Кіріспе

Тойға шақыру – бұл адамды тойға қатысуға шақыратын хат. Ол әдетте ресми, үшінші тұлғада жазылады және той күніне бес-сегіз апта бұрын поштамен жіберіледі. Кез келген басқа шақыру сияқты, шақыруды беру – бұл үй иесінің құқығы және міндеті. Тарихи тұрғыдан алғанда, Батыс мәдениетінде жас күйеу жігіттер мен келіндер үшін, күйеу жігіттің немесе келіннің анасы, олардың отбасы атынан шақыруларды жібереді, я тоқсан өзі жіберіп, немесе туыстарының, достарының немесе жеке хатшысының көмегімен қонақтар тізімін жасап, конверттерге мекенжай жазады, немесе арнайы қызметке тапсырады. Компьютерлік технологияның дамуымен кейбір адамдар мәтіндік редакторлар мен электрондық кестелерді пайдаланып, қонақтар тізімінен конверттерге тікелей басып шығара алады.

Орта ғасырлар және одан бұрын

1447 жылы Иоганн Гутенберг жылжымалы әріптерден тұратын баспа станогын ойлап тапқанға дейін Англияда үйлену тойы туралы хабарды көшелерде дауыстап жариялайтын қала жаршысы арқылы хабарланды. Қала жаршысы көшелерде жүріп, сол күнгі жаңалықтарды жоғары дауыспен жеткізер еді. Дәстүр бойынша, естігеннің бәрі тойға қатысатын. Орта ғасырларда қарапайым халықтың арасында сауатсыздық кең таралғандықтан, жазбаша үйлену тойына шақыруды ақсүйектер арасында жіберу қалыптасты. Әулеттерінің мүмкіндігі барлар каллиграфия өнерінде шебер монахтарға қолмен хабарлама жазуды тапсыратын. Мұндай құжаттарға көбінесе адамның елтаңбасы немесе жеке гербі салынып, балауызбен мөрленетін.

1600 жылдан бастап

Баспа машинасының пайда болуына қарамастан, сол кездегі қалыпты баспа техникасы, онда сия қорғасын әріптерді пайдаланып қағазға басылатын, әсем шақыру қағаздары үшін жеткіліксіз сапа беретін. Дегенмен, газеттерде үйлену тойларын жариялау дәстүрі осы кезеңде орнықты. 1642 жылы Людвиг фон Зигеннің металл пластинаға гравюра жасау (немесе мезотинт) өнерін табуы, өсіп келе жатқан орта тапқа жоғары сапалы үйлену тойына шақыру қағаздарына қол жеткізуге мүмкіндік берді. Гравюра, аты айтқандай, шебердің металл пластинаға кері бағытта мөрмен жазуын қажет етеді, содан кейін пластина шақыру қағаздарын басу үшін қолданылады. Нәтижесінде алынған гравюралық шақыру қағаздары, бүгінгі күнге дейін сақталған дәстүр бойынша, бетіне жібек қағаз салынып, дақтан қорғалатын. Сол кезде үйлену тойына шақыру қағаздарындағы мәтін бүгінгіге қарағанда әлдеқайда теріс және әсем болды; әдетте, әрбір қонақтың аты шақыру қағазына жеке-жеке басылып шығарылатын.

Индустриялық революция

1798 жылы Алоис Сенфельдер литографияны ойлап тапқаннан кейін, гравировка қажеттілігі болмай, өте айқын және ерекше бояу жасау мүмкін болды. Бұл үйлену тойына шақыру қағаздарының нағыз көптеп таралуына жағдай жасады. Дегенмен, тойға шақыру қағаздары әлі де қолмен және атпен жеткізілді, себебі жаңа ғана құрылған пошта жүйесінің сенімділігі нашар болды. Шақыру қағазының жолда зақымдануынан сақтау үшін "қос конверт" пайдаланылды. Поштаның сенімділігі артып бағанымен, бұл дәстүр бүгінгі күнге дейін сақталған.

