Неандертальдердің жоғалу себептері

Кіріспе

Тарихқа дейінгі оқиға

Неандертальдықтар шамамен 40 000 жыл бұрын жойылып кетті. Олардың жойылу себептері туралы болжамдарға зорлық, заманауи адамдардан жұққан, неандертальдықтардың иммунитеті болмаған аурулар, бәсекелестік нәтижесінде ығыстырылу, ерте заманауи адамдармен араласу арқылы жойылу, табиғи апаттар, климаттың өзгеруі және туыстық қанастықтан туған әлсіздік кіреді. Бұрыннан аз санды болған халықтың құлауына бірнеше фактор бірдей себеп болған болуы мүмкін.

Өлу алдындағы ықтимал өмір сүру

2014 жылы Nature журналында жарияланған зерттеуде Испаниядан Ресейге дейінгі қырық неандертальдық орнынан алынған радиокөміртегі даталарының талдауы неандертальдықтардың Еуропадан 41 000 – 39 000 жыл бұрын 95% ықтималдықпен жоғалып кеткенін көрсетті. Зерттеу сонымен қатар қазіргі адамдар мен неандертальдықтардың Еуропада 2600–5400 жыл бойы қатар өмір сүргенін де дәлелдеді. Қазіргі адамдар Еуропаға 45 000 – 43 000 жыл бұрын келген. 2015 жылы жарияланған жақсартылған радиокөміртегілік датировкалау неандертальдықтардың шамамен 40 000 жыл бұрын жоғалып кеткенін көрсетеді, бұл неандертальдықтардың 24 000 жыл бұрын, тіпті Иберия түбегінің оңтүстік жағалауындағы Gorham's Cave сияқты паналарда да өмір сүргенін көрсеткен бұрынғы көміртегілік датировкалауды жоққа шығарады. Zilhão және авторлар тобы (2017) бұл мерзімді тағы 3000 жылға ықшамдап, 37 000 жыл бұрынға дейін жылжытуды ұсынады. Неандертальдықтар мен қазіргі адамдардың қалдықтарының қабаттасуы туралы пікірлер айтылды, бірақ олар даулы. Неандертальдықтармен байланысты деп есептелетін тас құралдар Полярлық Уралдағы Бызоваядан (:ru:Бызовая) табылды және олардың жасы 31 000 – 34 000 жылға дейін екені анықталды, бірақ бұл да күмәнді. Мандрин үңгірінде француз палеонтологы және оның әріптестері өрттен қалған күлді талдаудың жаңа әдісін жасады. Олар неандертальдықтар мен қазіргі адамдардың әртүрлі диеталарының нәтижесінде күлдегі әртүрлі тағам қалдықтарына байланысты отты ажырата алды. Зерттеушілер неандертальдықтардың соңғы күл қабаты қазіргі адамдардың алғашқы күлінен бір жылға дейін немесе одан да аз уақыт бұрын пайда болғанын анықтады. Слимак пікірінше, бұл екі түрдің кездескенін көрсетеді және неандертальдықтардың бәсекелестік нәтижесінде жоғалып кеткені туралы гипотезаны қолдайды.

Зорлық-зомбылық

Кванг Хён Хо неандертальдықтардың жоғалуына Homo sapiens-пен болған зорлық-зомбылық себеп болған немесе оны жеделдеткен болуы мүмкін деген мүмкіндікті талқылайды. Ертедегі аңшы-жинаушылар қоғамдарындағы зорлық-зомбылық көбінесе табиғи апаттардан кейін туындаған ресурстар үшін бәсекелестіктің нәтижесінде орын алды. Сондықтан, екі адам түрі арасында зорлық-зомбылық, оның ішінде алғашқы соғыстар болған болуы ықтимал. Ертедегі адамдар неандертальдықтарды зорлықпен ығыстырды деген гипотезаны алғаш рет француз палеонтологы Марселин Буль (неандертальдықтарды талдаған және оның нәтижесін жариялаған алғашқы адам) 1912 жылы ұсынды.

