Кіріспе

Шығыс православие немесе Шығыс католик монастырының басшысы – гегумен, гегуменос немесе игумен (ἡγούμενος, транскрипция.). Бұл Шығыс Православ және Шығыс Католик шіркеулеріндегі монастырь басшысының, ал Копт Православ шіркеуіндегі архиерейдің атауы, абат атағымен салыстырылады. Монастырдың аналық бөлімінің басшысы гегуменья немесе игуменья (ἡγουμένη) деп аталады. Грек тілінде бұл сөз "жауапты адам", "жетекші" мағынасын білдіреді.

Шолу

Алғашында бұл атақ кез келген монастырь басшысына қолданылған. 1874 жылдан кейін, ресейлік монастырлар реформаланып, үш классқа бөлінгеннен кейін, гегумен атағы тек ең төменгі, үшінші классқа ғана берілді. Екінші немесе бірінші класс монастырының басшысы архимандрит дәрежесін алады. Грек-католик шіркеуінде белгілі бір аумақтағы барлық монастырлардың басшысы протогегумен деп аталады. Гегумен мен архимандриттің міндеттері бірдей, архимандрит екеуінің жоғары дәрежесі болып саналады. Ресей православие шіркеуінде гегумен атағы кез келген иеромонахқа, тіпті монастырь басшысы болмаған адамға да құрметті атақ ретінде берілуі мүмкін. Билеуші гегуменді епископ рәсіммен ресми түрде орнатады, оның барысында оған пасторлық таяқ (грекше: патерисса, славянша: палица, палица) табыс етіледі. Орыстар арасында гегуменнің пасторлық таяғы металдан емес, ағаштан (әдетте эбен) жасалады. Гегумен епископқа берілгендей алтын көкірек айқышымен марапатталады. Құдай қызметтері кезінде гегумен қарапайым қара монахтық шапан киеді, ал жоғары дәрежелі архимандрит епископ киетін шапанға ұқсас шапан киеді (бірақ екі жағында ақ «өзендер» болмайды және мойны мен аяқтарында әшекейсіз «тақталармен» безендіріледі). Архимандрит епископ кигенге ұқсас митра киеді; гегумен кимейді (бірақ ресейлік дәстүрде епископ гегуменге митра кию құқығын шіркеу сыйлығы ретінде бере алады). Гегумен өзінің пасторлық таяғын процессияларда және шіркеуде бата берген кезде алып жүруі мүмкін (бірақ оны ешқашан киелі орынға әкелмейді), бірақ ол әдетте катизмасының (монахтық хор тұрағы) жанында тік тұрады. Шіркеуден тыс жерде гегумен епископ немесе архимандрит қолданатын ағаш таяқты қолдана алады, бірақ ол күміс түйреуішпен әшекейленбеген болуы керек. Александрия копт православие шіркеуінде бұл дәреже бас діни қызметкер ретінде қолданылады және ол шын мәнінде солай. Араб тіліндегі атауы – коммос (قمص); бұл құрметті атақ үйленген діни қызметкерлер мен иеромонахтарға ешқандай айырма жасамай беріледі және аббат ретінде қолданылмайды, бірақ монастырлардың аббаттары ХХ ғасырдың басына дейін гегумен болған, бірақ ғасырдың ортасына қарай Александрия шіркеуі аббаттарды епископтардан тағайындай бастады. Екінші жағынан, Александрия шіркеуінде архимандрит дәрежесі 16-шы ғасырдың соңынан бастап қолданыстан шығып қалды.