Қазіргі заман

Коммерциялық мақсатта басылған "әдемі той шақыру қағаздарының" тарихы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңге дейін жетеді, онда демократия мен қарқынды өнеркәсіптік өсімнің арқасында қарапайым адам қоғамның элитасының өмір салтын және материализмін қайталауға мүмкіндік алды. Осы тұста Эми Вандербильт және Эмили Пост сияқты белгілі қоғамдық тұлғалар пайда болып, қарапайым еркектер мен әйелдерге тиісті әдеп туралы кеңес берді. Тойға арналған шақыру қағаздарының қолданылуының өсуі термографияның дамуымен де байланысты. Ол гравировканың нәзіктігі мен ерекшелігіне жетпесе де, термография көтеріңкі әріптерді жасаудың арзан әдісі болып табылады. Көптеген жағдайда "кедейдің гравировкасы" деп аталатын бұл техника, қағаз бетін баспай (дәстүрлі гравировка сияқты), жылтыр, көтеріңкі әріптерді шығарады. Осылайша, тойға шақыру қағаздары – басылған немесе гравировкаланған – барлығына қолжетімді болды. Соңғы кезде Леттерпресс баспасы тойға шақыру қағаздары үшін үлкен танымалдылыққа ие болды. Ол терең басым немесе "тістеу" арқасында ерекше стиль мен қолөнерге тартымдылық сыйлайды. Леттерпресс баспасының бастапқы мақсаты қағазды осылай тістеу емес, оған жұмсақ әсер ету, тегіс басылым жасау еді. "Тістеу" немесе терең із – бұл соңғы эстетикалық ерекшелік, ол Леттерпресс баспасымен жасалған той шақыруларына сезімталдық әсерін қосады. Тойға шақыру қағаздарымен маманданған көптеген Леттерпресс баспаханалары ірі компаниялар емес, шағын стартаптар немесе қолөнершілердің шеберханалары болып табылады. Лазерлік гравировка да соңғы жылдары той шақыру қағаздары нарығында өркендеп келеді. Көбінесе ағаштан жасалған қаптаманы гравировкалау үшін қолданылатын бұл технология, акрилді гравировкалауға немесе металлдан жасалған шақыру қағаздарының кейбір түрлерін белгілеуге де қолданылады. Той шақыру қағаздарындағы соңғы тренд – оларды онлайн тапсырыс беру. Интернеттің арқасында тойға шақыру қағаздарын қарау, ұйымдастыру және тапсырыс беру оңайырақ болды. Шақыру қағаздары мен тойға қатысты қағаз өнімдерді ұсынатын жүздеген веб-сайт бар, ал онлайн мүмкіндік клиентке әлемнің кез келген жерінен тапсырыс беруге мүмкіндік береді.

Баспа және дизайн

Саудалық үйлену тойына шақыру қағаздары әдетте келесі әдістердің бірін қолдана отырып басылады: гравировка, литография, термография, қағаз басу, кейде соқыр рельеф, компрессиялық пластина әдісі немесе офсеттік басу. Соңғы кезде көптеген келіндер өз үйлеріндегі компьютерлерінде лазерлік немесе сия тартатын принтерлер арқылы басып шығарады. Көркемге бейім адамдар үшін оларды қолмен жасауға немесе [каллиграфиямен] жазуға болады. Тарихи тұрғыдан алғанда, қонақтар тізімі тым ұзын болмаса, үйлену тойына шақыру қағаздары қолмен жазылатын. Көптеп өндіру қажет болған жағдайда, гравировкаға басымдық берілді, себебі сол кездегі тағы бір қолжетімді нұсқа – қағаз басудың сапасы нашар болды. Қонақтардың өз қолжазбасында жазылған шақырулар, мүмкіндігі болғанда, әлі де ең дұрысы саналады; мұндай шақырулар ресми үйлену тойы үшін үшінші тұлғадағы ресми стильді, ал азырақ ресми үйлену тойы үшін жеке хат түрінде жазылады. Басу технологиясының жетістіктері олардың бастапқы мағынасын жойғанын білгендер көбінесе оларды қажетсіз деп санайды. Қазіргі заманғы шақыру дизайны сәндік үрдістерге сәйкес келеді. Шақыру қағаздары әдетте жаңа отбасының жеке талғамдарына, шараның ресмилігіне, сондай-ақ түстер схемасына немесе жоспарланған тақырыбына сәйкес таңдалады. Мысалы, жағажайдағы қарапайым үйлену тойында ақылды, жаңа түстер мен жағажайға қатысты суреттер болуы мүмкін. Ал ресми шіркеудегі үйлену тойында әсем әрі көркем шрифттер мен шараның ресмилігіне сай безендірулер болуы мүмкін. Шақыру қағазының дизайны азаматтардың жеке ерекшеліктерін көрсететіндей дәстүрлі емес, көбірек бейнелейді. Кейбір онлайн басу компаниялары жаңа отбасыларға өздерінің үйлену тойына шақыру қағаздарын жасауға немесе өзгертуге мүмкіндік береді. Соңғы уақытта, 2019 жылы фольгамен басу және фольгалап жатқыру әдістері қайтадан танымал болды. Фольгалап жатқыру әдісі қағазға CMYK түстерінің және қосымша ақ түстің қалың қабатын жағу арқылы жүзеге асырылады, содан кейін карта фольганы тонерге және дизайнға жабыстыратын жылулық тасымалдау машинасынан өтеді. Шақыру қағазы әдетте жартылай бүктелген карта немесе француздық бүктеу (екі рет бүктеліп, төрт бөлікке бөлінеді) түрінде болады. Басқа нұсқаларға қағаз парағы, үш бөліктен тұратын бүктеу немесе трендтік қалташалы дизайн кіреді. Қағаздың тығыздығы дизайнға байланысты, бірақ әдетте тығыз қағаздан өте қатаң картонға дейін ауытқиды. Сондай-ақ акрилдік шақырулар да бар.

