Оливер Планкетт: Ирландияның қасиетті архиепископы
Oliver Plunkett
Оливер Планкет – ирландский католический архиепископ, святой (1625-1681). Последняя жертва "Папского заговора", канонизирован в 1975 году. История жизни и род.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирландия католик архиепискобы және әулиесі (1625–1681)
Irish Catholic archbishop and saint (1625–1681)
Оливер Планкетт (немесе Оливер Планкетт; Оилибхер Плуинсеид; 1 қараша 1625 – 1 шілде 1681) – Арманың католик архиепискобы және Бүкіл Ирландияның приматы, сондай-ақ Папалық қастандық құрбаны болған соңғы адам. Ол 1920 жылы мақамына көтеріліп, 1975 жылы қасиетті деп жарияланды, осылайша шамамен жеті жүз жылдан бері алғашқы жаңа ирландиялық әулие атанды.
Oliver Plunkett (or Oliver Plunket; Oilibhéar Pluincéid; 1 November 1625 – 1 July 1681) was the Catholic Archbishop of Armagh and Primate of All Ireland and the last victim of the Popish Plot. He was beatified in 1920 and canonised in 1975, thus becoming the first new Irish saint in almost seven hundred years.
Өмірбаян
Оливер Планкетт 1625 жылғы 1 қарашада (алдыңғы өмірбаяндықтар оның туған күнін 1629 жылғы 1 қараша деп көрсеткен, бірақ 1930 жылдан бері 1625 жыл консенсусқа ие болды) Ирландияның Мит графтығындағы Лоугкриу қаласында дүниеге келді. Джеймс Планкетттің немересі, 7-ші барон Киллин (1595 жылы қайтыс болды), ол туғаннан бастап Роскоммон графтары сияқты жақында асылданған және Фингалл графтары, Лорд Лаут және Лорд Дансани сияқты ұзақ уақыттан бері қалыптасқан жер иелері отбасыларымен байланысты болды. Он алты жасқа дейін баланың білімі оның туысы Патрик Планкеттке, Дублиндегі Сент-Мэри монастырінің аббатына және Люк Планкетттің ағасы, бірінші Фингалл графына, кейіннен Ардаг және Мит епископына тапсырылды. Діни қызметкер болуға ниеттенген ол 1647 жылы Рим ораториясының әкесі, әке Пиерфранческо Скарэмпидің қамқорлығымен Римге аттанды. Осы кезде Ирландияда Ирландия Конфедерациялық соғыстары қызып жатты; бұл негізінен ирландтық католиктер, ағылшын және ирландтық англикандар мен нонконформистер арасындағы қақтығыстар еді. Скарэмпи Ирландия Конфедерациясы деп танылатын католиктік қозғалысқа Папаның елшісі болды. Планкетттің көптеген туыстары осы ұйымға қатысты. Ол Римдегі ирланд колледжіне қабылданды және өте қабілетті оқушы екенін көрсетті. 1654 жылы ол дін қызметкеріне тоғыстырылды және ирланд епископтарының Римдегі өкілі ретінде тағайындалды. Темірқасықпен Ирландияны басып алу (1649–53) Ирландиядағы католиктердің мүддесін жеңді; одан кейін католиктердің діни қызметке қоғамдық қатысуына тыйым салынды және католик дін қызметкерлері өлім жазасына кесілді. Осының салдарынан Планкетт көп жылдар бойы Ирландияға орала алмады. Ол Римде қалуға өтініш білдіріп, 1657 жылы теология профессоры болды. Орталық биліктің және II Чарльздың билігінің алғашқы жылдарында ол Ирландия Католик шіркеуінің мүддесін сәтті қорғады және Пропаганда Фиде колледжінде теология профессоры болып жұмыс істеді. 1669 жылғы 9 шілдеде Пропаганда Фиде конгрегациясында ол Ирландияның біріншілік орындылығы Армаг архиепискобы болып тағайындалды және 30 қарашада Гент епискобы Эуген Альберт, граф д'Алламонт Гент қаласында киеліленді. Ол 1660 жылғы Англия қалпына келтіруі төзімділік негізінде басталғандықтан, 7 наурызда Ирландия жеріне қайта аяқ басқан. Паллиум оған 1670 жылғы 28 шілдеде өткен консисторияда табысталды. Ирландияға оралғаннан кейін ол дін қызметкерлері арасындағы маскүнемдікке қарсы күресті, былай деп жазды: «Ирландиялық дін қызметкерінен бұл кемшілікті жойсақ, ол қасиетті болады». 1660 жылғы Бреда декларациясына сәйкес жазалау заңдары жеңілдетілді және ол 1670 жылы Дрогедада иезуит колледжін құрды. Бір жылдан кейін колледжге 150 студент келді, олардың кемінде 40-ы протестанттар болды, бұл колледжді Ирландиядағы алғашқы біріктірілген мектеп етті. Оның қызметі табысты болды және ол төрт жыл ішінде 48 000 католикті бекіткені айтылады. Дублиндегі үкімет, әсіресе Ирландияның Лорд-лейтенанты Ормонде герцогы (католик ата-анасының протестант ұлы) 1670 жылдардың ортасына дейін католик иерархиясына жомарт төзімділік көрсетті.
