Кіріспе

Эрик Аксель Гермелин, барон Гермелин (1860 жылдың 22 маусымы – 1944 жылдың 8 қарашасы) – швед жазушысы және парсы әдебиетінің көптеген шығармаларын аударған адам.

Өмірбаян

Гермелин Австрияның Эстергётланд округінің Одешёг муниципалитетіндегі Сваншальс қаласында ақсүйек отбасында дүниеге келді және дәстүрлі білім алды. Оқуын аяқтаған соң, ол Уппсала университетінің философия факультетінде бірнеше жыл оқыды, бірақ диплом алмастан оқуын тастап кетті. Осы кезеңде ол ішімдікке бейімділігін көрсетті, ол кейін өмір бойына ауыр зардаптарға әкелген тәуелділікке айналды. Отбасылық иелікте шаруашылықпен айналысуға жасаған сәтсіз тынысынан кейін, ол шетелде көшпелі өмірді бастады. 1883 жылы ол Америка Құрама Штаттарына барып, мұғалім, ағаш шебер және сарбаз болып жұмыс істеді, ал 1885 жылы Еуропаға оралды. 1886 жылы Англияға сапар шегіп, Миддлсекс полкінің сарбазы ретінде (Томас Эдвард Холлан есімімен) британдық армияға қосылды. Келесі жылы ол полкімен бірге Үндістанға барды. Дегенмен, Үндістандағы әскери мансабы сәтсіз аяқталды. Ол аурулармен көп мазаланды, ал оның ішімдік ішуі алкоголизмге ұласты, мүмкін есірткі заттарды қолданумен байланысты болды. Соған қарамастан, ол тілдерді оқыды, бұл, әрине, Үндістандағы британдық әкімшілік жүйесінің бөлігі болған тілдік емтиханға дайындалу мақсатында болды. Ол хиндустани (яғни, урду) тілін үйренгенін және парсы тілін де оқуға кіріскенін айтады. Алайда, оның осы пәндерден емтихан тапсырғаны туралы ешқандай жазба жоқ. Кейінірек ол өзінің үнді "Моншиі" деп атаған адамды еске алды, сондай-ақ сол кезде суфизммен алғаш рет танысқан болуы мүмкін. 1893 жылдың сәуір айында ол әскерден "намыссыз" босатылды, яғни тәртіптік бұзушылықтар үшін. Осыдан кейін ол Англия мен Америкаға (Ямайканы қоса) барып, содан кейін Швецияға оралды, онда ол тағы да шаруашылықпен айналысуға тырысты. Оның ақсүйек отбасы оның алкоголизм мен тәртіпсіз өмірін қабылдамай, оны өмірін басқаруға қабілетсіз деп жариялады, ал 1897 жылы оны қамқоршының қамқорлығына алды. Осы шешімге қарамастан, ол тағы да шетелге шығып, Австралияда және, мүмкін, Америкада тұрып, түрлі жұмыстар арқылы күнкөріс жасады. 1907 жылдың күзінде ол Лондонға келді, ал 1908 жылдың басында Швецияға оралды. Сол жылдың күзінде ол Стокгольмдегі психиатриялық ауруханаға жатқызылды, ал 1909 жылдың ақпан айында Лундтағы Сент-Ларс ауруханасына көшірілді, онда ол өмірінің соңына дейін болды. Ол ешқашан үйленбеді.