Паразиттер мен патогендер

Жұқпалы аурулар *Homo sapiens*-тен неандертальдарға берілген болуы мүмкін, олар бұрын кездеспеген инфекцияларға қарсы нашар қорғанысқа ие болған, нәтижесінде неандерталь популяциялары үшін қатаң салдарга әкелген. *Homo sapiens* неандерталь ауруларына аз сезімтал болды, себебі олар тропиктік аймақтардың жоғары ауру жүктемесіне бейімделіп, жаңа патогендермен күресуге қабілетті болды, ал *Homo sapiens*-тің көп саны тіпті кең ауқымды індеттердің де жеткілікті мөлшерде сақталатынын қамтамасыз етті. Егер вирустар осы екі ұқсас түр арасында оңай тарала алса, мүмкін, олардың жақын жерде өмір сүргеніне байланысты, *Homo sapiens* неандертальдарды жұқтырып, неандертальдардың саны азайғанда эпидемияның тоқтауына себеп болған болар. Осы процеске байланысты *Homo sapiens*-тің неандерталь аурулары мен паразиттеріне төзімділігі түсіндірілуі мүмкін. Жаңа адам аурулары Африкадан Еуразияға тараған. Бұл "африкалық артықшылық" 10 000 жыл бұрын Еуразиядағы ауыл шаруашылығы революциясына дейін сақталды, содан кейін үй жануарлары басқа приматтардан басып өтіп, адамдардың жұқпалы ауруларының ең көп таралған көзіне айналып, "африкалық артықшылықты" "еуразиялық артықшылықпен" алмастырды. Еуразия вирустарының тарихи түрде американдық жергілікті халыққа тигізген зияны қазіргі адамдардың 40 000 жыл бұрын Еуразиядағы гоминидтердің алдыңғы топтарына қалай әсер еткенін көрсетеді. Адам және неандерталь геномдары, сондай-ақ аурулар мен паразиттерге бейімделу, осы мәселені түсінуге көмектесе алады. Инфекциялық аурулардың өзара әрекеттесуі ауру экологиясы бойынша модификацияға дейінгі ұзақ тұрақтандыру кезеңін көрсетеді. Болашақ зерттеулер үшін математикалық модельдер жасалды, олар орта және жоғарғы палеолит арасындағы кезеңде түрлер арасындағы өзара әрекеттесу туралы ақпарат береді. Бұл осы кезеңге дейінгі материалдық мәліметтердің жетіспеуі және ДНК секвенирлеу мен мерзімдеу технологиясының мүмкіндіктерін ескере отырып, пайдалы болуы мүмкін. Мұндай модельдеу, қазіргі заманғы технологиялармен және тарихқа дейінгі археологиялық әдістермен бірге, адам тегінің шығу тегі туралы жаңа түсініктер беруі мүмкін. Әдетте, неандертальдардың қазіргі *Homo sapiens*-ке қарағанда аз санда және әлеуметтік оқшауланған топтарда өмір сүргенін көрсететін шағын және кеңінен таралған қазба орындары бар. Мостерлік кремний тас жаңқалары мен Леваллуа нүктелері сияқты құралдар бастапқыда өте күрделі болғанымен, олардың өзгеру деңгейі баяу және бүкіл қазба кезеңінде жалпы технологиялық инерция байқалады. Артефактілердің мақсаты тұрмыстық, ал символдық мінез-құлық белгілері 40-35 мың жыл бұрын Еуропаға заманауи адамдар келгенге дейін анықталмаған. Екі адам түрінің бас сүйегі пішініндегі айқын морфологиялық айырмашылықтардың танымдық салдары бар. Оларға неандертальдардың кішкентай тері жамылғысы мен миы кіреді, олар құралдарды қолдану, визуалды-кеңістіктік интеграция, сандық қабілеттер, шығармашылық және жоғары деңгейдегі түсіндірумен байланысты. Айырмашылықтар шағын болғанымен, табиғи іріктеуге әсер етуге жеткілікті болуы мүмкін және әлеуметтік мінез-құлық, технологиялық инновациялар мен көркемдік өнімдегі айырмашылықтарды түсіндіруге көмектеседі.

