Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үндістандық қор брокері және бизнесмен (1954–2001)
Indian stockbroker and businessman (1954–2001)
Харшад Шантилал Мехта (29 шілде 1954 – 31 желтоқсан 2001) – үндістандық қор брокері және сотталған алаяқ. Мехтаның 1992 жылғы үндістандық бағалы қағаздар алаясына қатысы (шамамен 30 000 крор рупий) оны нарықты манипуляциялаушы ретінде танымал етті. Мехтаға қарсы 27 қылмыстық айып қойылғанда, ол 2001 жылы 47 жасында қайтыс болғанға дейін тек төртеуінде ғана кінәлі деп танылды (көңілден қапыстан соғуынан). Мехта банктер арасындағы «дайын форвардтық» мәмілелер үшін оның фирмасы ұсынған құнды емес банктік түбіртектер арқылы қаржыландырылған, ірі қор манипуляциялау схемасына қатысқан деген күдік туды. Мехта Бомбей жоғары соты және Үндістанның Жоғарғы соты Бомбей қор биржасында (BSE) болған қаржылық жанжалға қатысқаны үшін кінәлі деп тапты. Бұл жанжал үндістандық банк жүйесіндегі және Бомбей қор биржасының (BSE) мәміле жүйесіндегі кемшіліктерді ашыққа шығарды, нәтижесінде SEBI осы кемшіліктерді жою үшін жаңа ережелер енгізді. Ол 9 жыл бойы сотта болды, 2001 жылдың соңында жүрек талмасынан қайтыс болды.
Harshad Shantilal Mehta (29 July 1954 – 31 December 2001) was an Indian stockbroker and a convicted fraudster. Mehta's involvement in the 1992 Indian securities scam (about ₹30,000 Crores) made him infamous as a market manipulator. Of the 27 criminal charges brought against Mehta, he was only convicted of four, before his death (by sudden heart attack) at age 47 in 2001. It was alleged that Mehta engaged in a massive stock manipulation scheme financed by worthless bank receipts, which his firm brokered for "ready forward" transactions between banks. Mehta was convicted by the Bombay High Court and the Supreme Court of India for his part in a financial scandal valued at which took place on the Bombay Stock Exchange (BSE). The scandal exposed the loopholes in the Indian banking system and the Bombay Stock Exchange (BSE) transaction system, and consequently the SEBI introduced new rules to cover those loopholes. He was on trial for 9 years, until he died at the end of 2001 from a heart attack.
Ерте өмір
Харшад Шантилал Мехта 1954 жылдың 29 шілдесінде Раджкот ауданындағы Панели Мотиде гуджараттық джайни отбасында дүниеге келді. Оның балалық шағы Боривалиде өтті, онда әкесі кішкентай тоқыма кәсіпкері болған.
Harshad Shantilal Mehta was born on 29 July 1954, at Paneli Moti, Rajkot district, in a Gujarati Jain family. His early childhood was spent in Borivali, where his father was a small time textile businessman.
Білім
Алғашқы білімін Бхлайдағы 2-ші лагерьдегі Жанта мемлекеттік мектебінде алған. Крикетке құмар Мехта мектепте ерекше көзге түспеген және оқуын аяқтаған соң Мумбайға білім алуға және жұмыс іздеуге келген. Мехта 1976 жылы Бомбей қаласындағы Лала Ладжпатрай колледжінде B.Com мамандығын бітіріп, келесі сегіз жыл бойы түрлі жұмыстар істеген. Мехта ACC акцияларымен шамадан тыс сауда жасауын акциялардың бағасының төмендігімен түсіндірді, ал нарық компанияны ұқсас кәсіпорынды құру құнына тең бағамен қайта бағалағанда қалыпқа келді; ол ұсынған "орнына қою құны теориясы" деп аталады. Осы кезеңде, әсіресе 1990-1991 жылдары, БАҚ Мехтаның бейнесін қадірлі деуге болатындай етіп көрсетіп, оны "Үлкен бұқа" деп атады. Ол көптеген басылымдарда, соның ішінде танымал экономикалық журнал "Business Today"-дың "Ашулы бұқа" атты мақаласының басты бетінде жарияланды. Оның теңізге қараған 15 000 шаршы фут көлемдегі пентхаусы, мини-гольф алаңы мен жүзу бассейні, сондай-ақ Toyota Corolla, Lexus LS400 және Toyota Sera сияқты автокөліктері басылымдарда кеңінен жарияланды. Бұл оның бейнесін одан әрі нығайтты, тіпті сол кезде Үндістанның бай адамдары үшін де сирек кездесетін нәрселерді көрсетті. Кейін билік тарапынан қылмыстық іс қозғалып, Мехта мен оның серіктестері Бомбей қор биржасының өсуін манипуляциялауға бағытталған ірі схема жасады деген айып тағылды. Схема, шын мәнінде кепілдікпен қамтамасыз етілмеген, кепілдікпен қамтамасыз етілген банк түбіртектерінің есебінен қаржыландырылды. Банк түбіртектері Мехта фирмасы делдалдық қызмет көрсеткен "ағымдағы-келешек" транзакциялары деп аталатын қысқа мерзімді банктер аралық несие беруде пайдаланылды. 1991 жылдың екінші жартысында Мехта "Үлкен бұқа" лақап атын алды, себебі ол қор нарығындағы өсімді бастаған деп есептелді. Ол ACC акцияларының бағасын 200 рупийден 9000 рупийге дейін көтерді (4400% өсім). Ол соңында пайда табуға тиіс болғандықтан, ол акцияларын сатқан күні нарық құлдырады.
