріспе

Алғашқы христиандық мәтін

Марияның Ізгі хабары – 1896 жылы сахид копт тілінде жазылған бесінші ғасырға жататын папирус кодексінде табылған алғашқы христиандық мәтін. Бұл Берлин кодексін Каирде неміс дипломаты Карл Рейнхардт сатып алған. Бұл туындыны көпшілік "Марияның Ізгі хабары" деп білсе де, кейбір ғалымдар оны "ізгі хабар" санамайды. Олар "ізгі хабар" терминін негізінен Исаның ересек өміріндегі үйретіктері мен іс-әрекеттерін баяндайтын мәтіндерге ғана қолданады.

Тарих

Берлин кодексі, сондай-ақ Ахмим кодексі деп те аталады, Жоханның апокрифі, Иса Мәсіхтің Софиясы және Петірдің істерінің қысқаша мазмұнын қамтиды. Қолжазбадағы барлық төрт туынды копт тілінің сахид диалектісінде жазылған. Содан бері грек тілінде жазылған Мәриям Ілхабарының екі фрагменті табылды (Оксиринх L 3525 папирусы және Райлендс 463 папирусы). P. Oxy. L 3525 "іс жүзінде Гренфелл мен Хант 1897 және 1906 жылдар аралығында тапқан, бірақ тек 1983 жылы жариялаған", – деді П. Дж. Парсонс. Екі фрагмент сәйкесінше 1938 және 1983 жылдары жарық көрді, ал копт тіліне аудармасын 1955 жылы Уолтер Тилл жариялады. Ілхабардың мерзімін анықтау, көптеген ежелгі әдеби туындылар сияқты, қиын мәселе. Ілхабардың ең ерте сақталған фрагменті (Райлендс папирусы) үшінші ғасырдың басына дейін сақталып келгендіктен, ол одан бұрын жазылған болуы керек. Гарвард діни мектебінің Холис профессоры Карен Л. Кинг Ілхабардың екінші ғасырдың басында жазылған деп болжайды, оның Жохан Ілхабарымен және, мүмкін, Пауылдың хаттарымен таныс екендігін көрсетеді, демек, б.з. 90-100 жылдарынан кейін жазылған болуы мүмкін. Кристофер Таккеттің 2007 жылғы жинағында Паскье ғасырдың екінші жартысын артық көретінін атап өтті; Таккет өзі соңында орташа позицияны таңдайды – ол оны екінші ғасырдың бірінші жартысына, бірақ Кингтен кейін орналастырады. Мәриям Ілхабары Декретум Геласианумның бесінші бөліміндегі апокрифтік кітаптар тізіміне енбеген.

"Марияның" кім екені

Ғалымдар Жаңа Келісімде Мәриям деп аталған адамдардың қайсысы Мәриям туралы Ізгі хабардың басты кейіпкері екендігі туралы әрқашан келіспейді. Стивен Дж. Шумейкер мен Ф. Стэнли Джонс оның Исаның анасы Мәриям болуы мүмкін деп ұсынған. Барбара Дж. Сильверцен оның Исаның қарындасы болуы мүмкін екенін айтады – тарихтан көп бөлігі жоғалған адам. Сильверценнің сөзіне қарағанда, Киелі кітапта Исаның қарындастарының есімдері аталмаса да, Филипп Ізгі хабарында оның бір қарындасы "Мария" деп аталады. Магдалалық Мариямның пайдасына келтірілген аргументтер оның Исаның белгілі ізбасары болғанына және оның басқа ерте христиандық жазбаларында кездесуіне негізделген. Ол Исаның саяхаттарында оны сүйреп жүргендігі айтылады және Матай Ізгі хабарында оның айқышқа мізілген кезде болғаны, сондай-ақ "басқа Марияммен" бірге қайта тірілген Раббыны бірінші болып көргендігі көрсетілген. (Жаңа Келісімде, оның қайта тірілгенін бірінші болып көргені туралы жазылған (кейінгі қолжазбаларда)). Эстер А. де Буер оның рөлін басқа канондық емес мәтіндермен салыстырып, "Мария Ізгі хабарында Петір Мариямның сөздеріне қарсы шығады, себебі ол әйел. Петірдің Тома Ізгі хабарында да, Пистис Софияда да сондай рөлде болады. Пистис Софияда бұл Мариям Магдалалық Мариям деп аталады". Мариям туралы Ізгі хабардың соңғы көрінісі Мариямның Магдалалық Мариям екеніне дәлел болуы мүмкін. Леви Мариямды және оның үйретімін қорғап, Петірге былай деді: "Расында, Құтқарушы оны жақсы біледі. Сондықтан ол бізден гөрі оны көбірек жақсы көрді". Филипп Ізгі хабарында Магдалалық Мариям туралы да осыған ұқсас мәлімдеме жасалған. Ричард Валантасис "Гностицизм және басқа жоғалған христиандықтарға арналған Beliefnet нұсқаулығында" (Beliefnet-ке қараңыз) бұл Мариямның Магдалалық Мариям екенін жазады. Валантасис бұл оның Исамен жердегі некесін растамайтынын, бірақ бұл екінші ғасырдың зияткерлік және рухани әлеміне керемет терезе ашатынын түсіндіреді. Мария Магдалинадан евангелие болуы мүмкін деген идея "даулы", бірақ Андрей Мариямның Исадан алған аянының ерекшелігіне наразылық білдірді. Петір Валантасис айтқандай, "Иса мұндай маңызды үйретімді әйелге ашпайтын еді" және "оның мәртебесі ер елшілердің мәртебесінен жоғары болмайды" деп таластады. Валантасис Мария Магдалинадан евангелие болуы мүмкін деген идеяны "күмәнді етеді", бірақ бұл мәтіннің авторы Мария Магдалина екенін көрсетеді, бұл әрине, олай емес. Магдалина туралы мифтер көп болғанымен, оның евангелие жазғаны туралы ешқандай аңыз немесе миф жоқ.

