Бұл – Босния және Герцеговинаның маңызды мешіті, Ферхат Паша мешіті. 1579 ж. салынған, 1993 ж. қиратылып, 2016 ж. қайта жаңартылды. Тарихы, архитектурасы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Босния және Герцеговинадағы мешіт
Сараево қаласындағы Ферхат Паша мешіті
Mosque in Bosnia and Herzegovina
Ferhat Pasha Mosque in Sarajevo
Ферхат Паша мешіті (, Ferhad Paşa Camii), сондай-ақ Ферхадия мешіті деп те аталады, Баня-Лука қаласындағы мешіт және Босния мен Герцеговинаның 16 ғасырдағы Осман ислам сәулетінің ең үлкен жетістіктерінің бірі. Мешіт 1993 жылы Серб Республикасы билігінің бұйрығымен этностық тазалау науқанының бір бөлігі ретінде қиратылған, ал 2016 жылдың 7 мамырында қайтадан салынды және ашылды. Босниялық Санжак бейі Ферхад Паша Соколовичтің тапсырысымен мешіт 1579 жылы салынды, дәстүр бойынша, Габсбургтер генералы Гербард VIII фон Ауэрспергтің басын кескені үшін және 1575 жылы Хорватия шекарасындағы шайқаста Ферхад Паша жеңіске жеткеннен кейін генералдың ұлы үшін Ауэрспергтер отбасы төлеген ақшаға салынған. Мешіт классикалық Осман сәулетімен жобаланған, және ықтимал, Мимар Синанның шәкірті салған. Мешітті салған құрылысшылар туралы жазба деректер жоқ, бірақ оның сәулетіне қарағанда, құрылыс басшысы Синан мектебінен шыққан, өйткені мешіт 1586 жылы салынған Синанның Манисадағы Мурадие мешітімен айқын ұқсастықтарды көрсетеді.
Ferhat Pasha Mosque (, Ferhad Paşa Camii), also known as the Ferhadija Mosque, is a mosque in the city of Banja Luka and one of the greatest achievements of Bosnia and Herzegovina's 16th century Ottoman Islamic architecture. The mosque was demolished in 1993 at the order of the authorities of Republika Srpska as a part of an ethnic cleansing campaign, and was rebuilt and opened on 7 May 2016. Commissioned by the Bosnian Sanjak bey Ferhad Pasha Sokolović, the mosque was built in 1579 with money that, as tradition has it, were paid by the Auersperg family for the severed head of the Habsburg general Herbard VIII von Auersperg and the ransom for the general's son after a battle at the Croatian border in 1575, where Ferhad Pasha was triumphant. The mosque, with its classical Ottoman architecture, was most probably designed by a pupil of Mimar Sinan. There is no written data about the builders who erected the mosque, but from analysing its architecture it appears that the foreman of the works was from Sinan's school since the mosque shows obvious similarities with Sinan's Muradiye Mosque in Manisa, which dates from 1586.
Сәулет кешені
Ферхадия мешітінің кешені мешіттің өзінен, ауладан, зираттан, фонтаннан, 3 кесенеден («турбе») және қақпасы бар қоршау қабырғасынан тұрды. Алғашқы қақпалы қабырға 1884 жылдан кейін бұзылып, оның орнына ішінара тастан және соғылған темірден салынған, жаңа қақпасы мен су ішуге арналған бұрқағы бар, әлдеқайда ірі қабырға бой көтерді. Аулада тас алабы мен он екі түтікшесі бар тазару фонтаны («шадрван») болды. Фонтанға су әлі күнге дейін «Шадрван» деп аталатын бұлақтан жеткізілді. Тас алабының үстінде әсем темір торы орнатылған, ал 19 ғасырда «түрік барокко» стиліндегі ағаш балдахин, күмбез және боялған шатыр қосылды, ол 1955 жылы бұзылды. Үш кішкентай, бірімен-бірі жалғасқан кесенелердің бірі – Ферхад-паша турбесі – Ферхад-паша Соколовичтің қабірлерін қамтыды, ал қалғандары оның немересі Сафи қадуна мен оның туыншысы үшін арналған. Кейіннен «Сағат кула» сағат мұнарасы қосылды. Босния мен Герцеговинадағы осы типтегі ғимараттардың көпшілігі сияқты, мешіт те қарапайым болды: кең, ұзын және басты күмбездің жоғарғы бөлігінде биік. Минарет биік еді. Аңыз бойынша, мешіт 1579 жылы салынысымен аяқталғанда Ферхад-паша шеберлерді осы минареттің ішіне қамап, өлім жазасына кесті, олар ешқашан осыдан да әдемі нәрсе жасай алмайтындай болсын, бірақ бір түні олар қанаттар жасап, ұшып кетті. Ферхадия 1950 жылы Босния мен Герцеговинаның мәдени мұрасы тізіміне енгізілді. Кейіннен 1993 жылы қиратылғанға дейін ЮНЕСКО-ның қорғауында болды. Бүгінде мешіттің қалдықтарымен бірге бұл орын Босния мен Герцеговинаның ұлттық ескерткіштерін сақтау жөніндегі комиссиясы (KONS) тізіміндегі ұлттық ескерткіш ретінде тіркелген. Қалдықтардың