Infectious diseases carried by Homo sapiens may have passed to Neanderthals, who would have had poor protection to infections they had not previously been exposed to, leading to devastating consequences for Neanderthal populations. Homo sapiens were less vulnerable to Neanderthal diseases, partly because they had evolved to cope with the far higher disease load of the tropics and so were more able to cope with novel pathogens, and partly because the higher numbers of Homo sapiens meant that even devastating outbreaks would still have left enough survivors for a viable population. If viruses could easily jump between these two similar species, possibly because they lived near together, Homo sapiens might have infected Neanderthals and prevented the epidemic from burning out as Neanderthal numbers declined. The same process may also explain Homo sapiens' resilience to Neanderthal diseases and parasites. Novel human diseases likely moved from Africa into Eurasia. This purported "African advantage" remained until the agricultural revolution 10,000 years ago in Eurasia, after which domesticated animals surpassed other primates as the most prevalent source of new human infections, replacing the "African advantage" with a "Eurasian advantage". The catastrophic impact of Eurasian viruses on Native American populations in the historical past offers a sense of how modern humans may have affected hominin predecessor groups in Eurasia 40,000 years ago. Human and Neanderthal genomes and disease or parasite adaptations may give insight on this. Infectious illness interactions may express the prolonged period of stagnation before the modification, as per disease ecology. Mathematical models have been used to make forecasts for future investigations, giving information about inter species interactions during the shift between the Middle and Upper Paleolithic eras. This can be useful given the sparse material record from this time and the potential of DNA sequencing and dating technology. Such modeling, together with modern technology and prehistoric archaeological methodologies, may provide a fresh understanding of this time in human origins. Generally small and widely dispersed fossil sites suggest that Neanderthals lived in less numerous and socially more isolated groups than contemporary Homo sapiens. Tools such as Mousterian flint stone flakes and Levallois points are remarkably sophisticated from the outset, yet they have a slow rate of variability and general technological inertia is noticeable during the entire fossil period. Artifacts are of utilitarian nature, and symbolic behavioral traits are undocumented before the arrival of modern humans in Europe around 40,000 to 35,000 years ago. The noticeable morphological differences in skull shape between the two human species also have cognitive implications. These include the Neanderthals' smaller parietal lobes and cerebellum, areas implicated in tool use, visuospatial integration, numeracy, creativity, and higher order conceptualization. The differences, while slight, would have possibly been enough to affect natural selection and may underlie and explain the differences in social behaviors, technological innovation, and artistic output.

Еңбектің бөлінуі

2006 жылы Аризона университетінің екі антропологы неандертальдықтардың жойылуын тиімділік тұрғысынан түсіндіруді ұсынды. "Ана не істеу керек? Еуразиядағы неандертальдықтар мен қазіргі адамдар арасындағы еңбек бөлінісі" деген мақалада неандертальдықтардағы жыныстар арасындағы еңбек бөлінісі орта палеолиттік Хомо сапиенске қарағанда кем дамыған деген болжам айтылды. Неандертальдық еркектер мен әйелдердің екеуі де бизон, бұғы, газель және жабайы жылқы сияқты ірі жануарларды аулауға бірдей қатысқан. Бұл гипотеза неандертальдықтардың еңбек бөлінісінің жеткіліксіздігі Хомо сапиенске қарағанда қоршаған ортадан ресурстарды тиімдірек пайдалануға кедерес келтіргенін көрсетеді.