He did his early study in Janta Public School, Camp 2 Bhilai. A cricket enthusiast, Mehta did not show any special promise in school and came to Mumbai after his schooling for studies and to find work. Mehta completed his B. Com in 1976 from Lala Lajpatrai College, Bombay and worked a number of odd jobs for the next eight years. Mehta justified this excessive trading in ACC shares by stating that the stock had been undervalued, and that the market had simply corrected when it revalued the company at a price equivalent to the cost of building a similar enterprise; the so called "replacement cost theory" that he had put forward. During this period, especially in 1990–1991, the media portrayed a heightened deified image of Mehta, calling him "The Big Bull". He was covered in a cover page article of a number of publications including the popular economic magazine Business Today, in an article titled "Raging Bull". His flashy lifestyle of a sea facing 15,000 square feet penthouse in the tony area of Worli complete with a mini golf course and swimming pool, and his fleet of cars including a Toyota Corolla, Lexus LS400, and Toyota Sera were flashed in publications. These further exemplified his image at a time when these were rarities even for the rich people of India. In criminal indictments later brought by the authorities, it was alleged that Mehta and his associates then undertook a much broader scheme, which resulted in manipulating the rise in the Bombay Stock Exchange. The scheme was financed by supposedly collateralised bank receipts, which were in fact uncollateralised. The bank receipts were used in short term bank to bank lending, known as "ready forward" transactions, which Mehta's firm brokered. By the second half of 1991 Mehta had earned the nickname of the "Big Bull", because he was said to have started the bull run in the stock market. He took the price of ACC from ₹200 to ₹9,000 (an increase of 4,400%). Since he had to book profits in the end, the day he sold was the day when the markets crashed.
1992 жылғы бағалы қағаздарды алаяқтық
1992 жылғы 23 сәуірде журналист Сухета Далал «Таймс оф Индия» газетінде заңсыз әдістерді жариялады. Мехта өз сатып алуларын қаржыландыру үшін банктік жүйеге заңсыз жолмен кіріп отырды. Типтік дайын форвардтық мәміледе брокер комиссиясының орнына екі банк біріктіріледі. Брокер ақшаны да, бағалы қағаздарды да өңдемейді, бірақ алаяқтыққа дейін олай болған жоқ. Осы реттелу процесінде бағалы қағаздар мен төлемдер брокер арқылы жүзеге асырылды. Яғни, сатушы бағалы қағаздарды брокерге тапсырады, ол оларды сатып алушыға жібереді, ал сатып алушы чек брокерге береді, ол сатушыға төлем жасайды. Осы процесте сатып алушы мен сатушы кіммен сауда жасағанын білмейді, олар тек брокерге ғана белгілі болуы мүмкін. Брокерлер бұрын нарық жасаушыларға айналып, өз есебінен сауда жасағандықтан мұны істей алды. Заңдылықтың көрінісін сақтау үшін олар банк атынан мәмілелер жасағандай болды. Мехта кепілсіз несие алу үшін жалған БР қолданды және бірнеше шағын банктерді талап бойынша БР шығару үшін пайдаланды. Бұл жалған БР-лар басқа банктерге жіберілді, ал олар Мехтаға ақша берді, мемлекеттік бағалы қағаздарға несие беріп жатыр деп жаңылысты. Бұл ақша қор нарығындағы акциялардың бағасын көтеру үшін қолданылды. Ақшаны қайтару уақыты келгенде акциялар пайдаға сатылып, БР тоқтатылды. Банкке тиесілі ақша қайтарылды. Бұл акция бағасы өскенше жалғасты, ал Мехтаның операциялары туралы ешкім білген жоқ. Бірақ алаяқтық ашылғаннан кейін көптеген банктерде құнды емес БР-лер қалды – банктік жүйе үлкен сомада алданды. Егер адамдар оның Мехтаға чектер беруіне қатысқанын білсе, олар айыпталады деп білді. Кейіннен «Ситибанк», Паллав Шетт және Ажай Каян сияқты брокерлер, Адития Бирла, Хемендра Котари сияқты өнеркәсіпшілер, бірқатар саясаткерлер және RBI губернаторы С. Венкитараман Мехтаның нарықты манипуляциялауына рұқсат берген немесе оған көмектескендері белгілі болды.
