1500 жылғы Ведроша шайқасы: Литваның үлкен жеңілісі, Мәскеу әскерінің жеңісі. Екінші Мәскеу-Литва соғысы, стратегиялық маңыздылығы зор шайқас туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1500 жылы Еуропадағы шайқас
1500 battle in Europe
Ведроша шайқасы (; Lang ru) – екінші Мәскеу-Литва соғысы (1500-1503) кезінде 14 шілдеде 1500 жылы Дорогобуж (сол кездегі Литва Ұлы Княздығы, қазіргі Ресейде) маңындағы Ведроша өзені жанында болған шайқас. Ведроша шайқасында Мәскеу әскерлері, сандық артықшылығын пайдаланып, Литва әскерлерін жеңді. Ведроша шайқасы – 1500-1503 жылдардағы соғыста Мәскеудің Литваға қарсы алғашқы маңызды жеңісі болды. Шайқастан кейін Литваның геосаяси жағдайы қиынға түсті. Литваның Александр I Меңлі I Герай басқарған Қырым хандығы мен Степан III басқарған Молдавияны Мәскеумен одақтас болғандықтан, оған қарсы соғыс ашуға көндіруге тырысты, бірақ бұл әрекеттері сәтсіз аяқталды. Литвалықтар Ливон орденінің Псковқа жасаған шабуылынан ғана көмек алды, бірақ дизентерия салдарынан бұл шабуыл сәтсіз аяқталды. Бұл шайқас туралы бірнеше Мәскеу жылнамаларында айтылған, бірақ олар көбінесе мәліметтерді шатастырады, мысалы, жер-су атауларын (мысалы, Вязма Ведрошаның орнына) және әскери басшылардың есімдерін.
The Battle of [the] Vedrosha (; Lang ru) was fought near the Vedrosha river, close to Dorogobuzh (then in the Grand Duchy of Lithuania, now in Russia) on 14 July 1500, during the Second Muscovite–Lithuanian War (1500–1503). In the battle of Vedrosha, Muscovite forces defeated outnumbered Lithuanian troops that were attacking them. The Battle of Vedrosha was the first major Muscovite victory over Lithuania in the war of 1500–1503. The Lithuanian geopolitical situation after the battle was desperate. Alexander of Lithuania unsuccesfully tried to even make the Crimean Khanate under Meñli I Giray and Moldavia under Stephen III begin hostilities against Muscovy, with which they were allied. The only help the Lithuanians received was the Livonian Order's attack on Pskov, which failed due to dysentery. The battle is mentioned in several Muscovite Chronicles, but these generally confuse details, for example, place names (e. g. Vyazma instead of Vedrosha) and the names of the military leaders.
Литвалық Мәскеулік "Мәңгілік бейбітшілік" 1494 жылғы келісім
XV-XVI ғасырлар тоғысында Мәскеу князі Литва Ұлы Княздігінің ішкі істеріне ашық араласты. Мәскеуліктер Ұлы Княздіктің шығыс православиелік халқын католик билеушілеріне қарсы қоздырып, Литвадан бас тартып, Мәскеуге қосылуға ұқсатып бақты. Бірінші литва-москва соғысы (1487–1494) 1494 жылы Литваның ұлы князі Александр мен Мәскеудің ұлы князі Иван III арасында мәңгілік бейбітшілік шартымен аяқталды (екеуі де Гедимина әулетінен тегін шығарған). Мәскеумен жасалған "Мәңгілік бейбітшілік" шарты Литва үшін ұзаққа соқпады, себебі Иван III 1500 жылдың 3 мамырында Литваға қайтадан соғыс жариялап, оның шығыс жерлерін Мәскеуге қосып алуды көздеді. Александр мен Иван III-нің қызы Еленаның 1495 жылғы некесі, кейбір адамдар күткендей, литва-москва қарым-қатынасын жақсартпады және татарларға қарсы ортақ саясатқа әкелмеді. Александрдың інілері, Иоанн I Альберт және Венгрияның Владислав II Осман империясымен соғысқандықтан көмектесе алмады.
