Кіріспе

Француз дәрігері және иммунологы (1863–1933)

Леон Шарль Альберт Кальметт ForMemRS (12 шілде 1863 – 29 қазан 1933) – француз дәрігері, бактериолог және иммунолог, Пастер институтының көрнекті қызметкері. Ол туберкулезге қарсы БЦЖ вакцинасында қолданылатын *Mycobacterium bovis*-тің әлсіретілген түрін – Бацилл Кальметте-Герен бактериясын ашқан. Сонымен қатар, ол жылан уысына қарсы алғашқы антидотты, Кальметт сарысуын жасады.

Ерте мансап

Кальмет Франциядағы Ницца қаласында дүниеге келген. Ол теңіз флотында қызмет етуді және дәрігер болуды қалағандықтан, 1881 жылы Бресттегі Әскери-теңіз дәрігерлері мектебіне қабылданды. 1883 жылы Гонконгтегі Әскери-теңіз медицина корпусында қызметке түсті, онда ол шырыш құрттарының, филярияның, піл майы ауруының себебін зерттеген доктор Патрик Мэнсонмен бірге жұмыс істеді. Кальмет филяриаз тақырыбы бойынша медициналық диплом қорғады. Содан кейін ол 1887 жылы Сен-Пьер және Микелонға жіберілді. Одан кейін Батыс Африкада, Габон және Француз Конгосында қызмет етіп, малярия, ұйқы ауруы және пеллаграны зерттеді.

Пастермен байланысы

1890 жылы Францияға оралғаннан кейін Кальмет Луи Пастермен (1822–1895) және Эмиль Румен (1853–1933) кездесті, Ру әйгілі бактериология курсында оның профессоры болған еді. Ол Пастердің серігі атанды және 1891 жылы Сайгондағы (Француз Индокитайы) Пастер институтының бөлімшесін құруға және басқаруға Пастермен тапсырылды. Ол жерде ол иммунологиямен тығыз байланысы бар, жаңа ғалымдық сала – токсикологияға өзін арнады, жылан мен ара уытын, өсімдіктердің уыттық әсерін және курарені зерттеді. Ол сондай-ақ шешек пен қызыл жегішке қарсы вакциналар өндірісін ұйымдастырды, холера, опиум мен күріш ашыту процесін зерттеді. 1894 жылы ол Францияға қайта оралып, вакцинацияланған жылқылардың иммундық сарысуын қолданып, жылан шаққанда қолданылатын алғашқы антитоксинді (Кальмет сарысуы) жасады. Бұл саладағы жұмысты кейіннен бразилиялық дәрігер Витал Бразил Сан-Паулудағы Бутантан институтында жалғастырды, ол жыландарға, сарышаяндар мен өрмектерге қарсы бірнеше антитоксиндерді әзірледі. Ол сондай-ақ, патогендік факторын – *Yersinia pestis*-ті ашқан Александр Ерсинмен (1863–1943) бірлесіп, бубондық обаға (қара өлімге) қарсы алғашқы иммундық сарысуды жасауға қатысты. 1899 жылы Португалияға, Порту қаласындағы оба эпидемиясын зерттеуге және онымен күресуге көмектесу үшін барды. 1908 жылдан 1921 жылға дейін Герин мен Кальмет бактерияның нашарлаған штамдарын алу үшін, оларды тізбектей өсіру арқылы вируленттілігін азайтуға тырысты. Нәрестелерге БЦЖ вакцинасын сәтті жасау үшін 1921 жылы Париждегі Шаритет ауруханасында қолданды. Алайда, 1930 жылы Германияның Любек қаласында Германиядағы бірнеше партияның ластануы салдарынан вакцинацияланған 72 баланың арасында туберкулез пайда болғандықтан, вакцинация бағдарламасы үлкен соққыға ұшырады. 1932 жылдан кейін жаңа және қауіпсіз өндіріс технологиялары енгізілгеннен кейін көптеген елдерде балаларды жаппай вакцинациялау қайта жаңғыртылды. Осы оқиға Кальметті терең қынжырлы етті, ол бір жылдан кейін Парижде қайтыс болды.

Жеке өмір

Ол 1914 жылы Генриетта Кайодан атқан "Le Figaro" газетінің редакторы Гастон Кальметтің (1858–1914) інісі болды. Камбоджада оның құрметіне аталған ірі аурухана бар, ол Кальметті ауруханасы деп аталады.