Ги́та Уэссекская: Английская принцесса и киевская княгиня
Gytha of Wessex
Гита Уэссекская: дочь последнего англосаксонского короля Гарольда Годвинсона. Стала великой княгиней Киевской Руси, выйдя замуж за Владимира Мономаха. История и генеалогия.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гарольд Годвинсонның қызы (1098 немесе 1107 ж. қайтыс болған)
Гарольд Годвинсонның қызы
Daughter of Harold Godwinson (d. 1098 or 1107)
the daughter of Harold Godwinson
Гыта Вессекс (шамамен 1053/1061 ж.т. - 1098 немесе 1107 ж. қайтыс болған) – Англияның соңғы англосаксон патшасы Гарольд Годвинсон мен оның әйелі, Эдит Әдемінің бірнеше қыздарының бірі. Владимир II Мономахқа үйлену арқылы Гыта Киевтің ұлы ханшайымы атанды.
Gytha of Wessex (born c. 1053/1061 – died 1098 or 1107; ) was one of several daughters of Harold Godwinson, the last Anglo Saxon king of England, and his consort, Edith the Fair. Through marriage to Vladimir II Monomakh, Gytha became the grand princess of Kiev.
Өмір
Оның әкесі тарапынан ата-бабалары Уэссекс графы Годвин мен Гыта болды. 13 ғасырдың шежірешісі Саксо Грамматик айтуынша, олардың әкесі, король Харольд 1066 жылы Гастингс шайқасында қаза болғаннан кейін Гыта және оның екі бауыры (вероятно, Магнус және Годвин немесе Эдмунд) бір туысы, Дания королі Свейн Эстридсонның сарайына қашып кетті. Свейн екі бауырды қонақжайлықпен қарсы алды, Магнус Болеслав II Щедрыймен жоғары деңгейдегі қызметке кірді, ал Гыта Киевтің ұлы князі Владимир II Мономахқа үйленді. Бұл 1069/1070 жылдары Болеслав Киевтің Изиаслав I-ін ұлы князь ретінде қайта орнатып, Болеславтың әпкесі Гертруданы билікке келтіргеннен кейін болды. Владимирдың билігінде Гытаның қандай рөл атқарғаны белгісіз. Владимир 12 ғасырда ұлдарына арналған «Нұсқаулар» (Поучение) кітабында былай деп түсіндірді: «Әйелдеріңді жақсы көріңдер, бірақ оларға үстемдік бермеңдер». Владимир кітабында Юрийдің анасының жақында қайтыс болғанын да айтты. Гыта – Киев Русінің соңғы билеушісі, Ұлы Мстиславтың анасы. Солтүстік сагаларында Мстиславты атасының құрметіне Харальд деп атайды. Өмірінде Гыта, Владимирдің әйелі ретінде, Смоленск княгинясы болды; алайда, ол күйеуі 1113 жылы Киевтің ұлы князі болғанға дейін қайтыс болды, сондықтан ол Киевтің ұлы княгинясы болған емес.
Her paternal grandparents were Godwin, Earl of Wessex and Gytha. According to the 13th century chronicler Saxo Grammaticus, after the death of their father King Harold at the Battle of Hastings in 1066, Gytha and two of her brothers (probably Magnus and either Godwin or Edmund) escaped to the court of their first cousin once removed, King Sweyn Estridsson of Denmark. The two brothers were treated by Sweyn with hospitality, Magnus entering into high level service with Bolesław II the Generous while Gytha was married to Vladimir II Monomakh, the grand prince of Kiev. This took place in 1069/1070 when Bolesław restored Iziaslav I of Kiev as grand prince, and Gertruda (Bolesław's aunt) to power after they had been deposed. Gytha's role in Vladimir's rule is not documented. Vladimir explained in a book of 'Instructions' (Pouchenie) for his sons, written in the twelfth century: “Love your wives, but grant them no power over you.” In his book, Vladimir also mentioned the recent death of Yuri's mother. Gytha was the mother of Mstislav the Great, the last ruler of the united Kievan Rus'. In the Norse sagas, Mstislav is called Harald, after his grandfather. During her lifetime Gytha, as Vladimir's spouse, was princess of Smolensk; however, she died before her husband became grand prince of Kiev in 1113, so she never was grand princess of Kiev.