At the turn of the 15th–16th centuries, the Prince of Moscow, openly interfered in the internal affairs of the Grand Duchy of Lithuania. The Muscovites agitated the Grand Duchy's Eastern Orthodox inhabitants against their Catholic rulers and tried to enflame to renounce Lithuania and join Muscovy. The First Lithuanian–Muscovite War (1487–1494) concluded with a perpetual peace treaty in 1494 between Grand Duke Alexander of Lithuania and Grand Duke Ivan III of Moscow (both descended from the Lithuanian dynasty of the Gediminids). The "Perpetual Peace" treaty with Moscow meant only a short respite for Lithuania, because Ivan III declared war to Lithuania once more on 3 May 1500 to join its eastern lands to Muscovy. The marriage of Alexander and Elena, daughter of Ivan III, in 1495 did not lead to peaceful Lithuanian Muscovite relations or a common policy against the Tatars, as was hoped for by some. Alexander's brothers John I Albert and Vladislaus II of Hungary could not help because they were at war with the Ottoman Empire.
Мәскеу бейбіт келісімді бұзады, 1500 жылы Литваға соғыс жариялады
Мәскеуліктердің соғыс жариялауына ресми себеп 1499 жылы Герцог Симеон Иванович Белскийдің Мәскеуге қашуы болды. Мәскеуліктер Литвадағы Шығыс православиеліктерінің құқықтарын қорғаушылар деп жариялады, және Бельскийнің қашуымен бірге, қазір Литваның Ұлы Герцогинясы Еленаны католицизмге күштеп көшіру әрекеттері туралы айғақтар келтірді. Олар сондай-ақ, көптеген православиеліктер тұратын Литваның шығыс аймақтарындағы католик миссионерлерінің қызметтеріне сілтеме жасады. Соғыс жарияланғаннан кейін Чернигов және Новгород-Северск князьдары Мәскеуге көшті. Мәскеу мен Литва арасындағы негізгі талас Днепр маңындағы кең аумақтар болды, олар байланыс және сауда үшін стратегиялық тұрғыдан маңызды еді.
The official pretext for the Muscovite declaration of war was the escape of Duke Simeon Ivanovich Belsky to Moscow in 1499. Muscovites declared themselves defenders of the rights of the Eastern Orthodox in Lithuania, and, along with Bielski's escape, provided alleged evidence about attempts of forcefully converting Elena, now Grand Duchess of Lithuania, to Catholicism. They also referred to the activities of Catholic missionaries in the eastern lands of Lithuania where many Orthodox lived. After the declaration of war, the princes of Chernigov and Novgorod Seversk defected to Muscovy. The main object contested between Muscovy and Lithuania were the vast territories close to the Dnieper, which was strategically important for communication and trade.
Соғыстың басталуы
1500 жылы соғыс үш негізгі аймақта жүрді: Новгород-Сіверский, Смоленск және Торопец. Мәскеуліктер Севериялық жерлерді және Черниговтың бір бөлігін жылдам басып алды. Басты шайқастар Смоленск бағытында болды, ол соғыстың стратегиялық тұрғыдан екінші маңызды фронты еді. Днепр маңындағы Дорогобуж бекінісін мәскеуліктер жаулап алғаннан кейін, шамамен 3500 атты әскерден құралған Ұлы Литва армиясының жартысы Смоленскке бет бұрып, Смоленск регенті Станислав Кишканың 500 атты әскерімен бірікті.
In 1500, the war took place on three general areas: Novhorod Siverskyi, Smolensk and Toropets. Muscovites quickly occupied the Severian lands and part of Chernihiv. The main fighting happened in the direction of Smolensk, which was the war's second most strategically important front. After the Muscovites captured the Dorogobuzh fortress near the Dnieper, half of the Grand Ducal Lithuanian Army, which was a vanguard of about 3,500 horsemen, moved towards Smolensk and were joined the 500 horsemen of the regent of Smolensk, Stanisław Kiszka.
