Кіріспе
«Соңғы сот кітабы» – 1992 жылы американдық автор Кони Уиллис жазған ғылыми-фантастикалық роман. Роман «Хьюго» және «Небюла» сыйлықтарын жеңіп алды, сондай-ақ басқа да сыйлықтарға үміткер болды. Кітаптың атауы 1086 жылғы «Домсдей кітабына» сілтеме жасайды. Басты кейіпкер Киврин Энгл өзінің жазбаларының «Орта ғасырлардағы өмірдің тіркелген деректері, дәл осы деректерді Уильям Жеңімпаздың сараптамасы көрсетті» дейді. Роман Оксфорд уақыт саяхатшылары – тарихшылар туралы серияның бірінші кітабы, оған «Иттің ештеңе айтуы» (1998) және «Блэкаут/All Clear» (2010) кіреді.
the survey carried out in England in 1086
Doomsday Book is a 1992 science fiction novel by American author Connie Willis. The novel won both the Hugo and Nebula Awards, and was shortlisted for other awards. The title of the book refers to the Domesday Book of 1086. Kivrin Engle, the main character, says that her recording is "a record of life in the Middle Ages, which is what William the Conqueror's survey turned out to be." The novel is the first in a series about Oxford time traveling historians, which includes To Say Nothing of the Dog (1998) and Blackout/All Clear (2010).
Сюжетке кіріспе
Уиллис мифосы – жақын болашақ, ол алғаш рет оның "Өрт күзеті" (1982) әңгімесінде ұсынылды, онда тарихшылар бақылаушылар ретінде өткенге саяхат жасап, далалық зерттеулер жүргізеді. Зерттеу жұмысы 21-ші ғасырдың ортасындағы Англиядағы Оксфорд университетінде жүргізіледі. Кітаптағы ойдан шығарылған әлемде тарих, өткенді өзгертетін уақыт саяхаттарына қарсы тұрады, белгілі бір орындарға немесе уақыттарға баруға мүмкіндік бермейді. Көбінесе уақыт саяхатына қолданылатын құрал жұмыс істемей қалады, саяхатты мүмкінсіз етеді. Басқа жағдайларда "қайыстыру", дәл келу уақытының өзгеруі орын алады. Уақыт саяхатшысы парадоксқа жол бермеу үшін ең жақын орын мен уақытқа жетеді; ауытқу 5 минуттан 5 жылға дейін болуы мүмкін. Кейбір теориялық тұрғыдан қол жетімді кезеңдер уақыт саяхатын бақылайтын билік тарапынан тарихшылар үшін тым қауіпті деп танылуы мүмкін.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Орта ғасыр тарихын зерттейтін жас тарихшы Киврин Энгл өзінің тартымсыз оқытушысы, профессор Джеймс Данворти мен жобаны басқаратын шенеуніктерден оны 1320 жылы Рождествоға жуық Оксфордқа жіберуді сұрайды. Бұл кезең бұрын тым қауіпті деп есептелген, себебі ол уақыт саяхаты желісін бұрынғыдан 300 жылға дейін созуға мүмкіндік берді. Киврин 14 ғасырға жіберілгеннен кейін, сапардың уақыт координаталарын белгілеген техник Бадри Чодури құлап түседі, ол университетті дүрліктіретін және қаланы карантинге жабатын қауіпті жаңа тұмау эпидемиясының алғашқы құрбаны болады. Киврин де өткенге келгеннен кейін ауырады. Ол бірнеше күн қызу мен санасыздықтан кейін жақын жердегі үйдің тұрғындары күтім жасаған сарайда оянады. Ол "қону нүктесін" – келген жерін жоғалтады және үйге оралу үшін алдын ала белгіленген уақытта қайтуы керек. Оқиға 14 ғасырғы Киврин мен 21 ғасырғы Оксфорд арасында, тұмау эпидемиясы кезінде ауысады. Киврин сол дәуір туралы білгендерінің көптеген сәйкес келмейтін жайттарын байқайды: ол үйренген орта ағылшын тілі жергілікті диалекттен өзгеше, карталары қолсыз, киімі тым әсем және ол тым таза. Киврин амнезияны қосақтатып, қону нүктесін табуға тырысады. Ол қоғамға жартылай еніп, Агнес және Розумунд балаларымен жақындасады. 2054 жылы Данворти Кивриннің қауіпсіздігін анықтауға тырысады, Оксфорд үрейге толады. Данворти өзінің досы Мэри Аренстің шөбересі Колинмен дос болады. Эпидемияны қоздырған вирус уақыт саяхаты желісі арқылы өткеннен келген деген қорқыныш күшейеді. Бұл Балиол колледжінің басшысы қызметін атқарушы профессор Гилкристті желіні жабуға бұйырады, нәтижесінде Киврин өткенде қалып қояды. Киврин мен Данворти оның Англияға 1348 жылы, жоспарланғаннан 20 жыл кейін және қара өлім пандемиясы кезінде келгенін түсінеді. Жолдан ауытқу болмаған (саяхатшының жоспарланған және нақты келген күні арасындағы уақыттың өзгеруі, олар тарихты өзгерте алмайтынын қамтамасыз етеді), бірақ Бадри аурудың салдарынан жаңылысып, дұрыс емес координаталарды енгізгені анықталады. Аренс пен Данворти Бадринің археологиялық қазбаларда адам қалдықтарынан тұмау вирусын жұқтырғанын анықтап, болашақ Оксфордта эпидемияның басталуын тудырады. 14 ғасырда Киврин келгеннен екі апта өткен соң, қара өліммен ауырған монах ауылға келеді. Бірнеше күн ішінде ауылдың көптеген тұрғындары ауырады, ал вакциналанған және иммунитеті бар Киврин Рош әкеге оларды емдеуге көмектесуге тырысады. Кивриннің келісілген қайтару күні екі тараптың да келуіне мүмкіндік бермейді. Барлық күш-жігерге қарамастан, Киврин өзі таныған адамдардың барлығының обадан өлгенін көреді, тек Мейсри есімді қызметші қашып құтылады. Соңғысы – Киврин Құдайдан жіберілген қасиетті деп сеніп өлген Рош әке. Тұмау 21 ғасырғы медицина қызметкерлерін басып алады. Данворти ауруға шалдығады, бірақ аман қалады, жаңа жылдан кейін эпидемияның ең қиын кезеңдері өткеннен кейін оянады. Данвортиге көмектескендердің көптегені қайтыс болады, соның ішінде Аренс та бар, ол жұқтырғандарды емдеу кезінде көз жұмады. Ақыры Данворти қалпына келіп, Бадриге Кивринды құтқару үшін уақытқа кері қайтуға көмектеседі. Данворти мен Колин оны табады, қаладағы соңғы тірі адам. Үшеуі Жаңа жылдан кейін 21 ғасырғы Англияға оралады. Колин уақыт саяхатының идеясына қызығады, жеткілікті үлкен болғанда крест жорықтарына баруды жоспарлайды.