Кіріспе
Харфлер (аʁflœʁ) – Францияның Нормандия аймағындағы Сен-Маритим департаментіндегі коммуна. Ол алты ғасыр бойы солтүстік-батыс Францияның маңызды теңіз порты болды, бірақ XVI ғасырда Ле-Хавр өзен бойымен төменге қарай шамамен бес шақырым (үш миль) қашықтықта, лайлануға көбірек төзімді тұрақтарды пайдалану үшін салынғанға дейін. Қазір Харфлер Ле-Хавр қалалық аймағының шығыс жиегінде жатыр.
География
Сейн және Лезарда өзендерінің жағалауында, Ле-Хаврден шамамен 10 шақырым шығысқа қарай, N282, D231 және D9015 тас жолдарының тоғысқан жерінде орналасқан жеңіл өнеркәсіптік қала. Харфлер станциясы Фекамп және Ле-Хавр қалаларымен теміржол байланысын қамтамасыз етеді.
Тарих
Рим дәуірінде Харфлер ежелгі Калаттың басты порты болған Каракотинум деп аталды. Римдік жол Харфлерден Труаға дейін созылды. Жүз жылдық соғыс кезінде жоғалып қалған тағы бір жол Харфлер мен Фэкампты байланыстырды. Каберт тауының етегінде бірнеше меровингтердің саркофагтары табылған. Орта ғасырларда қаланың аты – Herosfloth, Harofluet немесе Hareflot – оның нормандық тегін көрсету үшін жеткілікті түрде өзгермеген. Fleur сөзінің қосымшасы көне скандинав тілінен алынған Flöthe сөзінен шыққан, ол «саға немесе теңіздің саласы» дегенді білдіреді. «Хар» префиксінің нақты мағынасы белгісіз. 1202 жылы Англия королі Джон қалаға жарлық берді. 1281 жылы Харфлер портын кеңейту жұмысы басталды. 14-шы ғасырдың басында Харфлерде испан (Арагон тәжінен) және португал саудагерлерінің одағы құрылды. 1341–1361 жылдары қала қабырғалары салынды, олар үш қақпамен (Порт-д’Эур, Порт-де-Руан және Монтивилье қақпасы) тесілді. Бұл қақпалар 15-шы ғасырда Жүз жылдық соғыс кезінде келтірілген зардаптарды жою арқылы қалпына келтірілді. Алты ғасыр бойы Харфлер Францияның солтүстік-батысындағы маңызды теңіз порты болды. 1415 жылы Англияның Генрих V оны басып алды, бұл оқиға сол кездегі танымал ән – Ажинкур каролінде нақты айтылған. Норфолк қаласындағы Кастер қамалының рыцары Джон Фастолф (1380–1459) кейіннен ағылшын әскері қала сыртына түскен кезде қайықтың «бірінші адамы» болғанын мәлімдеді; ол, әрине, қоршауда да белсенді қатысты, содан кейін елге қайтарылды. Харфлерді қоршау Генрих V күткеннен бірнеше аптаға созылды; бұл жағдайды дизентерияның таралуы одан да қиындатты, ол әскерлерге, рыцарьларға және дворяндарға зиян келтірді, көптеген науқастар Англияға қайтаруға мәжбүр болды. Қаланың қорғаныс құрылыстары қоршау соғысы кезінде қирады, қаладағы көптеген маңызды ғимараттар да зардап шекті. Жеңісін нығайту үшін Генрих жаңадан басып алынған қалаға гарнизон ретінде әскерінің маңызды бөлігін қалдыруға мәжбүр болды. Генрихтің қоршау аяқталғаннан кейін ниеттері белгісіз болғанымен, ол Францияға бір қаланы қоршауға алу үшін ғана емес, француз әскерімен ашық шайқасқа түсуге жеткілікті үлкен әскермен келгені анық болды. Генрих Харфлерден кетіп, Кале жолын француз әскері тосқауылдады, осылайша ол ел ішіне енуге мәжбүр болды. Француздар ағылшын әскерінің жолын кесіп, оларды Азинкур (қазіргі Агинкур емес) маңындағы сазды далаларда Сент-Криспин күні, 1415 жылдың 25 қазанында қарсы алды. Азинкур шайқасы жүздеген адамнан аз шығынмен ағылшын әскерінің шешуші жеңісімен аяқталды, ал француз әскері он мыңға жуық адамды жоғалтып, күйреген. 