Кіріспе

Кеңес жазушысы және диссиденті Юрий Тимофеевич Галансков (Ю́рий Тимофе́евич Галанско́в; 19 маусым 1939 – 4 қараша 1972) – орыс ақыны, тарихшысы, адам құқықтары үшін күрескен белсенді және диссидент. Ол "Феникс" самздат альманағын құрғандығы және редакциялағандығы сияқты саяси қызметі үшін түрмелерге, лагерьлерге және мәжбүрлеп емдеуге арналған психиатриялық ауруханаларға (Психушкаларға) қамалды. Ол еңбек лагерінде қайтыс болды.

Алғашқы басылымдар

Юрий Галансков өзінің диссиденттік қызметін 1959 жылы Маяковский алаңындағы поэзия оқылымдарына қатысушы ретінде бастады. Оның бірнеше туындылары "Синтаксис" атты самиздат антологиясында жарияланды. Александр Гинцбург 1960 жылы "Синтаксис" жариялағаны үшін тұтқындалғаннан кейін Юрий Галансков Кеңес Одағындағы диссиденттік басылымдардың көшбасшысы болды. Галансковтің алғашқы басылымы "Феникс" 1961 жылы жарық көрді және кеңестік үкіметті тікелей сынаған, көбінесе поэзия түріндегі материалдарды қамтыды. "Феникс" Борис Пастернак, Наталья Горбаневская, Иван Харабаров және өзінің Галансковтің туындыларын жариялады. "Феникс" басылымын шығарғаны үшін совет билігі Галансковты соттап, бірнеше айға психиатриялық ауруханаға қамады. Ауруханадан босатылғаннан кейін Галансков Александр Гинцбургпен достық қарым-қатынас орнатты, және екеуі бірлесіп өздерінің еңбектерін Батыста жариялауға уағдаласты. Галансковты мектепте оқытқан Георгий Щедровицкий 1968 жылғы ақпанда өткен Галансков пен Гинцбургтің көрсеткіштік процесі кезінде оларды қолдау хатына қол қойды.

Даниил-Синьевский ісі

Никита Хрущев басшылығының жылдарында Кремльде самиздат әдеби қозғалысын басудың қиындығына байланысты наразылық күшейді. 1965 жылы кеңес үкіметі екі белгілі самиздат жазушысы – Юлий Даниэль мен Андрей Синявскийді тұтқындады. Сот процесі бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланды, "Правда" газеті айыпталушыларды қызу айыптады. Бірақ сот процесі жер астындағы әдеби қозғалысты тоқтатпады. Керісінше, ол 30 жылдың ішінде Совет Одағында болған алғашқы спонтанды саяси демонстрацияға себеп болды, оны ұйымдастыруға Галансков көмектесті. Юрий Галансков пен Александр Гинзбург сот процесінің толыққанды жазбаларын жасап, төрт жүз беттік "Ақ кітап" атты есепте өз байқауларын жариялады. Бұл жұмыс диссидент жазушылар арасында кеңінен таралды және соңында Батысқа жасырын түрде шығарылды.

Соңғы жұмыс

Ақ кітап жарық көргеннен кейін көп ұзамай Галансков "Феникс '66" деген атпен "Феникс" журналының екінші басылымын шығарды. Бұл санда Горбаневская, Юрий Стефанов және Владимир Батьшевтің туындылары жарияланды. Ол, әдетте, алғашқы санынан да көбірек батыл деп есептелді. 1967 жылдың қаңтар айында КГБ оны және тағы төрт адамды қамауға алды.

Төрт кісінің сотталуы

"Төрттің соты" деп белгілі болған істе Кеңес Одағы Юрий Галансковты "Феникс" басылымын жариялағаны үшін сотқа тартып, айып тақты. Прокурорлар Александр Добровольскийді журналға материалдарымен үлес қосқаны үшін, Вера Лашкованы қолжазбаны теруге көмектескені үшін, ал Александр Гинцбургті Галансковпен бірлесіп "Ақ кітапты" жасағаны үшін айыптады. Лашкова бір жылға бас бостандығынан айырылды. Добровольский екі жылға қатаң еңбекке, ал Гинцбург бес жылға қатаң еңбекке сотталды. Галансков Мордовиядағы еңбек лагеріне жеті жылға сотталды.

Түрмеге қамау және өлім

1968 жылы Галансков 7 жылға еңбек лагеріне сотталып, Мордовия Республикасындағы Озёрныйға жақын орналасқан мекемеге жіберілді. Түрмеде өткен жылдары Галансков тұтқындардың құқықтарын қорғады. Гинцбургпен бірлесіп, ол еңбек лагерінің нашар жағдайларын және қатыгез күзетшілерді сипаттайтын хат жазды. Хат Ресейден жасырын шығарылып, Батыста жарияланды. Сол кезде Батысқа жеткен мәліметтерге сәйкес, қан кетуі бар жарадан зардап шеккен Галансковқа қамалғаннан кейін медициналық көмек көрсетілмеген, ал түрмеде тұзды балық пен қара нанмен тамақтандырылған. Ол тесілген жараға білімі жоқ басқа тұтқынның жасаған операциясынан кейін қайтыс болды. Операциядан кейін лагерь әкімшілігі оны ауруханаға жіберуден бас тартып, білікті дәрігерлерді шақыруға рұқсат бермеді. Өлімі алдында Галансков үйіне жасырын хат жіберіп: "Менің өлімімді жылдамдату үшін олар барлық шараны қолданып жатыр" деп жазды.