Анатомиялық айырмашылықтар және жүгіру қабілеті

Висконсин университетінің Карен Л. Штудель сияқты зерттеушілер неандерталь анатомиясының (қазіргі адамдардан қысқа және денелірек) жүгіру қабілетімен және энергия қажеттілігімен (30% көп) байланысын атап көрсетті. Дегенмен, Прагадағы Карл университетінің зерттеушілері Мартин Хора мен Владимир Сладек жүргізген соңғы зерттеуде неандерталь төменгі аяқтарының құрылымы, әсіресе күшті тізелер, ұзын өкшелер және қысқа төменгі аяқтардың үйлесімі, неандерталь тізе және тобық созылғыштарының тиімді механикалық артықшылығын арттырғанын, соның салдарынан қозғалыс үшін қажетті күш пен жұмсалатын энергияны айтарлықтай азайтқанын көрсетті. Неандерталь еркегінің жүруге кеткен энергиясы қазіргі анатомиялық жаратылыстың еркектерінен 8–12% жоғары деп бағаланады, ал неандерталь әйелінің жүруге кеткен энергиясы қазіргі анатомиялық жаратылыстың әйелдеріне шамалас деп есептеледі. Израильдегі Тель-Авив университетінің ғалымы Йоэль Рак сияқты басқа зерттеушілер қазба деректері неандерталь жамбас сүйектерінің қазіргі адам жамбас сүйектерімен салыстырғанда, неандертальдерге соққыны сіңіруді және бір қадамнан екінші қадамға секіруді қиындататынын, осылайша қазіргі адамдарға жүгіру және жүру қабілеті бойынша артықшылық беретінін атап өтті. Алайда, Рак сондай-ақ барлық архаикалық адамдардың кең жамбас сүйектері болғанын, бұл ататектердің морфологиясы екенін және қазіргі адамдардың плейстоценнің соңында тар жамбас сүйектеріне көшкенін көрсетті.

Қазіргі адамдар мен иттермен одақтасу

Пэт Шипман иттерді үйретудің қазіргі адамдарға аң ауруда үстемдік бергенін айтады. Дәлелдерге сәйкес, үйретілген иттердің ең көне қалдықтары Бельгияда (31 700 жыл бұрын) және Сібірде (33 000 жыл бұрын) табылды. Испания, Португалия және Франциядағы қазіргі адамдар мен неандертальдердің алғашқы қоныстарының фауналық қалдықтарын зерттеу, қазіргі адамдар мен неандертальдердің не жегенін көрсетеді. Қоян жиірек кездесе бастады, ал неандертальдер негізгі тамақ еткен ірі сүтқоректілер азайып, сирек кездесетін болды. 2013 жылы "Алтай итінің" ДНК-сынағы, Разбоиничья үңгірінен (Алтай таулары) табылған палеолиттік ит қалдықтарының, осы 33 000 жылдық итті қазіргі Canis familiaris түрімен байланыстырғанын көрсетті.

