Түркиядағы ежелгі Nysa қаласы: тарихы, мифологиясы, негізі және географиясы. Кария аймағындағы Athymbra қаласының орнында салынған. Археологиялық жазбалар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кіші Азиядағы ежелгі Кария қаласы, Түркия
Ancient city of Caria, Turkey
Маэандр бойындағы Ниса (Νύσα немесе Νύσσα) – Кіші Азияның ежелгі қаласы және епископтығы. Оның қалдықтары Түркияның Айдын провинциясының Султанхисар ауданында, иониялық Ефес қаласының шығысында орналасқан және Латын Католик титулды орталығы болып табылады. Бір кезде ол Карияға немесе Лидияға жататындығы есептелген. Дәстүр бойынша, қаланың негізін үш бауыр – Атимбрус (Ἀθυμβρός), Атимбрад (Ἀθύμβραδος) және Гидрелус (Ὕδρηλος) қалаған, олар Спартадан көшіп келіп, Маэандрдың солтүстігінде үш қала құрған. Бірақ уақыт өте келе Ниса оларды өз ішіне сіңіріп алған; алайда, нисалықтар Атимбрусты өздерінің негізін қалаушысы деп ерекше атап көрсетеді. "Ниса" атауы Гомердің "Илиадасында" (6 кітап, 132-133 жолдар) айтылады, онда "бір кезде шараптан мас Дионистің баламаларын Нисаның қасиетті таулары арқылы айдап шыққан" Ликург есімді батыр туралы сөз келеді. Қала Nysa атауын Антиох I Сотердің әйелдерінің бірі – Nysa-дан алған, ол б.з.д. 281-261 жылдар аралығында билік құрған және бұрынғы Атимбра (Ἄθυμβρα) қаласының орнында қала құрған. Бұл атау 3 ғасырдың екінші жартысына дейін қолданыста болған, бірақ Нисаның алғашқы монеталарында кездеспейді, олар келесі ғасырға жатады. Византиялық Стефанның айтуынша, қала сонымен қатар Питополис (Πυθόπολις) деген атаумен де белгілі болған. Ниса әдебиетті дамытумен ерекшеленген, өйткені Страбон бірнеше көрнекті философтар мен риториктерді атап көрсеткен; сондай-ақ, географ өзі жас кезінде Панатийдің шәкірті және атақты Посидонийдің немересі Аристодемнің дәрістеріне қатысқан, оның ықпалы Страбонның географиясында байқалады. Алдыңғысының туысы, Нисалық Аристодем Помпейдің ұстазы болған. Ниса Гомер әдебиеті мен эпостарды түсіндіруде маманданған оқу орталығы болды. Нисаны эллиндік Селевкидтер империясы, Рим империясы, оның жалғасы Византия империясы және түріктер басқарған, 1402 жылы Тамерланның шабуылынан кейін тастап кетілгенге дейін. Нисаның монеталары көптеп сақталған, және Августтан Галлиенге дейінгі Рим императорларының сериясын көрсетеді.
Nysa on the Maeander (Νύσα or Νύσσα) was an ancient city and bishopric of Asia Minor, whose remains are in the Sultanhisar district of Aydın Province of Turkey, east of the Ionian city of Ephesus, and which remains a Latin Catholic titular see. At one time it was reckoned as belonging to Caria or Lydia, Tradition assigned the foundation of the place to three brothers, Athymbrus (Ἀθυμβρός), Athymbradus (Ἀθύμβραδος), and Hydrelus (Ὕδρηλος), who emigrated from Sparta, and founded three towns on the north of the Maeander; but in the course of time Nysa absorbed them all; the Nysaeans, however, recognise more especially Athymbrus as their founder. The name "Nysa" is mentioned in Homer's Iliad (Book 6.132 133), which refers to a hero named Lycurgus, "who once drove the nursing mothers of wine crazed Dionysus over the sacred mountains of Nysa". The town derived its name of Nysa from Nysa, one of the wives of Antiochus I Soter, who reigned from 281 to 261 BC and founded the city on the site of an earlier town called Athymbra (Ἄθυμβρα), a name that continued in use until the second half of the 3rd century BC, but not in the earliest coinage of Nysa, which is of the next century. According to Stephanus of Byzantium, the town also bore the name Pythopolis (Πυθόπολις). Nysa appears to have been distinguished for its cultivation of literature, for Strabo mentions several eminent philosophers and rhetoricians; and the geographer himself, when a youth, attended the lectures of Aristodemus, a disciple of Panaetius and grandson of the famous Posidonius, whose influence is manifest in Strabo's Geography. Another Aristodemus of Nysa, a cousin of the former, had been the instructor of Pompey. Nysa was then a centre of study that specialized in Homeric literature and the interpretation of epics. Nysa was ruled by the Hellenistic Seleucid Empire, the Roman Empire, its continuation the Byzantine Empire, and by the Turks, until its final abandonment after being sacked by Tamerlane in 1402. The coins of Nysa are very numerous, and exhibit a series of Roman emperors from Augustus to Gallienus.
Атауы бойынша қараңыз
Епархия 1933 жылы Азиядағы Ниса (латынша) / Nisa di Asia (Curiate итальянша) / Nysæus in Asia (латынша) латын титулярлық епископтығы ретінде номиналды түрде қайта жаңартылды, (ең төменгі) дәрежедегі епископтық, бірақ ол бос күйінде қалып, ешқашан иеленушісі болған емес.
The diocese was nominally restored in 1933 as Latin Titular bishopric of Nysa in Asia (Latin) / Nisa di Asia (Curiate Italian) / Nysæus in Asia (Latin adjective), of the Episcopal (lowest) rank, but it remains vacant, never having had an incumbent.
Қалдықтар
Бұл жерде эллиндік, римдік және византиялық дәуірлерге жататын маңызды қираған үйлер бар. Рим империясы кезінде салынған, жақсы сақталған театр жүзім жинау, шарап жасау және шарап құдайы Дионис өмірін бейнелейтін фриздерімен әйгілі. Оның сыйымдылығы 12 000 адамды құрайды. 2-ші ғасырда салынған кітапхана, Түркиядағы Ефестегі "Цельс кітапханасынан" кейін ең жақсы сақталған көне кітапхана құрылымы деп есептеледі. Су тасқынынан зардап шеккен және осы себепті ішінара бұзылған Ниса стадионының сыйымдылығы 30 000 адамды құрайды. Кейіннен одеон ретінде пайдаланылған bouleuterion (қалалық сенат) 12 қатар орындықтарымен 600-700 адамға дейін сыйымды. Басқа да маңызды құрылыстарға агора, гимназия және римдік моншалар жатады. 100 метрлік Ниса көпірі, туннель тәрізді негізді құрылыс, ежелгі замандағы екінші ірі көпір болып саналды.
There are important ruins on the site from the Hellenistic, Roman, and Byzantine periods. The well preserved theatre, built during the Roman Imperial period, is famous for its friezes depicting the life of Dionysus, god of the grape harvest, winemaking and wine. It has a capacity 12,000 people. The library dating from the 2nd century A. D. is considered to be Turkey's second best preserved ancient library structure after the "Celsus Library" of Ephesus. The stadium of Nysa, which suffered from floods and is therefore partially damaged, has a capacity of 30,000 people. The bouleuterion (municipal senate), later adapted as an odeon, with 12 rows of seats, offers room for up to 600 700 people. Other significant structures include the agora, gymnasion and the Roman baths. The 100 m long Nysa Bridge, a tunnel like substructure, was the second largest of its kind in antiquity.