Жазу жұмыстары

Саяхат жылдарында жазған әдеби туындыларының нақты дәлелі жоқ, бірақ ол Лундтағы психиатриялық клиникада болғанда оқу мен жазуға көшті. Ол жергілікті газеттерде өлеңдер, пікірлер мен аудармалар жазған консервативті және патриот жазушы ретінде мансабын бастады; алайда, ағылшын социалисі Роберт Блэчфордты оқығаннан кейін, ол бірте-бірте либералды, тіпті радикалды көзқарастарды қабылдады. Көп ұзамай ол мистикаға, ең алдымен Эммануэль Сведенборгқа қызығушылық танытты және оның еңбектерін аудара бастады. Содан кейін ол Якоб Бёмедің христиандық тыныштығы мен мистикасына бет бұрды, ол оның басты шабытының көзі болып қала берді. Осы орайда ол парсы тілін қайта оқып, еврей тілін үйренуге кірісті. Алкоголизмге түсу мен терең депрессияға ұшырағанына қарамастан, ол жазушы және аудармашы ретінде жаңа мансабын бастады. Оның алғашқы жарияланымдары (Уппсала, 1913) – Александр Уайттың Якоб Бёме туралы ағылшын еңбегінің швед тіліне аудармасы болды. 1918 жылы Бёме еңбектерінің екі томдық аудармасы жарық көрді, сондай-ақ сол жылы Садидің "Бустан" поэмасының швед тіліне алғашқы аудармасы жарық көрді, бұл туындымен ол шамамен отыз жыл бұрын Үндістанда парсы тілінен емтихан тапсыруға дайындалғанда танысқан болуы мүмкін. Бұл классикалық парсы әдебиетін парсы тілінен аударған оның алғашқы жұмысы болды. 1918-1943 жылдар аралығында ол мұндай аудармалардың 23 томын, барлығы 8000-нан астам бетті жариялады. "Гөлстаннан" кейін рубаилер мен маснауилер антологиясы, содан кейін Шабестаридің "Гөлшан-и раз", Хайямның рубаилері, Санаидің "Хадикат әл-Хақиқа" поэмасының қысқартылған нұсқасы және Ваиз Кашефидің "Анвар-и Сухайли" жинағы жарық көрді. Алайда, Гермелиннің ең үлкен жетістігі – Фарид әд-Дин Аттар мен Жалал әд-Дин Румидің еңбектерін аударғандығы болды. Фарид әд-Дин Аттардың "Панд Нама" және "Мантик әт-Тайр" 1929 жылы, "Тазкерат әл-Аулия" 1931-1943 жылдары төрт томдық түрінде, ал Жалал әд-Дин Румидің "Маснауи" поэмасы 1933-1939 жылдары алты томдық түрінде жарық көрді. Одан бөлек, ол "Шахнамадан" үзінділерді, сондай-ақ "Калила у Димна" мен Низамидің "Искандарнама" туындыларының толық мәтіндерін аударды. Гермелиннің тындырысқан еңбегінің арқасында 1940 жылдары классикалық парсы әдебиетінің швед тіліндегі аудармалары Еуропаның көптеген тілдеріне қарағанда көп болды. Алайда, бұл аудармалардың әсері шектеулі болды. Психиатриялық клиникадағы пациент ретінде ол маргиналды тұлға болып қала берді, ал оның аудармаларының көпшілігі жеке басылып, отбасы төледі. Сонымен қатар, оның швед тіліндегі стильі ескірген, кейде тіпті ерекше және эксцентриктік болды. Ол мәнділікті күшейту үшін әріптерді жиі қолданды және кейбір жалған этимологиялық болжамдар жасады (мысалы, Омар Хайямның орнына "Өмір" ("Омр") деген сөзді қолдану). Бірақ, жалпы алғанда, оның аудармалары сенімді және дәл, тек кейде оған қолжетімді стандартты анықтамалық еңбектерде кездеспейтін фразеологияны дұрыс түсінбейді (Саламан Жуковскийдің грамматикасы және Фрэнсис Джозеф Стингасс сөздігі және т.б.). Кейде оның стилі күшті және ерекше, тіпті пророқтық сипатқа ие болып, Вильгельм Экелунд, Хьялмар Гуллберг және Гуннар Экелоф сияқты ақын-жазушылар үшін тартымды болды. Сол сияқты, оның жылдар бойы дамытқан жеке мистикасы суфизмді түсіндіру ретінде емес, әдеби үлгі ретінде көбірек әсер етті. Оның еңбегі 20 ғасырдағы швед жазуы мен парсы ғылымындағы үлкен, бірақ ерекше әуенді нота ретінде көрінеді. 1943 жылы Эрик Гермелин Стокгольмдегі Иран шахы Мұхаммед Реза Пахлавидің өкілі Масуд Ансариден "Арыстан мен Күн" императорлық орденін алды.

Эрик Гермелин туралы фильм

2018 жылы швед телеарнасының "K Special" бағдарламасы швед-ирандық режиссер Али Бориридің Эрик Гермелин туралы бір сағаттық фильмін көрсетті. "Sufismen och Eric Hermelin" деп аталатын фильм Гермелиннің өмірбаянын, парсы әдебиетінің аудармаларын, сондай-ақ әдебиет, дін және саясатқа қатысты оның ой-пікірлерін зерттейді. Фильмде Карл Геран Экервальд, Ашк Дален, Йохан Гермелин және Марика Лагеркранцпен жасалған сұхбаттар бар.