Араласқан

Гибридтеу гипотезасының ең белсенді жақтаушысы – Вашингтон университетінің Санкт-Луистегі Эрик Тринкаус. Тринкаус түрлі қазбаларды гибридтік жеке тұлғалар деп санайды, соның ішінде Португалиядағы Лагар-Вельходан табылған қаңқа – «Лагар-Вельхо баласы». 2006 жылы Тринкаус авторлық бірлестігінде жарық көрген басылымда 1952 жылы Румыниядағы Пеșтера Муйерилор үңгірінен табылған қазбалар да гибридтер деп аталады. Генетикалық зерттеулер қазіргі заманғы адамдар Африкадан шыққаннан кейін архаикалық және қазіргі заманғы адамдар арасында белгілі бір гибридтеу болғанын көрсетеді. Еуропалықтар мен азиялықтардың ДНК-сының шамамен 1–4% (мысалы, француз, қытай және Папуа үлгілері) қазіргі заманғы емес, және Сахарадан төменгі Африкалықтармен емес, ежелгі неандерталь ДНК-сымен ортақ. Аралас көбею шамамен 65 000 – 47 000 жыл бұрын Батыс Азияда болған. Португалиядағы Абриго-ду-Лагар-Вельйода табылған неандертальдық қоспалары бар деген мәлімдемелер жарияланды. Дегенмен, португалдық үлгінің интерпретациясы даулы. Джордан өзінің «Неандерталь» еңбегінде, шығыс Еуропалық Кро-Магнон мұрасының кейбір «қазіргі» бас сүйектеріндегі белгілі бір ерекшеліктерді араласқаннан басқа түсіндіру қиын екенін айтады. Тағы бір зерттеуде зерттеушілер жақында Румынияның Пеșтера Муйерилор қаласында ~37 000–42 000 жыл бұрынғы Еуропалық адамдардың қалдықтарын тапты, олардың анатомиялық ерекшеліктері негізінен диагностикалық «қазіргі» сипаттамаларға ие болды, бірақ Африкадағы қазіргі заманғы адамдардың ата-бабаларында жоқ ерекше неандертальдық ерекшеліктері де болды, соның ішінде бас сүйегінің артқы жағындағы үлкен дөңгелек, шынтақ буынының айналасындағы айқын іспеттес және иық буынындағы тар ойық. Неандерталь геном жобасы 2010 және 2014 жылдары неандертальдықтардың қазіргі заманғы адамдардың ДНК-сына үлес қосқанын, соның ішінде Сахарадан оңтүстікке дейінгі Африкадан тыс адамдардың көпшілігіне, сондай-ақ Сахарадан оңтүстікке дейінгі Африканың кейбір популяцияларына, шамамен 50 000 – 60 000 жыл бұрын араласқан арқылы үлес қосқанын мәлімдеген мақалалар жариялады. Соңғы зерттеулер сондай-ақ, неандертальдықтардың бірнешеуі қазіргі заманғы адамдардың ата-бабаларымен 100 000 жыл бұрын, қазіргі африкалық емес адамдардың «Африкадан көшіп кетуінен» бұрын көп уақыт бұрын жұптаса бастағанын көрсетті. 2016 жылы зерттеулер қазіргі заманғы адамдар мен неандертальдықтардың араласқан үш ерекше эпизоды болғанын көрсетті: бірінші кездесуге Африкадан шыққаннан кейін көп ұзамай Африкадан шыққан емес қазіргі заманғы адамдардың ата-бабалары қатысты; екіншісі, ата-бабалары Меланезия тобы бұтақталғаннан кейін (содан кейін Денисовтармен араласқан ерекше эпизод болды); және үшіншісі, тек Шығыс Азияның ата-бабалары қатысты. Аралас көбею генетикалық жаңалықтардың ең ықтимал түсіндірмесі ретінде қарастырылса да, авторлар Африкадағы ежелгі генетикалық бөлінулерге байланысты африкалық емес қазіргі заманғы адамдардың бастапқы популяциясы неандертальдықтарға басқа африкалықтарға қарағанда жақын болған альтернативті сценарийді толығымен жоққа шығара алмайтынын атап өтті. Қазіргі заманғы адамдар мен неандертальдықтардың арасында айырмашылықтар бар гендердің арасында RPTN, SPAG17, CAN15, TTF1 және PCD16 болды. Францияның Малатаверн қаласындағы Мандрин үңгірінен 10 000 жыл бұрынғы жаңа дәлелдер табылды. Алты адам неандертальдықтар болып танылды, бірақ неандертальдық бөліктерінің арасында қазіргі заманғы адамның жоғарғы моляры табылды. Мандрин үңгірінде Нерон қабатының ішінде қазіргі заманғы адам молярының болуы зерттеушілерді осы тас құралдарды өндіруді Homo sapiens-ке байланыстыруға итермеледі. Нерондықтардың жанында Homo sapiens молярының болуы бұл оқиғаны нақтылайды: неандертальдықтар мен қазіргі заманғы адамдар бір аймақта бірнеше рет алмастырылды. Мандрин үңгіріндегі табылған заттар Жерорта теңізі аймағының Батыс Еуразияға адамдардың таралуына қалыптасуында маңызды рөл атқарғанын көрсетеді. Солтүстік Испанияда жүргізілген соңғы зерттеулер неандертальдықтардың Васко-Кантабрияның шығыс және оңтүстік Иберия аймақтарында одан бұрын жойылып кеткенін көрсетті. Бұл жобаның нәтижесі ресурстарды өндірудің өңірлік жүйелеріне, тіршілік ету техникасына және қоршаған ортаға неандертальдықтардың өлімі мен қазіргі заманғы адамдардың эволюциялық прогресіне байланысты салдарларды бағалауға көмектеседі. Жақында генетикалық дәлелдер табылған неандертальдықтардың арасында туыстық қатынастарды көрсетті, бұл жартылай туысқандар және/немесе іні-қарындас арасындағы жұптасу сияқты туыстық көбею әдеттерін көрсетеді. Зерттеушілер неандертальдықтар қатал климаттық жағдайлар кезінде шағын топтарға оқшауланған болуы мүмкін екенін болжайды, бұл туыстық көбею мінез-құлқына ықпал етті. Генетикалық әртүрліліктің жетіспеуіне байланысты неандертальдық популяциялары климаттық өзгерістерге, ауруларға және басқа да стрессорларға көбірек сезімтал болып, олардың жоғалуына ықпал еткен болуы мүмкін. Туыстық көбею гипотезасына ұқсас модельді құрдымға батып бара жатқан жазық жердегі гориллалардың арасында да көруге болады. Олардың популяциясы соншалықты аз болғандықтан, ол туыстық көбеюге әкелді, олардың жоғалу қаупін одан да арттырды.