Oliver Plunkett was born on 1 November 1625 (earlier biographers gave his date of birth as 1 November 1629, but 1625 has been the consensus since the 1930s) in Loughcrew, County Meath, Ireland, to well to do parents with Hiberno Norman ancestors. A grandson of James Plunkett, 7th Baron Killeen (died 1595), he was related by birth to a number of landed families, such as the recently ennobled Earls of Roscommon, as well as the long established Earls of Fingall, Lords Louth, and Lords Dunsany. Until his sixteenth year, the boy's education was entrusted to his cousin Patrick Plunkett, Abbot of St Mary's, Dublin and brother of Luke Plunkett, the first Earl of Fingall, who later became successively Bishop of Ardagh and of Meath. As an aspirant to the priesthood, he set out for Rome in 1647, under the care of Father Pierfrancesco Scarampi of the Roman Oratory. At this time the Irish Confederate Wars were raging in Ireland; these were essentially conflicts between native Irish Catholics, English and Irish Anglicans and Nonconformists. Scarampi was the Papal envoy to the Catholic movement known as the Confederation of Ireland. Many of Plunkett's relatives were involved in this organisation. He was admitted to the Irish College in Rome and proved to be an able pupil. He was ordained a priest in 1654, and deputed by the Irish bishops to act as their representative in Rome. Meanwhile, the Cromwellian conquest of Ireland (1649–53) had defeated the Catholic cause in Ireland; in the aftermath, the public practice of Catholicism was banned and Catholic clergy were executed. As a result, it was impossible for Plunkett to return to Ireland for many years. He petitioned to remain in Rome and, in 1657, became a professor of theology. Throughout the period of the Commonwealth and the first years of Charles II's reign, he successfully pleaded the cause of the Irish Catholic Church, and also served as theological professor at the College of Propaganda Fide. At the Congregation of Propaganda Fide on 9 July 1669 he was appointed Archbishop of Armagh, the Irish primatial see, and was consecrated on 30 November at Ghent by the Bishop of Ghent, Eugeen Albert, count d'Allamont. He eventually set foot on Irish soil again on 7 March 1670, as the English Restoration of 1660 had begun on a basis of toleration. The pallium was granted him in the Consistory of 28 July 1670. After arriving back in Ireland, he tackled drunkenness among the clergy, writing: "Let us remove this defect from an Irish priest, and he will be a saint". The Penal Laws had been relaxed in line with the Declaration of Breda in 1660 and he was able to establish a Jesuit College in Drogheda in 1670. A year later 150 students attended the college, no fewer than 40 of whom were Protestant, making this college the first integrated school in Ireland. His ministry was a successful one and he is said to have confirmed 48,000 Catholics over a four year period. The government in Dublin, especially under the Lord Lieutenant of Ireland, the Duke of Ormonde (the Protestant son of Catholic parents) extended a generous measure of toleration to the Catholic hierarchy until the mid 1670s.