On 23 April 1992, journalist Sucheta Dalal exposed illegal methods in a column in The Times of India. Mehta was dipping illegally into the banking system to finance his buying. A typical ready forward deal involved two banks brought together by a broker in lieu of a commission. The broker handles neither the cash nor the securities, though that was not the case in the lead up to the fraud. In this settlement process, deliveries of securities and payments were made through the broker. That is, the seller handed over the securities to the broker, who passed them to the buyer, while the buyer gave the cheque to the broker, who then made the payment to the seller. In this settlement process, the buyer and the seller might not even know with whom they had traded, either being known only to the broker. This the brokers could manage primarily because by now they had become market makers and had started trading on their account. To keep up a semblance of legality, they pretended to be undertaking the transactions on behalf of a bank. Mehta used forged BRs to gain unsecured loans, and used several small banks to issue BRs on demand. Once these fake BRs were issued, they were passed on to other banks and the banks in turn gave money to Mehta, mistakenly believing that they were lending against government securities. This money was used to drive up the prices of stocks in the stock market. When time came to return the money, the shares were sold for a profit and the BR was retired. The money due to the bank was returned. This went on as long as the stock prices rose, and no one knew about Mehta's operations. Once the fraud was exposed, though, many banks were left holding worthless BRs – the banking system had been swindled out of a whopping They knew that they would be accused if people discovered his involvement in issuing cheques to Mehta. Subsequently, it transpired that Citibank, brokers like Pallav Sheth and Ajay Kayan, industrialists like Aditya Birla, Hemendra Kothari, a number of politicians, and the RBI Governor S. Venkitaramanan all had allowed or facilitated Mehta's market manipulation.
Кино және теледидар
"Ақ жол" 1992 жылғы, SonyLIV арнасында көрсетіліп, Applause Entertainment компаниясымен түсірілген. Ол Сухета Далалдың "Ақ жол" кітабынан шабыттанған өмір тарихына негізделген. Актер Пратик Ганди Мехта рөлін сомдады. Бұл IMDb-дегі ең жоғары бағаланған телешоулардың бірі. "Аханкхен" (1993) фильміндегі Натуар Шах кейіпкері, көп миллиондық скандалға байланысты тексеруге алынған, Харшад Мехтадан әсер алды. Мехтаның скандалы "Гафла" хинди фильмінде бейнеленген. Оның премьерасы 2006 жылдың 18 қазанында Times BFI 50-ші Лондон кинофестивалінде өтті. Харшад Мехта 1990-жылдардағы Ахмадабадқа арналған "Ех Ун Динон Ки Бат Хай" телешоуында еске алынды. Мехтаның скандалы "Далал көшесінің бұқасы" хинди веб-сериалында көрсетілген. Оның премьерасы 2020 жылдың 21 ақпанында Ullu App-та болды. "The Big Bull" (2021) атты Болливуд фильмі, Абишек Баччанның қатысуымен, оның өмірі мен қаржылық қылмыстарына негізделген.
Scam 1992, streaming on SonyLIV and produced by Applause Entertainment is based on his life, which was inspired from Sucheta Dalal's book The Scam. Actor Pratik Gandhi played Mehta. It is one most highly rated television shows in the world on IMDb. The character Natwar Shah in movie Aankhein (1993), placed under scanner for a multi crore scandal, was inspired by Harshad Mehta. The Mehta scandal was portrayed in the Hindi movie, Gafla. It was premiered in Times BFI 50th London Film Festival on 18 October 2006. Harshad Mehta was mentioned in the 2018 TV show Yeh Un Dinon Ki Baat Hai based on 1990s' Ahmedabad. The Mehta scandal was portrayed in the Hindi Webseries, The Bull Of Dalal Street. It was premiered in Ullu App on 21 February 2020. A Bollywood film The Big Bull (2021), starring Abhishek Bachchan, loosely based on his life and financial crimes.