Өлім күні
Гытаның қайтыс болған күнін анықтау қиындық тудырады. Ол 1098 және 1107 жылдар аралығында қайтыс болған деп есептеледі. Кельн қаласындағы Санкт-Панталеон монастырының патериконында "Гита патшайым" (Gida regina) 10 наурызда дін қызметкері ретінде қайтыс болғаны айтылады. Жылы 1098 жыл деп саналады. "Владимир Мономахтың өсиеті" бойынша Юрий Долгорукийдің анасы 1107 жылдың 7 мамырында қайтыс болған. Егер Гыта 1098 жылы қайтыс болса, онда Юрий оның әкесінің екінші әйелі Ефимиядан туған ұлы болуы мүмкін (сол кезде Владимир Мономах шамамен 1099 жылы үйленген). Бірақ бұл Владимир Мономахтың еңбектерінде Гытаның қайтысы туралы ешқандай мәлімет жоқ екенін білдіреді, оның алғашқы әйелі болғанына қарамастан. Осыған сәйкес, Юрий шамамен 1099/1100 жылдары дүниеге келген. Алайда, "Бастапқы жылнамада" Юрийдің алғашқы некесі 1108 жылдың 12 қаңтарында тіркелген. Бұл Юрий 1099/1100 жылдарға дейін туған дегенді білдіреді (өйткені неке кезінде ол 6-9 жаста болуы мүмкін емес). Демек, Гыта Юрийдің анасы болуы мүмкін және 1107 жылы қайтыс болған.
There is a problem with establishing Gytha's date of death. It is placed between 1098 and 1107. The patericon of St Pantaleon Cloister in Cologne says that "Gytha the Queen" (Gida regina) died as a nun on 10 March. The year is presumed to be 1098. According to the "Testament of Vladimir Monomakh" Yuri Dolgorukiy's mother died on 7 May 1107. If Gytha died in 1098 then Yuri could have been a son of his father's second wife Yefimia (whom Vladimir Monomakh in this case supposedly married c.1099). However, it means there are no mentions in Vladimir Monomakh's works of Gytha's death, despite her being his first wife. Yuri's birth then falls to c. 1099/1100. However, the Primary Chronicle records the first marriage of Yuri on 12 January 1108. It means that Yuri was born before c.1099/1100 (as he could not have been 6–9 years old at the time of marriage). Then it means that Gytha could have been Yuri's mother and died in 1107.
Мұра
Ресейлік саясаткер және тарихшы Владимир Мединскийдің айтуынша, Гыта Мономахтың қоғамдық байланыстарына маңызды әсер еткен: "Князьдің ағылшын әйелі босқа кеткен жоқ". Мединский дереккөз ретінде М. П. Акексеевтің Мономахтың жазбалары мен Ұлы Альфредтің, сондай-ақ сол заманғы басқа да анонимді ағылшын-саксон мәтіндерінің салыстырмалы талдауын келтіреді. Ұлы Мстислав арқылы ол Генуялық Филиппа мен Англия королі Эдуард III-нің, осылайша, барлық келесі ағылшын және Ұлыбритания монархтарының арғы атасы болды. Мстислав арқылы ол Александр Невскийдің және одан кейін Ресейдің алғашқы патшасы Іван IV Қатыгездің де арғы атасы саналады.
According to Russian politician and historian Vladimir Medinsky, Gytha was a significant influence on Monomakh's public relations: "Knyaz's English wife wasn't wasted". As a source, Medinsky quotes M. P. Akekseev's comparative analysis between Monomakh writings' and Alfred the Great's, and other anonymous then contemporary Anglo Saxon texts. Through her son Mstislav the Great she was an ancestor of both Philippa of Hainault and King Edward III of England, hence of all subsequent English and United Kingdom monarchs. Through Mstislav, she was also an ancestor of Alexander Nevsky and subsequently ancestor of the first Tsar of Russia, Ivan IV the Terrible.