Scholars do not always agree which of the New Testament people named Mary is the central character of the Gospel of Mary. Stephen J. Shoemaker and F. Stanley Jones have suggested that she may be Mary the mother of Jesus. Barbara J. Silvertsen alternatively suggests that she may be a sister of Jesus an individual who has largely been lost in history. Silvertsen says that while none of the canonical Gospels identifies Jesus's sisters by name (, ), one of his sisters is identified as "Mary" in the Gospel of Philip. Arguments in favor of Mary Magdalene are based on her status as a known follower of Jesus, her appearance in other early Christian writings. She is mentioned as accompanying Jesus on his journeys and is listed in the Gospel of Matthew as being present at his crucifixion and along with the ‘other Mary’ being the first to see the Risen Lord ( In the Gospel of John, she is recorded as the sole first witness of Jesus’ resurrection ; ( later manuscripts). Esther A. de Boer compares her role in other non canonical texts, noting that "in the Gospel of Mary it is Peter who is opposed to Mary’s words, because she is a woman. Peter has the same role in the Gospel of Thomas and in Pistis Sophia. In Pistis Sophia the Mary concerned is identified as Mary Magdalene." The final scene in the Gospel of Mary may also provide evidence that Mary is indeed Mary Magdalene. Levi, in his defense of Mary and her teaching, tells Peter, "Surely the Saviour knows her very well. That is why he loved her more than us." In the Gospel of Philip, a similar statement is made about Mary Magdalene. Richard Valantasis writes in The Beliefnet Guide to Gnosticism and Other Vanished Christianities (see Beliefnet) that the Mary here is Mary Magdalene. Valantasis clarifies that this does not “confirm an earthly marriage between her and Jesus – far from it – but it opens an incredible window into the intellectual and spiritual world of the second century C. E.” The idea that there would be a gospel from Mary Magdalene is “controversial,” however because Andrew objected to the strangeness of Mary’s revelations from Jesus. Peter argued, as Valantasis mentions, that “Jesus would not have revealed such important teachings to a woman,” and that “her stature cannot be greater than that of the male apostles." Although Valantasis suggests that ‘The idea that there would be a gospel from Mary Magdalene is “controversial” this suggests that the text was authored by Mary Magdalene which is certainly not the case. Whilst myths about Magdalene abound, there is no legend or myth that she authored a gospel.’

Мазмұны

Мәриямның Ізгі хабарының ең толық мәтіні Берлин кодексінде сақталған, бірақ оның да басында алты қолжазба беті, ал ортасында төрт қолжазба беті жоқ. Сондықтан, оқиға ортасынан басталады, оқиға орны мен жағдайлары белгісіз. Дегенмен, Кинг Исаның өлімі мен одан кейінгі тапсырма беру сахналарына сілтеме жасау, мәтіннің алғашқы бөлігіндегі оқиғаның Мәсіхтің қайта тірілгеннен кейінгі келуімен байланысты екенін көрсетеді. Оқиғаның басында Иса шәкірттерімен әңгімелесіп, материя мен күнәнің мәні туралы олардың сұрақтарына жауап береді. Бұл әңгіме аяқталған соң, Иса шәкірттерін қайғылы және алаңдаған күйде қалдырып кетеді. Оқиға бойынша, Мәриям оларға жұбаныш пен жігер беретін сөздер айтады. Сосын Петір Мәриямнан Исадан алған арнайы үйретімдерін ортақтасуын сұрайды. Петір Мәриямға: «Әпке, Құтқарушы сені басқа әйелдерден артық жақсы көргенін білеміз. Құтқарушының сөздерін бізге айт, сен есіңде сақтағандарын, біз білмейтін, тіпті естімегендерін бізге жеткіз» дейді.

Петір сондай-ақ осы мәселеде оған қарсы шығып, Иса туралы сұрақ қойды: «Ол бізден гөрі әйелмен жеке сөйлесіп, ашық айтпады ма? Біз енді оған құлақ салғандарын тыңдаймыз ба? Ол бізден гөрі оны жоғары бағалады ма?»

Портрет бейнесі

Питер Вахидің «Мария Магдалинаның Евангелиясы» (2010–2011) ораториясы Мария Евангелиясының түпнұсқа копт мәтінінің сақталған бөліктеріне негізделген. Марк Адамоның 2013 жылғы «Мария Магдалинаның Ізгі хабары» операсы көбінесе Мария Евангелиясы мен Жохан Евангелиясына негізделген. Либреттода сонымен қатар Тома Евангелиясы, «Пистис София» және Филип Евангелиясынан цитаталар да бар. «X Files» телесериалының «Голливуд A.D.» эпизодында Мария Магдалина Евангелиясының жалған нұсқасы пайда болады. 2006 жылғы «Да Винчи коды» фильмінде Мария Евангелиясынан алынған цитата Исаның әйелі болғанын және оның өлшеулі екенін растау ретінде қолданылады.