Кіріспе
Дионисиака (, Dionysiaká) – ежелгі грек эпопеясы және Ноннның ең маңызды туындысы. Бұл 48 кітаптан тұратын эпос, грек-римдік антик дәуірінен бізге жеткен ең ұзын поэма, 20 426 тал жолдан тұрады. Ол Гомер диалектісінде және дактильдік гексаметрмен жазылған, ал негізгі тақырыбы Дионис өмірі, оның Үндістанға жасаған жорығы және батысқа қайтып келген жеңісі.
The Dionysiaca ,/d//aɪ//.//ə//.//n//ᵻ/'/z//aɪ//.//ə//.//k//ə/ (, Dionysiaká) is an ancient Greek epic poem and the principal work of Nonnus. It is an epic in 48 books, the longest surviving poem from Greco Roman antiquity at 20,426 lines, composed in Homeric dialect and dactylic hexameters, the main subject of which is the life of Dionysus, his expedition to India, and his triumphant return to the west.
Құрамы
Бұл өлең біздің заманымыздың V ғасырында жазылған деп саналады. Оның толық емес екендігі туралы пікір, Дионистің соңғы 48-ші кітаптағы жалғыз ұлының (Иакх) тууының маңыздылығын елемейді, сондай-ақ 48 саны Илиада мен Одиссеяның кітаптарының жалпы санымен байланысты екенін де естен шығарады. Нонн бұл өлеңді христиан дініне енбес бұрын жазған деген бұрынғы көзқарас, оның басқа ұзын өлеңін – Иоанн Евангелиясының тармақты түсіндірмесін – жазу алдында жазған деген пікір қазір күмәнді, себебі көптеген деректер соңғысының ертерек туынды екенін көрсетеді және бұл антикалық мәдениеттің эклектизмін ескермейді. Редакторлар түрлі қайшылықтарға және 39-шы кітаптың қиындықтарына назар салды, ол ажыратылған сипаттамалар тізбесі сияқты көрінеді, бұл түзету жұмысының болмауының белгісі.
Поэтикалық үлгілер
Ноннның негізгі үлгілері – Гомер және циклдік ақындар; гомерлік тіл, метрика, эпизодтар және сипаттамалық канондар «Дионисиаданың» орталық элементтері болып табылады. Эврипидтің «Бақай» трагедиясының ықпалы да маңызды, сондай-ақ Дионисқа арналған пьесалары сақталмаған басқа трагедия авторларының ықпалы да зор. Тек шашыраңқы үзінділерде ғана сақталған ақындарға деген қарызын анықтау қиын, бірақ ол Дионистің өмірін бұрынғы ақындардың қалай бейнелегеніне сілтеме жасайды, мысалы, Евфорионның жоғалған өлеңдері, Ларандалық Пейсандрдың кең көлемді энциклопедиялық мифологиялық поэмасы «Дионисий» және Сотерих. Гесиодтың поэзиясының, әсіресе «Әйелдер каталогының», Пиндар мен Каллимахтың іздерін Ноннның шығармаларында көруге болады. Теокриттің ықпалы Ноннның пасторальдық тақырыптарға ден қоюынан байқалады. Соңында, Вергилий және әсіресе Овидий Ноннның поэманы ұйымдастыруына әсер еткен сияқты.
Ықпал
Нонн, көрінеді, кейінгі антикалық ақындарға, әсіресе Мусаев, Коллуф, Христодор және Драконтийге елеулі әсер еткен. Ол Византия әлемінде үздіксіз маңызды болып қала берді, және оның ықпалын Генесий мен Планудтың еңбектерінде көруге болады. Ренессанс кезеңінде Полициано оны Батысқа таныстырды, ал Гёте оны 18-шы ғасырда жоғары бағалады. Ол сондай-ақ 19-шы ғасырдағы Англияда Томас Лав Пикокқа ұнады.
Метрикалар мен стиль
Ноннның метрикасы ғалымдар арасында ақынның дактилдік гексаметрді мұқият қолданғаны және жаңашылдық танытқаны үшін кеңінен бағаланды. Гомердің 32 түрлі гексаметрлік жолы бар болса, Нонн тек 9 вариацияны қолданады, элизиядан аулақ, көбінесе әлсіз цезураларды қолданады және сөздерді орналастыруға қатысты түрлі эуфоникалық және буындық ережелерді сақтайды. Ноннның метріне осыншалықты талапкер болғаны таңғажайып, себебі Нонн заманында классикалық поэзияның сандық метрі басымды метрикаға уступип берді. Бұл метрикалық шектеулер жаңа қосымша сөздер, сын есімдер мен жаңа сөздер жасауға ықпал етті, ал Ноннның еңбегінде грек поэмаларындағы ең көп жаңа сөздер кездеседі. Өлеңнің құрылымы ерекше түрлі. Нонн өлеңін сызықтық хронология бойынша құрастырмаған сияқты; эпизодтар шамалы хронологиялық тәртіппен және тақырып бойынша орналастырылған, Овидийдің "Метаморфозаларындағыдай". Поэма өзінің басшылық қағидасы ретінде poikilia, яғни баяндаудың, форманың және ұйымдастырудың әртүрлілігін көрсетеді. Пішінін өзгерте алатын құдай Протейдің проемде (кіріспеде) пайда болуы Ноннның әртүрлі стиліне метафора болып табылады. Нонн өзінің көптеген повесть бөлімдерінде эпиллион стилін қолданады, мысалы, Ампел туралы 10–11-жолдарда, Никея туралы 15–16-жолдарда және Берея туралы 41–43-жолдарда. Бұл эпиллиондар жалпы баяндау аясына енгізілген және поэманың ең жарқын тұстарының бірі болып табылады. Нонн поэмасының өзінде синкризис, яғни салыстыруды да жиі қолданады, ең айқын мысалы – 25-кітапта Дионис пен басқа батырларды салыстыру. Ұйымдастырудың күрделілігі мен тілдің байлығы поэма стилін Нонн "Барокко" деп атауға себеп болды.
