Кіріспе

Атлантикалық лайнер, 1873 жылы апатты түрде батып кетті.

SS Atlantic – White Star Line компаниясының атлантикалық мұхитында жүзетін лайнері және Oceanic класының екінші кемесі. Кеме Ұлыбританияның Ливерпуль қаласы мен АҚШ-тың Нью-Йорк қаласы арасында қатынайтын. Кеменің 19-шы сапарында, 1873 жылдың 1 сәуірінде ол Канаданың Нова-Шотландия жағалауындағы жартастарға шағылысып, батып, кем дегенде 535 адам қаза тапты. Бұл, 1898 жылдың 2 шілдесінде болған кеме апатына дейін Солтүстік Атлант мұхитындағы ең ірі азаматтық теңіз апаты болды және 1912 жылдың сәуір айында White Star Line кемесінің қазасына дейін White Star Line үшін ең үлкен трагедияға айналды.

Тарих

Атлантик 1870 жылы Белфастта Харланд және Вольф компаниясымен төрт лайнердің бірі ретінде салынды. Басқа кемелер де сол сияқты болды, ал ол – осы кластағы екінші кеме. Төрт лайнер жаңа құрылған «Океандық бу кемелер жүзу компаниясы» үшін салынды, ол көбінесе «Ақ Жұлдыз желісі» деп аталады. Қозғалтқыштар Джордж Форрестер және компаниясы Ливерпульдегі Воксхолл қорыту зауытында жасалды. Көпірден машина бөліміне байланыс үшін кеме телеграфпен жабдықталды. Форрестердің бумен басқару аппаратымен жабдықталған «Атлантик» кемесінің ұзындығы 420 фут (128 м) (перпендикуляр арасында), жалпы ұзындығы 437 фут (133 м) және ені 41 фут (12 м) болды. «Атлантик» 18 рет теңізден өтті, тек 1871 жылғы 23 қарашада SS «Александрия» кемесімен болған ұсақ соқтығысынан басқа ешқандай мәселелер болмады.

Галифаксқа ауысу

31 наурызда кешкі уақытта Галифаксқа жақындағанда, капитан мен үшінші офицер түн ортасына дейін көпірде болды, ал «Атлантик» дауылдан өтіп, Галифакс портына қарай бағытталды, аралықта көру мүмкіндігі нашарлап, күшті толқындарға тап болды. Экипаж бен жолаушылардың ешбірі білмейтін, жел мен ағыстар «Атлантик» кемесін портың батысына қарай бұрып жіберді. Портқа жақындаған кезде капитан Уильямс ұйықтауға шешім қабылдады және кемені екінші офицер Генри Исмай Меткалфқа тапсырды, сағат 3-те оятуды бұйырды. Капитанның ниеті сағат 3-тен кейін таң атқанға дейін кемені тоқтатып тұру болған, бірақ ояту туралы нұсқауы орындалмады. Экипаждың көпшілігі бұрын Галифакста болмағандықтан, жақындаудың қауіптілігін білмеді; ешкім тереңдікті өлшемеді, мачта басына қараушы қоймады немесе бейтаныс жағалауға жақындағанда жылдамдықты төмендетпеді. Олар бағытынан қатты алыстағандықтан, порт кіреберісінің батысындағы тасты жартастардан теңізшілерді ескертетін Самбро маягын көрмеді. Түн бойы маяқтың жарығы көрінбеген соң, кеменің лоциясы Роберт Томас – Галифаксты білетін жалғыз экипаж мүшесі – бірдеңе дұрыс емес екеніне көз жеткізді, әсіресе маяқ көрінбегенде. Ол алаңдаушылығын Меткалф пен төртінші офицер Джон Браунға жеткізді және кемені тоқтатуды ұсынды. Бірақ офицерлер оның ойын ескермеді. «Атлантик» толық жылдамдықпен тасты жартасқа шағылысып, тоқтады, бірнеше рет жартасқа соғылып, кейбір темір қабырғаларын қиратты, содан кейін артқа қарай сығалап, оң жаққа қарай қисайды. Кеме суға тез толып, жартылай батып, терең емес теңіз түбіне бірте-бірте қонды, бұрылыс бұрылысқа қарай үлкейді. Барлық 10 қайық төмен түсірілді, бірақ барлығы толқындармен шайылып кетті немесе жартастарға ұрып сынып қалды. Әр минут сайын апаттық ракеталар аспанға ұшырылды, бірақ ешқандай нәтиже болмады. Көптеген құрбандар суға толған кеменің ішінде қамалып қалды. Кеменің бір бөлігі судан көтеріліп тұрды, оған толқындар ұрылып, палубаға шыққандар мүмкіндігінше ұзақ уақыт кемеге жабысып тұрды, бірақ ақырында толқындар оларды алып кетті; бір жолаушы судағы бастардың тығыздығы соншалықты көп болғанын айтты, олар теңізде жүзген жүк сияқты көрінді. Басқалары тіреуге шығып, мүмкіндігінше ұзақ уақыт ұстанып тұрды, бірақ көптегендері суықтан шаршап қайтыс болды немесе теңізге құлады. Үшінші офицер Корнелиус Брейдидің және лоциялар Джон Спикман мен Эдвард Оуэнстің батылдығы арқасында көптеген адамдар аман қалды, олар арқанмен жағаға жүзіп, тас арқылы жіптерді тартып, жағаға бекітті. Таң атқанға дейін бес жіп тартылды, олар көптеген адамдардың өмірін сақтады. Көптеген адамдар жүзіп немесе арқанмен көтеріліп, алдымен толқынмен жуылған тасқа, содан кейін шөл жағалауға жетті. Сағат 6-ға қарай Брейди Лоуэр Проспект және Теренс Бэйдің шағын балықшылар ауылдарының жергілікті тұрғындарымен байланыс орнатты, олар тас арасынан адамдарды және кемеге жабысып қалғандарды құтқару үшін үш қайық жіберді. Құтқару жұмыстары түске дейін жалғасты, осы уақытқа дейін барлық тірі қалғандар құтқарылды. Кемедегі 952 адамның ішінде 156 әйел және 189 бала (соның ішінде сапар кезінде дүниеге келген екі бала) болды. Әйелдер мен балалардың барлығы, он екі жасар Джон Хиндлиден басқа, қаза тапты. Он экипаж мүшесі қаза тапты, ал 131-і аман қалды. Бұл 1898 жылғы 2 шілдеде «Карали» кемесі апатқа ұшырағанға дейін Солтүстік Атлантикадағы ең ірі азаматтық трагедия болды. Құрбандардың 277-сі Теренс Бэйдегі Сент-Полс Англикандық зиратында, ал тағы 150-сі жақын маңдағы Жұлдыз теңізінің Рим Католик зиратында жерленді.

Сұрау салулар

Апат бойынша екі сауалдама жүргізілді. Біріншісі, Канада үкіметі тарапынан, капитан Уильямсты қатты сынады, негізінен ол Галифаксқа жақындағанда жиі тереңдікті өлшемегендігі үшін, және былай деп қорытындылады: "Капитан Уильямстың апатқа дейінгі он екі немесе он төрт сағат ішінде кемесін басқарудағы әрекеттері, оның осы жауапты қызметке тағайындалған адамнан күтілгенге мүлдем қайшы болды". П. Г. Водхаус 1921 жылы "Кемедегі қыз" атты әңгіме жазды, онда романның алты тарауы Нью-Йорктан Саутгемптонға бағыт алған "Ақ жұлдыз" лайнері "Атлантик" бортында өтеді.