Паптың зайыбы
1673 жылы Тест актісі қабылданғанда, Планкетт діни нанымдарына қарамастан оған келіспеді, нәтижесінде колледж жабылып, бұзылды. Планкетт жасырын өмірге көшті, тек киім ауыстырып, елден кетуді күту үшін теңіз портында тіркелу туралы үкімет жарлығынан бас тартты. Келесі бірнеше жыл бойы ол көбінесе бейбіт өмір сүрді, себебі Дублин үкіметі, Лондондағы ағылшын үкіметінің қысымы болмағанда, католик епископтарына араласпауды жөн көрді. 1678 жылы Англияда дін қызметкері Тит Оутс құрастырған, «паптық қастандық» деп аталатын жағдай, католиктерге қарсы жаңа шараларға әкелді. Дублин архиепископы Питер Талбот тұтқындалды, ал Планкетт тағы да жасырынды. Англияның Вестминстердегі құпия кеңесіне Планкетт француз басқындығын жоспарлаған деген хабар жетті. Бұл науқанның бастамашысы Артур Капелл, Эссекстің бірінші графы болды, ол 1672-77 жылдары Ирландияның лорд-лейтенанты қызметін атқарған және Ормонд герцогінің беделін түсіріп, лауазымға қайта оралуды үміттенеді. Алайда Капелл әдетте қатыгез немесе принципсіз адам болған жоқ, ал оның кейінірек мейірімділік сұрауы Планкетт өлсін деп ешқашан ниеттенбегенін көрсетеді.
On the enactment of the Test Act in 1673, to which Plunkett would not agree for doctrinal reasons, the college was closed and demolished. Plunkett went into hiding, travelling only in disguise, and refused a government edict to register at a seaport to await passage into exile. For the next few years he was largely left in peace since the Dublin government, except when put under pressure from the English government in London, preferred to leave the Catholic bishops alone. In 1678 the so called Popish Plot, concocted in England by clergyman Titus Oates, led to further anti Catholic action. Archbishop Peter Talbot of Dublin was arrested, and Plunkett again went into hiding. The Privy Council of England, in Westminster, was told that Plunkett had plotted a French invasion. The moving spirit behind the campaign is said to have been Arthur Capell, the first Earl of Essex, who had been Lord Lieutenant of Ireland in 1672 77 and hoped to resume the office by discrediting the Duke of Ormonde. However Capell was not normally a ruthless or unprincipled man, and his later plea for mercy suggests that he had never intended that Plunkett should actually die.
