Кіріспе
Валожин немесе Воложин () — Беларусь Республикасы Минск облысындағы қала. Валожин ауданының әкімшілік орталығы болып табылады. Валожин XIV ғасырда граф Тишкевичпен «жеке меншік қала» ретінде құрылған және XX ғасырға дейін осы мәртебесін сақтап келді. Қала құнарлы жерімен белгілі болды, негізінен зығыр өсірумен, сондай-ақ жылқы және ірі қара мал шаруашылығымен айналысты. 1681 жылы Бернардиндер монастыры мен христиан колледжі құрылды. Литва Ұлы Княздығы кезінде Валожин Вильнюс воеводтығының құрамына кірді. 1793 жылы Польшаның екінші бөлінісі нәтижесінде Валожин Ресей империясының құрамына өтті. 1839 жылы Йозеф Тышкевич үлкен саябақ салып, Валожинка өзені бойында қоғамдық зообақ ашты. 1815, 1880 және 1886 жылдары болған үш ірі өрт қаланы қиратты, бірақ ол қайтадан тұрғызылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Валожин стратегиялық маңызға ие болды және Ресей армиясымен басылып алынды. Көптеген тұрғындар басып алынған үйлерінің бір бөлігінде қалуға рұқсат алды. Қалаға шабуыл жасалып, бомбаланды, көптеген тұрғындар оны тастап кетті. 1919 жылы қала Польша Ұлттық армиясының бақылауына өтті. Яһуди тұрғындарына жасалған шабуылдардан кейін өзін-өзі қорғау ұйымы құрылды. 2010 жылдары Беларусьтегі көптеген қалалар сияқты Валожиннің халқы да азайды. Екінші Польша Республикасы кезінде Валожин Новогрудек воеводтығының округтік (повиаттық) орталығы болды.
Valozhyn or Volozhin (, ; Воложин; ; Wołożyn; ) is a town in Minsk Region, Belarus. It serves as the administrative center of Valozhyn District. Valozhyn was established as a "privately owned city" by Count Tyszkiewicz in the 14th century, and remained so until the 20th century. The town was known for its fertile land, mainly supporting flax growing, as well as livestock farming of horses and cattle. In 1681 the Bernardine Monastery was established, which included a Christian college. Within the Grand Duchy of Lithuania, Valozhyn was part of Vilnius Voivodeship. In 1793, Valozhyn was acquired by the Russian Empire as a result of the Second Partition of Poland. In 1839 Jozef Tyszkiewicz planted a large park and established a public zoo along the Valozhynka river. Three major fires, in 1815, 1880 and 1886, burned the city down, and it was rebuilt. During World War I, Valozhyn became a strategic location, and was occupied by the Russian army. Most of the residents were allowed to stay in parts of their occupied homes. The town was attacked and bombed and most of the residents left it. In 1919 the Polish National Army took the town. After attacks on Jewish residents, a self defense organization was established. In the 2010s, the population declined, along with many other towns in Belarus. It was a county (powiat) centre in Nowogródek Voivodeship during Second Polish Republic period.
Еврейлік ешива
"Эц Хаим" ешивасы, "Воложин ешивасы" деп белгілі, 1807 жылы ірі тоқыма фабрикасының иесі раввин Хаим Воложин және жетекші граф Тышкевичтің көмегімен құрылды. Бұл еврей халқының санының артуына алып келді, және он тоғызыншы ғасырдың соңында қаладағы еврей халқының саны христиан халқының санымен шамалас болды. Еврей діни семинариясы өз түріндегі алғашқы мекеме болды және кейіннен құрылған ұқсас оқу орындарына үлгі қызмет етті. 1892 жылы билік тарапынан жабылды, бірақ сол кезде Белоруссия, Ресей және Литвада көптеген осындай мекемелер ашылды.