Шайқас
Өз күшіне сенімді және жауды кемсіткен Литваның ұлы гетманы Константин Острогский 4000 литвалық әскермен алғашқы шабуылға түсуге шешім қабылдады. Оған қарсы тұрған мәскеу әскерінің саны кем дегенде 20 000 сарбазды құрады. Литвалықтар Днепр саласы, Ведроша өзеніндегі орталық мәскеу күштерінің лагеріне шабуыл жасады, бірақ жақсы ұйымдастырылған тұтқынға түсіп қалды. Мәскеу әскерінің алғы шебі литва әскерін шамамен 40 000 адамнан тұратын, боярлар Даниил Щеня мен Иван Иванович басқаратын негізгі мәскеу күштеріне алдап әкелді, нәтижесінде жеңіліске ұшырады. Шабуылдың өзі туралы көп мәлімет жоқ. Шабуылдың нәтижесі мәскеуліктердің шеберлікпен таңдаған тактикасымен ғана емес, сонымен қатар олардың сандық артықшылығымен де анықталды. Мәскеуліктер Куликово шайқасында қолданған тактикаға ұқсас тактика қолданды. Литваның барлық әскери басшылығы, атап айтқанда Литваның ұлы гетманы Константин Острогский, Аникщяй регенті, Наугардукас регенті және басқа да литвалық ақсүйектер мәскеуліктерге тұтқынға алынды. Острогский 1507 жылы Мәскеуден қашып құтылды.
Confident in his own strength and underestimating the enemy, the Grand Hetman of Lithuania Konstanty Ostrogski decided to attack first with the 4,000 Lithuanian soldiers. The Muscovite forces he was facing had at least 20,000 soldiers. The Lithuanians attacked the camp of the central Muscovites forces at a tributary of the Dnieper, the Vedrosha River, but were tricked into a well organized ambush. The vanguard of the Muscovite army lured the Lithuanian army into the main Muscovite forces of about 40,000 people, commanded by boyars Daniil Shchenya and , and was defeated. Little is known about the battle itself. The battle's outcome was determined not only by the skillfully chosen tactics of the Muscovites but also by their numerical superiority. Muscovites employed similar tactics as those in the Battle of Kulikovo. The entire Lithuanian military leadership was captured by Muscovite forces, namely the Grand Hetman of Lithuania Konstanty Ostrogski, the regent of Anykščiai , the regent of Naugardukas , , and other Lithuanian nobles. Ostrogski escaped from Moscow in 1507.
Нәтиже
Ведрошадағы жеңіліс литва қоғамына зор әсер етті. Мәскеуліктер жеңісті стратегиялық тұрғыдан толыққанды пайдаланбады, демек Ведроша шайқасының саяси және рухани маңызы зор болды. Осы шайқастан кейін мәскеуліктерге Смоленскке жол ашық болғанымен, олардың Смоленскіге жақын болуына және оны басып алудың, кем дегенде теориялық, мүмкіндігіне қарамастан, мәскеуліктер өзіндік шектеу қойып, мүмкіндікті пайдаланбады. Ал Литваның Александр басқарған әскерінің екінші бөлігі Борисов ауданында, Смоленскіктен тым алыс болды, жағдайды жылдам түзетуге шамасы жетпеді. Жалпы алғанда, Литваның Ұлы князі мен литвалық әскери басшылығы, әсіресе Ұлы гетман Острогский, маңызды операциялар үшін күштерді бөлудің орнына, оларды барынша шоғырландыру керектігін білдіретін ауыр сабақ алды, және осы қателікті қайталаған жоқ.
The defeat at Vedrosha greatly affected Lithuanian society. The Muscovites did not utilize the victory to the fullest strategically, meaning that the battle at Vedrosha had more political and moral significance. Although the road to Smolensk was open for the Muscovites after this battle, despite their proximity to Smolensk and a considerable, at least theoretical, chance of capturing it, the Muscovites limited themselves and did not take advantage of the opportunity. Meanwhile, the other part of the Lithuanian army, led by Alexander of Lithuania, was in Borisovsky district, about from Smolensk, too far away to quickly salvage the situation. Overall, the Grand Duke of Lithuania and the Lithuanian military leadership, especially Grand Hetman Ostrogski, received a painful lesson, which they did not repeat, to not divide limited forces for important operations and, on the contrary, concentrate them as much as possible.