Сот
Қашып жүргеніне және басынан сыйлық алғандарына қарамастан Планкетт өз үйірін тастаудан бас тартты. Соңғы рет қамауға алынғанға дейін ол бір кездері Дрогедадан жеті шақырым қашықтықта орналасқан Лоут округіне қарасты Клогхед приходындағы Киллартри қалашығында тұрған шіркеуде бас сауғалады. Ол 6 желтоқсан 1679 жылы Дублинде тұтқындалып, Дублин замкісіне қамалды, онда ол өліп бара жатқан Талботқа кешірім берді. Планкеттті Дундалкта мемлекетке қарсы заговор жасағандығы үшін, 20 000 француз сарбазын елге әкелуге жоспарлағандығы және 70 000 ер адамды бүлік үшін қолдауға дін қызметкерлеріне салық салғандығы үшін соттады. Бұл дәлелденбегенімен, үкімет шеңберіндегі кейбір адамдар 1641 жылғы ирландтық көтерілістің қайталануы жоспарланып отырғаны туралы алаңдаушылық білдірді және кез-келген жағдайда бұл Планкеттке қарсы іс-қимыл жасау үшін қолайлы себеп болды. Ормонд герцогы, лорд Эссекс дағдарысты өзін әлсірету үшін пайдаланып жатқанын білгендіктен, Планкетті көпшілік алдында қорғамады. Алайда ол Планкеттің кінәсіздігіне деген сенімін және оған қарсы хабар берушілерді жек көретіндігін ашық айтты: "Ешбір мектеп оқушысы жеміс бағын тонауға сенбейтін ақымақ, мас босқындар". Планкетт барлық протестанттық қазылар алқасына қарсы болмады, бірақ сот процесі тез арада құлдырап кетті, өйткені айыптау куәгерлері өздері іздестірілетін адамдар болды және сотқа барудан қорықты. Лорд Шафтсбери Планкетттің Ирландияда ешқашан сотталмайтынын білген, сондықтан ол қазылар алқасының құрамына қарамастан, Лондонның Ньюгейт түрмесіне көшірілді. Бірінші сот айыпты таба алмады, бірақ оны босату мүмкін емес. Екінші сот процесі жалпы алғанда сот төрелігінің қателігі ретінде қаралды; Планкеттен қорғаушы кеңес (Хью Рейли оның заң кеңесшісі ретінде әрекет еткенмен) және оның қорғаушы куәгерлерін жинауға уақыт берілмеді, сондай-ақ оған қарсы куәлік беретіндердің қылмыстық жазбаларын алуға тырысқанда ол ұнжырғасы түсіп қалды. Оның қызметшісі Джеймс МакКенна және туысы Джон Планкетт Ирландияға оралды және қолда бар уақыт ішінде қорғау үшін куәлер мен дәлелдемелер алып келмеді. Сот барысында архиепископ Планкетт соттың оны Англияда соттауға құқығы бар екеніне күмән келтірді, сондай-ақ куәгерлердің қылмыстық өткеніне назар аударды, бірақ нәтиже жоқ. Лорд-бас судья сэр Фрэнсис Пембертон осы шағымдарға жауап ретінде Планкеттке: "Қараңызшы, мистер Планкетт, сіз қазір сөйлесіп, осы баяндаманы айтудың пайдасы жоқ" және кейін қайтадан: "Қараңызшы, мистер Планкетт, өз уақытыңызды ысырап етпеңіз; өйткені бұл мәселелерде неғұрлым көп ойлансаңыз, соғұрлым аз уақыт қорғанысыңызға болады". Шотландтық дін қызметкері және болашақ Солсбери епискобы Гилберт Бернет, Кеттің кінәсіздігіне күмәнданбады, Планкетті ақылды және салауатты адам ретінде мақтады, ол тек бейбіт өмір сүргісі келген және қауымына қамқорлық жасады. 19 ғасырда Лорд Кэмпбелл судья Пембертон туралы жазған хатында бұл сот процесі өзінің және өз елінің абыройына тиетінін айтқан. Жақында Жоғары Сот судьясы сэр Джеймс Комин оны ауыр қателік деп атады: Планкетт өзінің қызметі бойынша "католик сенімін насихаттауға" кінәлі екені анық және француздармен қарым-қатынас жасауы мүмкін, бірақ оның корольдің өміріне қарсы сөз байласқаны туралы ешқандай дәлел жоқ.