Холокост
1939 жылдың 17 қыркүйегінде, Польшаға Кеңес әскерлерінің басып кірген күні, Валожин қаласын Қызыл Армия басып алды. 1939 жылдың 14 қарашасында Валожин Белорусь КСР-іне қосылды. Бұрынғы рұқсат етілген діни білімдерге тыйым салынды. 1941 жылдың 24-25 маусым күндері, КСРО-ға неміс әскерлерінің шабуылынан кейін, НКВД жергілікті түрмеден тұтқындарды эвакуациялауды бастады. Екі күндей жаяу марштан кейін, шамамен 100 тұтқын Тарасово ауылының жанында кеңес әскерлері тарапынан атылып өлтірілді. Барбаросса операциясының төртінші күні, 1941 жылдың 25 маусымында Валожин бомбаланды, неміс армиясының орталық тобының әскерлері басып алып, көбінесе өртеп жіберді. Қалаға кірген неміс сарбаздары бірнеше яһудилерді өлтірді. Келесі күні Гестапо 12 мүшеден тұратын Юденратты тағайындады, ал кейіннен поляк Ұлттық демократтар партиясының ("Эндек") мүшесі, антисемит көзқарастары бар Станислав Торский қала әкімі болып тағайындалды. Әкім болған екінші күні ол қалалық дәрігерді, оның қызын және тағы 10 яһудиді тұтқындауға бұйрық берді. Олар қатты ұрып-соғылып, атып өлтірілді. 1941 жылдың 25 шілдесінде Валожин жаңа құрылған Рейхскомиссариат Остландтың Генерал-безирк Вайсрутениннің басқаруына берілді. 1941 жылдың тамызында қаланың яһуди тұрғындары, шамамен 3500 адам, көршілес Вишнева, Халшаны және Ашмяны қалаларының яһуди тұрғындарымен бірге "Аропзу" ауданындағы геттоға көшірілді. Бұл аймақтағы яһудилер, сондай-ақ орыс тұтқындары мәжбүрлі еңбекке, азаптауларға, ашаршылыққа ұшырады және олардың көптегені көпшілік алдында өлтірілді. Яһудилерге азық-түлікпен көмектескен христиандар да осындай жазаға ұшырады. 1941 жылдың 28 қазанында Гестапо басшысы Мока геттодағы барлық яһудилерді жұмыс этикасы бойынша лекциясында тұруға бұйырды. Олардың көпшілігін босатып, шамамен 200 адамды қалалық кинотеатрда ұстады. Олардан ондаған топтарды бөліп, жақын орманға алып барып атып өлтірді. Құрбан болғандардың арасында Юденрат төрағасы Якоб (Яни) Гарбер де болды. Содан кейін Белорусь полициясы өлгендердің мүлкін алып, шұңқырды жапты. Үш адам қашып шығып, қала тұрғындарына оқиғаны айтты. Көпшілік алдында өлім-жітімдер жалғасты, соның ішінде бірнеше яһудилерді Тора кітабының үстіне жатқызып, кейін атып өлтірді. 1942 жылдың 10 мамырында Валожиннің яһудилері бірнеше күн бұрын Белорусь партизандары үш немісті өлтіргені үшін айыпталды. Таңғы сағат 5-те геттоны Белорусь және Польша полициясы, сондай-ақ СС қоршап алды. Олар геттоға кірді, қақпадағы екі яһуди полициясын өлтірді, содан кейін атуды бастап, яһудилерді үлкен темір шеберханасына жинады, онда олар автоматтармен қоршалған ішімдіктермен үстел қойды. Ішіп-жеп, ән айтып жатқанда, "шылауды тоқтату үшін" ғимаратқа атқылады. Ғимарат ішінде дау-жанжал болды, кейбіреулер қарсылық көрсетуге шақырып, өлімге ұшырады, бірақ жетекші раввин адамдарды соңғы сәттерге дейін үмітте болуға шақырды. Содан кейін полиция бастығы Юденрат мүшесін өзінің аяқ киімдерін жылтыратуға шақырды. Ол иілгенде, полиция қызметкері оның басын атып өлтірді. Бұл оқиғадан кейін ғимараттағы яһудилер қашып, төбеге шығып секіріп түсті. Көптегендері атып өлтірілді, бірақ шамамен 12 адам қашып кетті. Қалғандары кешкі сағат 5-ке дейін ғимаратта ұсталды, содан кейін балалар, әйелдер, қарттар және басқалары топ-топ болып орманға қарай жүріп кетті, көптегендері таңғы намаздан қалған дұға шалдары мен филактерияларымен. Олар христиандық аудан арқылы жүріп өтті, онда оларды би билеуші жастар мен қыздар күтіп алып, ән шырқады, музыка ойнады және жүріп өткендерді мазақ етті. Адамдар зиратқа жақын орналасқан үйге ("Булова үйі") әкелінді және атып өлтірілді. Содан кейін үйге от қойылды. Біраз уақыттан кейін Валожиннің қалған яһудилері зиратқа әкелінді, үлкен шұңқыр қазуға мәжбүр болды, содан кейін оларды тракторлар мен танктермен тірідей көміп тастады. 1944 жылдың 5 шілдесінде Валожин қаласын Кеңес Одағының 3-ші Белоруссия майданының әскерлері Вильнюс шабуылы кезінде қайта басып алды. Азат болғаннан кейін Валожинге ашық түрде оралған бірнеше яһудилерді жергілікті тұрғындар өлтірді. Район – бірнеше посткеңестік мемлекеттердің әкімшілік бірлігі, ағылшын тілінен аударғанда "аудан". Бастапқыда 1939 жылы Наварудак облысына, кейін 1939-1944 жылдары Барановичи облысына және 1944-1960 жылдары Молодечно облысына қарады.