Испан тіліндегі «лоизм» және «лаизм» құбылысы

Кіріспе

Лоизм, оның әйелдік түрі лаизм, испан тілінің кейбір диалекттеріне тән ерекшелік болып табылады, ол le және les (тұрақты объектілерге қатысты қолданылатын) есімдіктерінің орнына , , және (әдетте тікелей объектілерге қатысты қолданылатын) есімдіктерін пайдаланудан тұрады. Лоизм мен лаизм негізінен Испанияның орталық айманындағы кейбір диалекттерге ғана тән; олар ресми және жазба тілінде кездеспейді. Іс жүзінде, лаизм лоизмге қарағанда әлдеқайда көп таралған. Мысалы, lo hablé (сөзбесінше, "Мен оған айттым"), la hablé (сөзбесінше, "Мен оған айттым"), los hablé (сөзбесінше, "Мен оларға [еркек] айттым"), немесе las hablé (сөзбесінше, "Мен оларға [әйел] айттым") дейтін сөйлеуші, лоизм жоқ диалектте le(s) hablé ("Мен оған/оларға айттым") дейтін болар еді. Бұл сөздің грамматикалық жағынан өзгеріп, жағдай белгісінің жоғалуын білдіреді. lo (айқындамалық жағдай) мен le (дәлелді жағдай) арасындағы айырмашылық латын тілінен қалған мұра. Испан тілінің эволюциясындағы бағыт – осындай жағдайлардың қысқартылуы болды, бірақ испан тілінің көптеген диалекттері бұл ерекшелікті есімдіктер үшін сақтап қалды. Лоизмді қолданушылар бұл айырмашылықты жоғалтып, оны мағыналық сипаттағы басқа айырмашылықпен алмастырды. Лоизм мен лаизмнің тағы бір салдары – жанама объектінің жынысы le есімдігін қолданғандағы қарапайымдығынан гөрі айқындығырақ болуы. Лоизмге жатпайтын диалекттердегі мәселе – le есімдігінің екіұштылығы, себебі ол жынысты нақты көрсетпейді. Мысалы, le doy un beso ("Мен оған сүйіс кешірім жасаймын", "Мен оған сүйіс кешірім жасаймын" немесе тіпті "Мен сізге [формальды] сүйіс кешірім жасаймын") дегенді білдіруі мүмкін. Бұл екіұштылықты жою үшін анықтамалық сөз тіркесін қолдану қажет; мысалы, le doy un beso a él, le doy un beso a ella немесе le doy un beso a usted. lo еркектік, ал la әйелдік жынысты білдіргендіктен, лоизм мен лаизмді қолдану мұндай нақтылауды қажет етпейді. Лоизм кейбір тіркестердің мағынасын өзгерте де алуы мүмкін, себебі кейбір етістіктер объектілерінің жағдайына байланысты басқа мағына алады. Мысалы, le pegué ("Мен оны ұрдым") дегенді білдіреді, ал лоизмді қолданушы lo pegué дейді, бұл сөзбесінше "Мен оны (бір нәрсеге) жабыстырдым" дегенді білдіреді.

Loísmo, with its feminine counterpart laísmo, is a feature of certain dialects of Spanish consisting of the use of the pronouns , , , and (which are normally used for direct objects) in place of the pronouns le and les (which are used for indirect objects). Loísmo and laísmo are almost entirely restricted to some dialects in central Spain; they are virtually absent from formal and written language. In practice laísmo is much more frequent than loísmo. A simple example would be saying lo hablé (lit. "I spoke him"), la hablé (lit. "I spoke her"), los hablé (lit. "I spoke them [masculine]"), or las hablé (lit. "I spoke them [feminine]") where a speaker of a dialect without loísmo would say le(s) hablé ("I spoke to him/her/them"). This effectively means the loss of a declensional case marker. The difference between lo (accusative case) and le (dative case) are holdovers from Latin declension. The general trend in the evolution of Spanish has been to drop such declensions, but most dialects of Spanish have preserved this feature for object pronouns. It just happens that speakers with loísmo have further lost this distinction, replacing it with a different distinction of a semantic kind. Another effect of loísmo and laísmo is that the gender of the indirect object is clearer than it would be using le. One issue with non loísmo dialects is that the le pronoun is ambiguous, as it does not specify gender. For example, le doy un beso can mean "I give him a kiss", "I give her a kiss", or even "I give you (formal) a kiss". One way around this ambiguity is to clarify the pronoun with a prepositional phrase; for our example, this would mean le doy un beso a él, le doy un beso a ella, or le doy un beso a usted, respectively. Since lo indicates masculine and la indicates feminine, using loísmo and laísmo means that this clarification is not necessary. Loísmo can also seemingly change the meaning of certain phrases, since some verbs take on a different meaning based on the case of their objects. For example, le pegué means "I struck him", but a speaker with loísmo would say lo pegué, which literally means "I pasted/stuck him (onto something)" in dialects without loísmo.

Лоисмо және Испан академиясы

Испанияның Корольдік академиясы 1771 жылы лоизм мен лаизмді дұрыс деп мойындады, бірақ 1796 жылы олардың қолданылуын сынға түсірді. Академияның онлайн грамматикалық нұсқаулығында қазіргі таңда оларды қолдану "жеткіліксіз" екені айтылған. RAE-ның қабылдамауы лоизм мен оны қолданатындарға белгілі бір сыныптық немесе әлеуметтік айып тағуға себеп болды. Осының салдарынан гиперкоррекция жиі кездеседі, лоизмді қолданушылар ле сөйтігін тікелей толықтырғыштар үшін де леизмнің бір түрі ретінде таңдайды.