көп бөлігі құпия қоқыс орталығына тасылды, ал кейбір тастар мен әшекейлік бөлшектер сербтер тарапынан полигон үшін ұнтақталды. Тегістелген жерге тұрақ орнатылды. Босниялық беделді тұлғалар серб әскерлерінен қираған үйінділерді сақтап қалуды өтінгенмен, олардың өтініші қабылданбады және үйінділер құпия қоқыс орталығына тасылды. Құлаған мешіттің бөлшектерін құтқаруға тырысқан БҰҰ қызметкерлері серб әскерлерімен ұсталды. Ферхадияның қирауынан бірнеше апта өткен соң, жақын маңдағы Сағат Кула, Еуропадағы ең көне Османдық сағат мұнараларының бірі де қиратылды. Бұрынғы Югославия үшін Халықаралық қылмыстық трибуналда Баня-Лукадан шыққан серб көшбасшысы Радослав Брджанин мешіттерді қоса мұсылман мүлкін жоюды ұйымдастырғаны үшін, сондай-ақ серб еместерді этникалық тазалауға қатысқаны үшін сотталды. Ол 32 жылға бас бостандығынан айырылды. Брджанин ісі мешіттерді жоюдың этникалық тазалау кампаниясының бір бөлігі ретінде жоспарланғанын дәлелдеді. Сонымен қатар, Босния геноциді ісіндегі босниялық тарап Халықаралық сотта Ферхадия мешітінің қирауы босниялық соғыс кезінде Босния Республикасы билігі тарапынан қолданылған этникалық тазалау мен геноцидтің бір құралы екенін атап өтті.
The ensemble of the Ferhadija mosque consisted of the mosque itself, the courtyard, a graveyard, the fountain, 3 mausoleums ("turbes") and the surrounding wall with the gate. The original canopied wall was pulled down after 1884 and a more massive wall partly of masonry and wrought iron was built with a new gate and a drinking fountain. In the courtyard there was an ablutions fountain ("šadrvan") with a stone basin and twelve pipes. The water for the fountain was brought from a spring that is still known as Šadrvan. Above the stone basin was a decorative wrought iron trellis, and in the 19th century a wooden baldaquin and dome and painted attic in the so called Turkish baroque style was added which was demolished in 1955. One of three small adjacent mausoleums Ferhad Pasha Turbe contained the tombs of Ferhad Pasha Sokolović, the others were for his granddaughter Safi kaduna, and his ensign. A clock tower ("Sahat kula") was added later. Like most buildings of this type in Bosnia and Herzegovina, the mosque was on a modest scale: wide, long and high at the top of the main dome. The minaret was high. According to legend, when the mosque was completed in 1579, Ferhad Pasha had the masons locked inside this minaret, sentencing them to death so they could never make anything so beautiful, but one night they made wings and flew away. Ferhadija was listed as a Bosnia and Herzegovina cultural heritage site in 1950. It was subsequently protected by UNESCO until its destruction in 1993. Today the site, with the mosque's remains, is listed by the Commission to preserve National Monuments of Bosnia and Herzegovina (KONS) as a National monument of Bosnia and Herzegovina. Most of the debris was taken to a secret dump site; some stone, and ornamental details, were crushed by the Serbs for use as landfill. The leveled site was turned into a parking lot. Though Bosnian notables begged the Serb militia to keep the rubble, their pleas were denied and the rubble was taken to a secret dump site. UN officials who tried to salvage pieces of the demolished mosque were detained by the Serb militia. Several weeks after the destruction of Ferhadija the nearby Sahat Kula, one of the oldest Ottoman clock towers in Europe, was also destroyed. At the International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia, a Serb leader from Banja Luka, Radoslav Brđanin, was convicted for his part in organizing the destruction of Muslim property including mosques, and also in the ethnic cleansing of non Serbs. He was sentenced to a single prison term of 32 years. The Brđanin case proved that the destruction of the mosques was orchestrated as part of the ethnic cleansing1|2 campaign. In addition, the Bosnian side in the Bosnian genocide case at the International Court of Justice has cited the destruction of Ferhadija Mosque as one of the elements of ethnic cleansing and genocide employed by the RS authorities during the Bosnian War.