Despite being on the run and with a price on his head, Plunkett refused to leave his flock. At some point before his final incarceration, he took refuge in a church that once stood in the townland of Killartry, in the parish of Clogherhead in County Louth, seven miles outside Drogheda. He was arrested in Dublin on 6 December 1679 and imprisoned in Dublin Castle, where he gave absolution to the dying Talbot. Plunkett was tried at Dundalk for conspiring against the state by allegedly plotting to bring 20,000 French soldiers into the country, and for levying a tax on his clergy to support 70,000 men for rebellion. Though this was unproven, some in government circles were worried about the possibility that a repetition of the Irish rebellion of 1641 was being planned and in any case, this was a convenient excuse for proceeding against Plunkett. The Duke of Ormonde, aware that Lord Essex was using the crisis to undermine him, did not defend Plunkett in public. In private however, he made clear his belief in Plunkett's innocence and his contempt for the informers against him: "silly drunken vagabonds whom no schoolboy would trust to rob an orchard". Plunkett did not object to facing an all Protestant jury, but the trial soon collapsed as the prosecution witnesses were themselves wanted men and afraid to turn up in court. Lord Shaftesbury knew Plunkett would never be convicted in Ireland, irrespective of the jury's composition, and so had Plunkett moved to Newgate Prison in London in order to face trial at Westminster Hall. The first grand jury found no true bill, but he was not released. The second trial has generally been regarded as a serious miscarriage of justice; Plunkett was denied defending counsel (although Hugh Reily acted as his legal advisor) and time to assemble his defence witnesses, and he was also frustrated in his attempts to obtain the criminal records of those who were to give evidence against him. His servant James McKenna, and a relative, John Plunkett, had travelled back to Ireland and failed within the time available to bring back witnesses and evidence for the defence. During the trial, Archbishop Plunkett had disputed the right of the court to try him in England and he also drew attention to the criminal past of the witnesses, but to no avail. Lord Chief Justice Sir Francis Pemberton addressing these complaints said to Plunkett: "Look you, Mr. Plunkett, it is in vain for you to talk and make this discourse here now " and later on again: "Look you, Mr. Plunkett, don't mis spend your own time; for the more you trifle in these things, the less time you will have for your defence". The Scottish clergyman and future Bishop of Salisbury, Gilbert Burnet, an eyewitness to the Plot trials, had no doubt of the innocence of Plunkett, whom he praised as a wise and sober man who wished only to live peacefully and tend to his congregation. Writing in the 19th century, Lord Campbell said of the judge, Pemberton, that the trial was a disgrace to himself and his country. More recently the High Court judge Sir James Comyn called it a grave mistake: while Plunkett, by virtue of his office, was clearly guilty of "promoting the Catholic faith", and may possibly have had some dealings with the French, there was never the slightest evidence that he had conspired against the King's life.
Атқару
Архиепископ Планкетт 1681 жылғы маусым айында "Рим дінін таратуы үшін" мемлекетке қарсы қылмыс жасады деп танылып, өлім жазасына кесілді. Сот кезінде бас соткер былай деді: "Осы істе Құдайды қорлау үшін сіз бар күшіңізді салдыңыз, өйткені сіздің жасаған қылмысыңыздың түбінде жалған дініңізді орнату тұрды, ал Құдайға одан жағымсыз нәрсе және адамзат үшін одан зияндырақ ештеңе жоқ". Қазылар алқасы он бес минут ішінде кінәлі деп үкім шығарды, ал Архиепископ Планкетт: "Deo Gratias" (латынша "Құдайға шүкір") деді. Оған көптеген жаны аяу туралы өтініштер жіберілді, бірақ Карл II, өзінің жасырын католик екені айтылса да, Планкетті босатудың саяси тұрғыдан қауіпті