The most vocal proponent of the hybridization hypothesis is Erik Trinkaus of Washington University in St. Louis. Trinkaus claims various fossils as hybrid individuals, including the "child of Lagar Velho", a skeleton found at Lagar Velho in Portugal. In a 2006 publication co authored by Trinkaus, the fossils found in 1952 in the cave of Peștera Muierilor, Romania, are likewise claimed as hybrids. Genetic studies indicate some form of hybridization between archaic humans and modern humans had taken place after modern humans emerged from Africa. An estimated 1–4% of the DNA in Europeans and Asians (e. g. French, Chinese and Papua probands) is non modern, and shared with ancient Neanderthal DNA rather than with sub Saharan Africans (e. g. Yoruba and San probands). Interbreeding took place in western Asia between about 65,000 and 47,000 years ago. Modern human findings in Abrigo do Lagar Velho, Portugal allegedly featuring Neanderthal admixtures have been published. However, the interpretation of the Portuguese specimen is disputed. Jordan, in his work Neanderthal, points out that without some interbreeding, certain features on some "modern" skulls of Eastern European Cro Magnon heritage are hard to explain. In another study, researchers have recently found in Peştera Muierilor, Romania, remains of European humans from ~37,000–42,000 years ago who possessed mostly diagnostic "modern" anatomical features, but also had distinct Neanderthal features not present in ancestral modern humans in Africa, including a large bulge at the back of the skull, a more prominent projection around the elbow joint, and a narrow socket at the shoulder joint. The Neanderthal genome project published papers in 2010 and 2014 stating that Neanderthals contributed to the DNA of modern humans, including most humans outside sub Saharan Africa, as well as a few populations in sub Saharan Africa, through interbreeding, likely between 50,000 and 60,000 years ago. Recent studies also show that a few Neanderthals began mating with ancestors of modern humans long before the large "out of Africa migration" of the present day non Africans, as early as 100,000 years ago. In 2016, research indicated that there were three distinct episodes of interbreeding between modern humans and Neanderthals: the first encounter involved the ancestors of non African modern humans, probably soon after leaving Africa; the second, after the ancestral Melanesian group had branched off (and subsequently had a unique episode of interbreeding with Denisovans); and the third, involving the ancestors of East Asians only. While interbreeding is viewed as the most parsimonious interpretation of the genetic discoveries, the authors point out they cannot conclusively rule out an alternative scenario, in which the source population of non African modern humans was already more closely related to Neanderthals than other Africans were, due to ancient genetic divisions within Africa. Among the genes shown to differ between present day humans and Neanderthals were RPTN, SPAG17, CAN15, TTF1 and PCD16. New evidence was discovered at Mandrin Cave in Malataverne, France, dating back by 10,000 years. Six of the individuals were recognized as Neanderthal, but a modern human upper molar was recovered in between Neanderthal sections. At Mandrin Cave, the existence of a modern human molar inside the Neronian layer prompted researchers to connect this stone tool manufacturing to Homo sapiens. The existence of the Homo sapiens molar beside the Neronian solidifies the narrative: Neanderthals and modern humans replaced each other multiple times in the same area. Finds at Mandrin Cave imply the Mediterranean region had a crucial importance in shaping humans' spread into Western Eurasia. Recent research in northern Spain suggests that Neanderthals vanished earlier in Vasco Cantabrian eastern and southern Iberia. The projected outcome will assist in assessing the consequences for regional systems of resource extraction, subsistence techniques, and environment human connections in the Neanderthals' death and modern humans' evolutionary progress. Recent genetic evidence has revealed kinship patterns among recovered Neanderthal remains that suggests inbreeding practices, such as pairings between half siblings and/or uncle/aunt and niece/nephew. Researchers hypothesize that Neanderthals may have become isolated into small groups during harsh climatic conditions, which contributed to inbreeding behaviours. Due to the lack of genetic diversity, Neanderthal populations would have become more vulnerable to climatic changes, diseases, and other stressors, which may have contributed to their extinction. A similar model to the inbreeding hypothesis can be seen among endangered lowland gorillas. Their populations are so small that it has caused inbreeding, making them even more vulnerable to extinction.