1435 жылы Жан де Груши бастаған Ко округінің халқы ағылшындарға қарсы көтерілді. Қала тұрғындарының жүз төртеуі көтерілісшілерге қала қақпаларын ашып, ағылшын басқыншыларын қуып шықты. Бұл оқиғаның есінде ұзақ жылдар бойы Сент-Мартин шіркеуінің қоңырауы 104 рет соғылған. 1445 және 1449 жылдар аралығында ағылшындар қалаға қайта ие болды, бірақ 1450 жылы Жан де Дюно оны француздарға қайтарып берді. 1562 жылы гугеноттар Харфлерді тонады, ал қаланың тіркемелері мен жарлықтары шатастықтың салдарынан жойылды, бірақ оның артықшылықтары 1568 жылы Франция королі Карл IX-тың бұйрығымен қалпына келтірілді. 1710 жылы ғана «таилль» (салық) енгізілді. 16-шы ғасырда порттың маңызы Сена сағасының саздануы мен Ле-Хаврдің өркендеуіне байланысты төмендеді. 1887 жылы Танкарвиль каналы Сена мен Ле-Хаврден қалаға су жолымен кіруді қалпына келтірді. 1884 жылы Forges et Chantiers de la Méditerranée кеме жасау компаниясы каналдың оңтүстігіндегі жерде артиллерия шеберханасын салдырды, ол QF дизайндарымен танымал болды. 1897 жылдың қаңтар айында шеберхананы кеме жасау зауытының артиллерияға қатысты зияткерлік меншігімен бірге Schneider et Cie сатып алды, олар Канетті жұмысқа алды және құрылысты толық көлемдегі зауытқа айналдыруға көп ақша салды. 1937 жылы ол солшыл үкімет тарапынан ұлттандырылды және кейін Ateliers de construction du Havre de la Compagnie normande de mécanique de précision (AHE/CNMP) ретінде пайда болды, мысалы Panhard AML бронеавтомобильдерін өндірді. 1963 жылы ол SNECMA-ға бағынышты болды, ол күш-жігерін аэроғарыш өнеркәсібіне бағыттады. Қазір бұл жерде Safran Nacelles зауыты орналасқан. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі соғыс біткеннен кейін, Харфлерде мыңдаған әскердің транзитін қамтамасыз ету үшін үлкен лагерь құрылды. Британдық солдат Артур Буллок өзінің естеліктерінде сол жердегі өмірдің қандай болғанын жазды, сонымен бірге өзінің Ниссен шатқалының «Үй, сүйікті үй» деген әзілдік суретін де қосты.
Әдебиетте
Харфлер қоршауы мен басып алынуы Шекспирдің "Генрих V" пьесасының III актісінде, I-III көріністерінде сипатталған. Бернард Корнуэллдің 2009 жылғы "Азинкур" (АҚШ-та "Агинкур" деп аталған) романы 1415 жылы Англияның Генрих V әскерінің Харфлерді қоршауын және басып алуын көрсетеді. Майкл Кокстың 2003 жылғы "Арс" романы 14 жастағы садақшы баланың көзімен 1415 жылы Англияның Генрих V әскерінің Харфлерді қоршауын және басып алуын баяндайды. Кітапта ағылшын әскері салдарынан туған аурулар мен азық-түлік жетіспеушілігі туралы айтылады. Содан кейін Агинкур шайқасы сипатталады. Виктор Гюгоның "Demain, dès l'aube" поэмасында "Харфлерге қарай төмен түсетін желкендер" ("les voiles au loin descendant vers Harfleur") туралы сөз қозғалады.
The 2009 novel Azincourt (U. S. title Agincourt) by Bernard Cornwell describes the siege and the conquest of Harfleur by the army of Henry V of England in 1415. The 2003 novel A Hail of Arrows by Michael Cox describes the siege and conquest of Harfleur by the army of Henry V of England in 1415 as witnessed by a 14 year old boy archer. Its describes illness and food shortage inflicted by the English army. It goes on to describe the battle of Agincourt. The poem Demain, dès l'aube, by Victor Hugo, alludes to the "sails descending towards Harfleur" ("les voiles au loin descendant vers Harfleur").