екенін ойлады. Англиядағы француз елшісі Поль Барилон өзінің королі Людовик XIV-тен жаны аяу туралы өтініш жіберді. Карл оған Планкеттің кінәсіз екенін білетінін, бірақ оны кешіруге батыл қадам жасауға уақыт келмейтінін ашық айтты. Лорд Эссекс өзінің інтрігаларының нәтижесінде жазықсыз адам сотталғанын кеш түсінгендей, ол да жаны аяу туралы өтініш жасады. Әдетте өзін-өзі бақылайтын патша, ашуланып, Лорд Эссекске бұрылып былай деді: "Оның қаны сенің басыңа бітсін – сен оны құтқара алған едің, бірақ құтқармадың, мен оны құтқарғым келеді, бірақ батылым жетпейді". Планкетт 1681 жылғы 1 шілдеде 55 жасында Тибернде асылып, кесіліп, төрт бөлікке бөлінді. Оның денесі бастапқыда екі қалайы жәшікке салынып, бұрын қайтыс болған бес иезуитпен бірге Сент-Джайлз шіркеуінің ауласына жерленді. 1683 жылы оның қалдықтары қазылып алынып, Германиядағы Хилдесхайм қаласына жақын Ламспрингтегі бенедиктин монастырына жеткізілді. Басы Римге, содан кейін Армағға, соңында Дрогедаға жеткізілді, онда 1921 жылғы 29 маусымнан бері Санкт-Петер шіркеуінде сақталып тұр. Денесінің көп бөлігі Англиядағы Даунсайд аббаттығына әкелінді, онда оның басым бөлігі бүгінге дейін сақталып тұр, ал қалған бөліктері Ламспрингте қалды. 1975 жылы қасиетті деп жарияланған кезде оның табыты ашылды және оның денесінің бір бөлігі Ирландияның Дрогеда қаласындағы Санкт-Петер шіркеуіне, сондай-ақ 13 шілдеде киеленген жаңа Уорт аббат шіркеуіне берілді.
Archbishop Plunkett was found guilty of high treason in June 1681 "for promoting the Roman faith", and was condemned to death. In passing judgement, the Chief Justice said: "You have done as much as you could to dishonour God in this case; for the bottom of your treason was your setting up your false religion, than which there is not any thing more displeasing to God, or more pernicious to mankind in the world". The jury returned within fifteen minutes with a guilty verdict and Archbishop Plunkett replied: "Deo Gratias" (Latin for "Thanks be to God"). Numerous pleas for mercy were made but Charles II, although himself a reputed crypto Catholic, thought it too politically dangerous to spare Plunkett. The French ambassador to England, Paul Barillon, conveyed a plea for mercy from his king, Louis XIV. Charles told him frankly that he knew Plunkett to be innocent, but that the time was not right to take so bold a step as to pardon him. Lord Essex, apparently realising too late that his intrigues had led to the condemnation of an innocent man, made a similar plea for mercy. The King, normally the most self controlled of men, turned on Lord Essex in fury, saying: "his blood be on your head – you could have saved him but would not, I would save him and dare not". Plunkett was hanged, drawn and quartered at Tyburn on 1 July 1681 (11 July NS), aged 55, the last Catholic martyr to die in England. His body was initially buried in two tin boxes, next to five Jesuits who had died previously, in the courtyard of St Giles in the Fields church. The remains were exhumed in 1683 and moved to the Benedictine monastery at Lamspringe, near Hildesheim in Germany. The head was brought to Rome, and from there to Armagh, and eventually to Drogheda where since 29 June 1921 it has rested in Saint Peter's Church. Most of the body was brought to Downside Abbey, England, where the major part is located today, with some parts remaining at Lamspringe. On the occasion of his canonization in 1975 his casket was opened and some parts of his body were given to St Peter's Church in Drogheda Ireland and also to the new Worth Abbey Church consecrated 13 July 1975.
Мұра
Оливер Планкетті 1920 жылғы 23 мамырда Рим папасы Бенедикт XV мақұлданды. Оның қасиеттілікке қабылданғаны үшін іс 1951 жылғы 27 шілдеде басталды.
Oliver Plunkett was beatified on 23 May 1920 by Pope Benedict XV. The cause for his canonization was opened on 27 July 1951,
Пайдаланылған әдебиеттер
Бекті Оливер Планкетт: Тарихи зерттемелер, Гилл, Дублин, 1937.
Blessed Oliver Plunkett: Historical Studies, Gill, Dublin, 1937.