Кіріспе
XIX ғасырдағы Тенерифедегі пирамидалар, Канар аралдары, Испания
Гюимар пирамидалары – минометсіз лава тастан салынған, тікбұрышты пішіндес, террасалы алты құрылыс. Олар Испанияның Канар аралдарындағы Тенерифе аралындағы Гюимар қаласының Шакона ауданында орналасқан. Құрылыстардың жасалу мерзімі XIX ғасырға (біздің заманымыздың 19-шы ғасыры) дейін жетеді және олар бастапқыда қазіргі заманғы ауыл шаруашылығы техникасының бір қыры болуы мүмкін. Бұл пирамидалардың биіктігі басқа пирамидалармен салыстырғанда да айтарлықтай. Тенерифеде осы тектес әдістермен және материалдармен салынған пирамидалардың басқа да түрлі нысандары кездеседі. Гюимарда тоғыз пирамида болған, олардың қазір тек алтауы ғана сақталған.
Other pyramids employing the same methods and materials of construction can be found in various sites on Tenerife. In Güímar itself there were nine pyramids, only six of which survive.
Тор Хейердалдың гипотезасы
1990 жылы авантюрист және баспагер Тор Хейердал Франсиско Падронның "Диарио де Ависос" атты Тенерифе газетінде жариялаған "Канар аралдарындағы нағыз пирамидалар" деген мақаласы арқылы "Канар пирамидалары" туралы білді. Хейердал Мысыр мен Орталық Америка арасында трансатлантикалық байланыс бар деген гипотезаны қабылдағандықтан, Гюмар пирамидаларына қызығушылық танытып, Тенерифеге көшіп келді. Ол жерде Хейердал Канар аралдарындағы террасалық құрылыстар мен Египеттегі және Колумбтан бұрынғы Мезоамерикадағы Орталық Америкадағы пирамидалар арасындағы мүмкін болатын ұқсастықтарды, оларды салтанатты орындар ретінде қарастыра отырып зерттеді. Хейердал Канар пирамидаларының ежелгі Мысыр мен Майя цивилизациясы арасындағы саяхаттарда уақытша және географиялық тоқтау орны болғанын болжады, бұл тарихшылар, эзотериктер, археологтар, астрономдар және тарихқа қызығушылық танытқандар арасында пікір таласына әкелді.
Астрономиялық зерттеулер және масондық
1991 жылы Канар аспан денелерін зерттеу институтының ғалымдары Гюймардағы кейбір құрылыстардың ұзын қабырғалары екі күннің толуына сәйкес бағытты көрсеткенін анықтады. Басты шектеуші қабырға жазғы күн толуында күн батуға нұсқайды, ал пирамидалардың батыс жағында қысқы күн толуында күн шығу бағытына қаратылған баспалдақтар бар. Сонымен қатар, жазғы күн толуы күні ең үлкен пирамиданың платформасында тұрсаңыз, күннің екі рет батуын көруге болады, себебі күн алдымен таудың шыңына батып, содан кейін таудың артынан қайта шығып, екінші рет көршілес төбеге батып кетеді. Дегенмен, осы байқауларға ғана сүйене отырып, құрылысшылардың мақсаты немесе құрылыс мерзімі туралы нақты қорытынды жасау мүмкін емес. Ғалымдар 2005 жылы "Las Pirámides de Güímar: mito y realidad" ("Гюимар пирамидалары: миф және шындық") атты кітап жариялады, онда пирамидалардың күнге қарай бағытталуы масондық символизммен байланысты болуы мүмкін деген пікірді келтіреді. Авторлар күн толуы масондық символизмде маңызды рөл атқаратынын және пирамидалар салынған жердің иесінің өзі масон болғанын мәлімдейді. Бұл себеп тек эстетикалық сипатта болуы мүмкін және ешқандай жағдайда негізгі мақсатты (егіншілік) және құрылыс уақытын өзгерте алмайды.
