Кіріспе

1993 жылы Роджер Зелазнидің ғылыми-фантастикалық романы

"Жалғыздықтағы қазан айының түні" – американдық жазушы Роджер Зелазнидің 1993 жылы, өмірінің соңына таман жарық көрген романы. Бұл оның соңғы кітабы және бес сүйікті кітабының бірі. Кітап 32 тарауға бөлінген, олардың әрқайсысы қазан айындағы бір "түнді" көрсетеді (қосымша бір "кіріспе" тарауы бар). Оқиға бірінші тұлғада, күнделік жазбалары сияқты баяндалады. Гаан Уилсонның 33 толық беттік суреті (әр тарау үшін біреу, сондай-ақ артқы жапқыш ішкі бетінде біреу) Х.П. Лавкрафттың ықпалымен жазылған оқиғаны көркейтеді. Атауы Эдгар Аллан Поның "Улалум" өлеңінен алынған, ал Зелазни оған, сондай-ақ Мэри Шелли, Брам Стокер, сэр Артур Конан Дойл, Роберт Блох және Альберт Пейсон Терхуне сияқты авторларға алғыс айтады, олардың ең танымал кейіпкерлері кітапта пайда болады. "Жалғыздықтағы қазан айының түні" 1994 жылы "Небула" сыйлығының "Үздік роман" номинациясына ие болды. Басқа әлемге қақпа ашу төңірегіндегі ұқсас қақтығыс тақырыбы Зелазнидің 1981 жылғы "Мадванд" романында да кездеседі.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

"Жалғыздық қазан айындағы түн" Жек Жаратушының серігі, Снаф иттің көзқарасынан баяндалады. Оқиғаның басым бөлігі Лондон мен оның төңірегінде өтеді, бірақ бір кезде оқиға Лавкрафт сипаттаған арман әлемі арқылы бұрылады. Бұл туралы тікелей айтылмаса да, оқиғадағы әртүрлі контексттік меңзеулер (олардың ең айқынсы – Шерлок Холмс немесе "Ұлы детективтің" пайда болуы) оқиғаның Виктория дәуірінің соңында орын алғанын көрсетеді. Оқиғада белгілі бір уақыт сайын, әдетте онжылдықтарда бір рет, Хэллоуин түнінде (өте сирек кездесетін "Көк ай", яғни айдың сол айдағы екінші толы айы) ай толғанда, шындықтың қабығы жұқарады және осы әлем мен Ұлы Ежелгілер әлемі арасында есіктер ашылуы мүмкін екені анықталады. Мұндай жағдайда, оккульттік білімі бар адамдар белгілі бір киелі жерге жиналып, есіктерді жабық ұстауға немесе оларды ашуға көмектесе алады. Егер есіктерді жабушылар жеңіске жетсе, әлем келесі тоғысуға дейін өзгермейді, бірақ егер есіктерді ашушылар жеңіске жетсе, Ұлы Ежелгілер Жерге келіп, оны өз бейнесінде қайта жасайды, адамзатты құлдыққа салу немесе қырып тастау арқылы. Есіктерді ашушылар әлі бірде-бір рет жеңіске жеткен емес. Бұл жиналыстарды қатысушылар көбінесе "Ойын" немесе "Ұлы Ойын" деп атайды және осы оқиғаларды қарапайым халықтан жасыруға тырысады. Кітапта бейнеленген Ойын кезіндегі әртүрлі "Ойыншылар" – Виктория дәуірінің готикалық әдебиетіндегі архетиптік кейіпкерлер. Джек-Жарққыш (тек "Джек" деп аталады), Дракула ("Граф") және Қасқыр адам (фильмдегі кейіпкерінің аты "Ларри Талбот") оқиғада көрінеді. Сонымен қатар, "Жаңғылы" ("Crazy Jill"), "Пастор" (Vicar Roberts), "Друид" ("Оуэн"), "Жақсы доктор" ("The Good Doctor"), "Шерлок Холмс" ("Ұлы детектив"), "Санасыз монах" ("Растов" – Распутин үлгісінде жасалған) және қабір қазушылар немесе герметикалық оккультистер ("Моррис және МакКаб" – нақты қабір қазушылар Берк пен Харэге негізделген немесе сол кездегі герметик, МакГрегор Матерске сілтеме) бар. Әр Ойыншының жақын адам секілді ақыл-ойы бар серігі бар, ол киелі рәсімге дайындық шараларын аяқтауға көмектеседі. Оқиғаның көп бөлігі осы серіктердің өзара әрекеттесуі мен пікірталастарын, барлығы Снафтың көзқарасынан көрсетеді. Ойыншылар біртіндеп тараптарға бөлініп, одақтар құрып, келісімдерге келіп, бір-біріне қарсы тұрып, тіпті жауларын өлтіреді. Оқиғаның қарқыны 31 қазанға дейін жеделдеп, сол күні киелі рәсім өтеді және әлемнің тағдыры шешіледі.