Климаттың өзгеруі

Неандертальдықтар Батыс Еуропада демографиялық дағдарысқа ұшырады, бұл климаттың өзгеруімен бірге жүрген сияқты, нәтижесінде Батыс Еуропада суық кезең басталды. "Батыс Еуропадағы неандертальдықтардың дерлік жойылуы, бірақ қазіргі адамдармен кездеспей тұрып қайта жаңғыруы бізді толығымен таңқалдырды", - деді Швецияның Стокгольмдегі Табиғат тарихы мұражайының доценті Лав Дален. Егер осылай болса, онда неандертальдықтар климаттың өзгеруіне өте осал болған болуы мүмкін. Деректер көрсетіп тұрғандай, жергілікті климаттың күрт өзгеруі бүкіл әлемдегі неандертальдықтар популяциясына шектеулі әсер еткен. Еуропалық неандертальдықтардың жойылуына себеп болған деп есептелген араласу және ассимиляция, тек азық-түлік үшін бәсекелестік төмен болған жағдайда ғана табысқа жетеді. Алдағы зерттеулер араласу модельдерін қарастырады, ал гибридтену соңғы мұз дәуірінен қалған геномдық деректерді пайдалану арқылы бағалануы мүмкін (Fu et al., 2016).

Табиғи апат

Бірқатар зерттеушілер Италияның Неаполь қаласының жанында шамамен 39 280 ± 110 жыл бұрын (ескірек бағалау ~37 000 жыл) болған Кампаниялық Игнимбрит жарылысы, шамамен магманың (жалпы көлем) жарылуы, неандертальдердің жойылуына себеп болды деп санайды. Бұл пікірді Голованова және авторлар тобы дамытты. Гипотеза бойынша, неандертальдер Еуропада 250 000 жыл бойы бірнеше Interglacials кезеңдерін бастан өткергенімен, соңғы мұз дәуірінде Еуропа сиректеген өсімдік жамылғысы бар дала мен шөлейттерге айналғанда, аң аулау тәсілдерін өзгерте алмауы H. sapiens-пен бәсекелестікке төтеп бере алмауына және жойылуына әкелді. Мезмайская үңгіріндегі шөгінді қабаттарын зерттеу өсімдік тозаңдарының күрт азайғанын көрсетеді.