Археологиялық қазбалар
1991-1998 жылдар аралығында Ла Лагуна университетінің археологтары бұл жерде қазба жұмыстарын жүргізді. Алдын ала нәтижелер 1996 жылы өткен ғылыми кеңесте ұсынылып, пирамидалардың жасалу мерзімі туралы мәліметтер келтірді. Бұрынғы геофизикалық георадар зерттеуіне сәйкес, пирамидалардың жанындағы сегіз учаске, әрқайсысы 25 м² ауданында, қатты лава еденіне дейін қазылды. Осының нәтижесінде үш анық шөгінді қабаты анықталды. Жоғарыдан бастап: орташа қалыңдығы 20 см, көптеген өсімдік қалдықтары мен тамырлары бар, гумусқа толы топырақтан тұрады; егіс жырту іздері анық көрінеді, сондай-ақ 20 ғасырдың екінші жартысына жататын, анықтауға оңай табылмалардың кең спектрі анықталды. Орташа қалыңдығы 25 см болатын екінші қабат, құрамы жағынан бірінші қабатқа ұқсас, бірақ гумусы аз және кішкентай тастар көп; 19 және 20 ғасырларға жататын көптеген әртүрлі заттар табылды, олардың ішінде 1848 жылғы ресми мөр ерекше атауға лайық. 25 және 150 см арасындағы қалыңдыққа ие үшінші қабат, көбінесе бір рет салынып, төмендегі тегіс емес тастарды тегістеген шағын жанартаулық тастардан тұрады; тастарда өте сирек табылмалар болды, көбінесе аз ғана керамика сынықтары, олардың кейбіреуі жергілікті, ал кейбіреуі импортталған, екеуі де шамамен 19 ғасырға жатады деп есептелді. Пирамидалар стратиграфиялық тұрғыдан осы төменгі қабаттың үстіне тікелей орналасқан, демек пирамидалардың ең ертедегі құрылысы 19 ғасырда болған. Бұған қоса, пирамидалардың бірінің жиегінде табиғи лава үңгірі табылды. Ол қабырғамен жабылып, гуанчтер дәуірінен қалған заттар табылған. Пирамидалар стратиграфиялық тұрғыдан үңгірдің үстінде орналасқандықтан, 600-1000 жылдар аралығындағы гуанчтерге тиесілі заттар үңгірдің адамдар тарапынан пайдаланылу мерзімі туралы қорытындыларды ғана растай алады. Жоғарыда айтылған зерттеулер пирамидалардың өзі 19 ғасырдан бұрын салынбағанын көрсетеді.
A layer of thickness averaging 20 cm, consisting of humus rich earth with many plant remains and roots; tracks from ploughing were clearly identifiable as were a broad spectrum of readily datable finds from the second half of the 20th century. A layer of thickness averaging 25 cm, similar in composition to the first layer, however containing less humus and a larger amount of small stones; a large variety of finds which could be dated to the 19th and 20th century were found, of which an official seal from 1848 deserves particular mention. A layer of thickness between 25 and 150 cm, composed out of small volcanic rocks, most likely put in place in one movement, which levelled the uneven stone underneath; the stones contained only very few finds, mostly a small number of pottery shards, of which some was local and some imported, both kinds were roughly estimated as belonging to the 19th century. The pyramids stand stratigraphically directly on top of this bottom layer, therefore allowing for an earliest date of construction of the pyramids within the 19th century. Furthermore, under the border edge of one of the pyramids, a natural lava cave was discovered. It had been walled up and yielded artefacts from the time of the Guanches. Since the pyramids lie stratigraphically above the cave, the Guanche finds from between 600 and 1000 AD can only support conclusions on the date of human use of the cave. The above survey indicates that the pyramids themselves cannot be older than the 19th century.
Қорытындылар
Археологтар терасса құрылыстарын салу 19 ғасырдағы ауыл тұрғындарының әрекеттерінен туындағанын мәлімдейді. Олар осы құрылыстарды егіс көтеруге жарамды жерді тастардан тазарта отырып салған, себебі тастарды осы терасса пішіндерінде үйген. Гейердал бұл құрылыстардың кездейсоқ үйілген тас емес екенін айтты. Гейердал пирамидалардың гуанчтармен байланысы бар деген гипотезаға өмірінің соңына дейін сеніп қалды. Гуанчтар мен пирамидалардың байланысы "Пирамидалар саябағында" және оның ресми сайтында одан әрі зерттеледі. Апарисио мен Эстебанның теориясы пирамидалардың 19 ғасырда салынғандығын, олардың қарапайым тас үйіндісі емес екендігімен байланыстырады.
Этнографиялық парк
1998 жылы қазба жұмыстары аяқталғаннан кейін пирамидалардың маңындағы 65 000 м² аумақ қоғамға ашылды. Хайердал Канар аралдарындағы ең ірі көлік компаниясының иесі, сондай-ақ отбасы 20 ғасырда Норвегиядан аралдарға көшіп келген канарлық кәсіпкер Фред Олсеннен қаржылық көмек алды. Ақпарат орталығында Хайердалдың зерттеу саяхаттары және пирамидаларға қатысты алдыңғы ойлары туралы мәліметтер ұсынылады. Екі павильонда Хайердалға байланысты экспонаттар мен оның қайықтарының модельдері, соның ішінде Ra II қайығының нақты көшірмесі бар. Жоғарыда айтылған пирамидалардың жасына қатысты қорытындыларға қарамастан, Хайердал "пирамидалардың болуы мен Тенерифедегі испаннан бұрынғы өркениет арасындағы мүмкін байланысқа" сенімін сақтап қалды. Гуанч үңгірінен табылған заттар "музейде" үлкендетілген фотосуреттер арқылы көрсетілсе, 19 ғасырда импортталған керамика туралы ақпарат тек ақпараттық тақтада қысқаша айтылады – суретсіз.