Қайта құру
2001 жылы Баня-Луканың Ислам қауымына мешітті қайта құру үшін құрылыс рұқсаты берілді. 7 мамырда серб ұлтшылдары бұрыштық тас қалау рәсіміне қатысқан 300-ге жуық босниялыққа шабуыл жасады. The New York Times газетінің мәліметінше, шабуылға 1000-ға жуық православиелік сербтер қатысып, тастар лақтырып, көліктерді, нан пісіретін орынды, мұсылман намаз кілемдерін және ислам орталығының туын өртеп, оның орнына босниялық сербтердің туын көтерді; мұсылмандарды қорлау мақсатымен мешіт алаңына шошқа айдап кіргізді; Босниядағы БҰҰ жетекшісі, Ұлыбритания, Швеция және Пәкістан елшілері, сондай-ақ басқа халықаралық және жергілікті шенеуніктерді қоса алғанда, 250 адамды ислам орталығында қамап қойды. Босния сербтері оларды босатты. 30-дан астам босниялық жарақат алды, кем дегенде сегізі Баня-Лука ауруханасына жеткізілді. Біреуі бас жарақатынан кейін қайтыс болды. Рәсім мешіттің қирауының 8 жылдығына орай өтті, және бұл күн кейіннен Босния мен Герцеговинаның Мешіттер күні ретінде белгіленді. Бірнеше күннен кейін, құпия түрде және күшті күзетте рәсім сәтті аяқталды. Бірақ бұрынғы шабуылға байланысты қайта құру жұмыстары басталмады. 2001 жылдан бері Босния соғысында Баня-Лукада қираған мешіттердің көпшілігі қайта жаңартылса да, Ферхадия мәселесі әлі де даулы болып тұр. Жұмыстар оны нақты қайта құрудың қиындықтарына байланысты кешіктірілді. Сараево сәулет мектебінің жобалау және зерттеу орталығы алдын ала зерттеулер жүргізді, ал қайта құру құны 12 миллион КМ (шамамен 8 миллион доллар) деп бағаланды. Жергілікті сот 1992-1995 жылдар аралығындағы Босния соғысында қиратылған 16 мешіт (Ферхадия мешіті де солардың ішінде) үшін босниялық сербтер басқаратын Баня-Лука билігі Ислам қауымына 42 миллион доллар төлеуі керек деп шешті. Алайда, Серб Республикасы жеке тұлғалардың келтірген зияны үшін төлеуге қарсылық білдірген соң, бұл шешім Сараеводағы жоғарғы сот тарапынан жоққа шығарылды. Бұл орын, өзінің түпнұсқа сәулеттік қалдықтарымен бірге, Босния мен Герцеговинаның ұлттық ескерткіші болып саналады. KONS шешімімен ғимарат мемлекеттік қорғауға алынып, мәдени ескерткіштер тізіліміне енгізілді. Босния мен Герцеговинаның 2002 жылға дейінгі аймақтық жоспарында Баня-Лукадағы Ферхат-паша мешіті І санаттағы ғимарат ретінде 38-ші нөмірмен тізілген. 2007 жылдың маусым айында қираудан аман қалған негіздерде жөндеу жұмыстары аяқталды, ал келесі тоғыз жыл ішінде ғимараттың тас қабырғасы және қалған бөліктері қайта құрылып, мешіт 2016 жылдың 7 мамырында қайта ашылды.
In 2001, a building permit was granted to the Islamic Community of Banja Luka to reconstruct the mosque. On May 7, Serb nationalists attacked about 300 Bosniaks attending the ceremony to mark the laying of the cornerstone. The New York Times reported that about 1,000 Orthodox Christian Serbs participated in the attack and threw rocks and burned vehicles, a bakery, Muslim prayer rugs, and the flag on the Islamic center, where they hoisted the Bosnian Serb flag; drove a pig onto the site of the mosque as an insult to Muslims; and trapped 250 people in the Islamic center including the head of the UN in Bosnia, the ambassadors from Great Britain, Sweden and Pakistan, and other international and local officials. Bosnian Serb police eventually released them. More than 30 Bosniaks were injured and at least eight were taken to the Banja Luka hospital. One died later from head injuries. The disrupted ceremony took place on the 8th anniversary of the mosque's destruction, a date subsequently chosen as Bosnia and Herzegovina's official Day of the Mosques. A few days later, in secret and under heavy security, the ceremony was performed successfully. But because of the earlier attack, reconstruction was not undertaken. Although most of the mosques destroyed in Banja Luka in the Bosnian War have been reconstructed since 2001, Ferhadija is still a contentious issue. Work was delayed by the complexities involved in rebuilding it authentically. The Sarajevo School of Architecture's Design and Research Center had prepared preliminary studies, and the cost of reconstruction was estimated at 12 million KM (around $8 million). A local magistrate ruled that the authorities of Banja Luka, which is Bosnian Serb controlled, must pay $42 million to its Islamic community for the 16 local mosques (including Ferhadija Mosque) that were destroyed during the 1992 1995 Bosnian War. However, this ruling was subsequently overturned by the highest court in Sarajevo when the Serb Republic objected to paying for the damage caused by individual people. The site, with its original architectural remains, is listed as a National Monument of Bosnia and Herzegovina. By Ruling of the KONS the building was placed under state protection and entered in the register of cultural monuments. The Regional Plan for Bosnia and Herzegovina to 2002 listed the Ferhat Pasha Mosque in Banja Luka as a Category I building under serial no. 38. In June 2007, repairs were completed on the foundations that survived the destruction, and reconstruction of the masonry and the rest of the building was completed over the next nine years, with the mosque reopening on 7 May 2016.