Дионисикаға сын пікірлер
Ноннның поэмасының көлемі және оның Империялық және Византия әдебиеті арасындағы кеш жариялануы Дионисикаға ғалымдардың салыстырмалы түрде аз назар бөлгеніне себеп болды. Британ энциклопедиясының (8-басылым, 1888 жыл) авторы поэманың «үлкен және формасыз сұлулығына, әдемі бірақ жасалма стильге, іс-қимыл мен құмарлықты мінездеуде кейіпкерге ешқандай назар бөлмеуіне» тоқталып, «Оның басты еңбегі Гомердің гексаметрін жүйелі түрде жетілдіруде. Бірақ, өлеңнің дұрыстығы оны монотонды етеді. Оның тіліне әсері де өте зор болды», – деп атап өтті. Бұл 19 ғасырғы көзқарасты көрсетеді, онда поэма әдемі, жасалма және ұйымдастырылмаған әңгімелер жинағы ретінде қарастырылды. Көптеген басқа классикалық ақындар сияқты, жаңа зерттеулер 19 ғасырғы ғалымдардың құндылыққа толы бағалауларынан аулақ болып, Ноннның шығармаларын қайта бағалауға және жаңартуға тырысты. Бүгінде Нонниандық зерттеулердің екі негізгі бағыты бар: мифология және құрылым. Ноннның Дионис аңызына қатысты толық есептері және оның әртүрлі дәстүрлер мен жоғалған көздерді пайдалануы ғалымдарды оны жоғалған эллиндік поэзия мен мифтік дәстүрлерді қалпына келтіруге мүмкіндік беретін арна ретінде қарастыруға итермеледі. Лоб классикалық кітапханасындағы Ноннның басылымында «мифологиялық кіріспе» бар, онда поэмадағы Дионис мифологиясының «төмендеуі» көрсетілген және жұмыстың жалғыз құндылығы жоғалған мифологияның жинағы ретінде екені айтылады. Нонн классикалық дін, эллиндік поэзия және Кейінгі Антикалық дәуірді зерттеушілер үшін мифология мен ақпараттың маңызды көзі болып қалады. Дегенмен, соңғы кезде ғалымдар Ноннның поэмадағы мифологияны қазіргі оқиғалар туралы әңгімелеу, жанрлық конвенциялармен ойнау және алдыңғы авторлармен мәтіндік байланыс құру тәсілі ретінде пайдалануына көбірек назар бөлді, бұл оның поэтикалық және повестволық стилін қайта бағалауға әкелді. Дионисиканың дәстүрден тыс құрылымы поэманы ғалымдардың қатты сынауына себеп болды. Роберт Шоррок және Франсуа Виан поэманың құрылымын қайта қарастыруда көшбасшылық етті. Бұрынғы ғалымдар сақиналық композицияны, Гармонияның тақташаларындағы болжамдық астрологиялық бағдарламаны, риторикалық мадақтауды немесе эпиллионды поэманың құрылымдық негізі ретінде қарастырды. Басқалары поэма стилі әсер үшін диссонанстық қоюға негізделгенін, сондай-ақ егжей-тегжейлі повестволық камеялардың «зергерлік стильін» кеңінен қолданғанын, бұл Кейінгі Антикалық мозаикаларға ұқсас еркін құрылымда қолданылғанын айтты. Виан поэманың энциклопедиялық мазмұнын Гомерлік цикл поэзиясының толық спектрімен салыстыруды ұсынды. Шорроктың пікірінше, Дионисика әртүрлі повестволық ұйымдастыру принциптерін және көзқарастарды қолданады, Дионис мифтері арқылы барлық классикалық мифологияны баяндауға тырысады және оқырмандарынан оның дәстүрден тыс эпосынан мағына табуды талап ететін аллегория мен аллюзияны пайдаланады.
Аудармалар мен басылымдар
Кохли, Арминий, Нонни панополитани дионисиакорум, I том, Тейбнерия кітапханасы, Лейпциг, Тейбнер, 1857 ж. Мюнхендегі цифрландыру орталығының онлайн нұсқасы. Кохли, Арминий, Нонни панополитани дионисиакорум, II том, Тейбнерия кітапханасы, Лейпциг, Тейбнер, 1858 ж. Мюнхендегі цифрландыру орталығының онлайн нұсқасы. Ноннус, Дионисика, I том: 1–15 кітаптар, аударған: В. Х. Д. Роуз, Лоеб классикалық кітапханасы No. 344, Кембридж, Массачусетс, Гарвард университетінің баспасы, 1940 (қайта қаралып 1984 ж.). Гарвард университетінің баспасында онлайн нұсқасы. Интернет мұрағаты (1940). Ноннус, Дионисика, II том: 16–35 кітаптар, аударған: В. Х. Д. Роуз, Лоеб классикалық кітапханасы No. 345, Кембридж, Массачусетс, Гарвард университетінің баспасы, 1940. Гарвард университетінің баспасында онлайн нұсқасы. Интернет мұрағаты (1940). Ноннус, Дионисика, III том: 36–48 кітаптар, аударған: В. Х. Д. Роуз, Лоеб классикалық кітапханасы No. 346, Кембридж, Массачусетс, Гарвард университетінің баспасы; Лондон, Уильям Хайнеманн Ltd., 1940. Гарвард университетінің баспасында онлайн нұсқасы. Интернет мұрағаты (1940, 1942 ж. қайта басылды).