Пошта жөнелту

Дәстүр бойынша, үйлену тойына шақыру қағаздары екі конвертке салынады. Ішкі конверт астарланған, желімсіз болып, сыртқы конвертке сыяды. Сыртқы конверт жабылып, мекенжай жазу үшін желімделген. Соңғы уақыттарда ақша, қағаз және почта бағасын үнемдеу үшін ішкі конверттен көбінесе бас тартады. Кейбір жағдайларда ішкі конверттің орнына қалташа қолданылады. Конверт шығарылатын елдерде, конвертке махаббат таңбасы қойылуы мүмкін. АҚШ почта қызметі шақыру мен жауаптың салмағы еселенгеніне арналған, номиналы белгілі махаббат маркасын жыл сайын шығарады (бұл баға екі қалыпты марка бағасынан сәл төмен).

Жауап

Кез келген шақыру сияқты, оны алған адамның жалғыз міндеті – мүмкіндігінше жылдам жауап беру, үй иелеріне қатыса алатынын немесе қатыса алмайтынын хабарлау. Тойға шақыру алған адамды тойға баруға немесе сыйлық жіберуге міндеттемейді. Тиісті жауап алушының әдеттегі кеңсе қағазына, шақырудың форматына сәйкес жазылады. Мысалы, егер шақыру ресми, үшінші жақта айтылса, алушы да ресми, үшінші жақта жауап беріп, "Роберт Джонс мырза қарашаның бірінші күні өтетін тойға шақыруды қуана қабылдайды" немесе "Сьюзан Браун ханым қарашаның бірінші күні өтетін тойға қатыса алмайтынына өкінеді" дейді. Көптеген жағдайларда, шақырылған адамдардың көп бөлігінің жауап беруін үміттене отырып, алдын ала басылған, мекенжайы толтырылған және маркасы жабысқан жауап карточкалары жіберіледі. Бірақ кейбір американдық әдеп сақшылары осы тәжірибені дұрыс емес және жауап беру деңгейін арттыруда тиімсіз деп санайды.

Басқа да нысандар

Сатушылар шақырудың өзінен басқа, таңдамалы баспа материалдарының толық жиынтығын ұсынады. Бұл жиынтыққа RSVP жауап карточкасы, жеке үйлену тойына шақыру, сондай-ақ карталар, жол көрсеткіштер, бала күтімі қызметтері және қонақүй туралы ақпарат кіруі мүмкін. Үйлену тойына шақыру қағаздары тойға 6-8 апта бұрын жіберу керек, ал қаладан тыс немесе алыс жерде өтетін тойлар үшін сәл көбірек уақыт берілуі тиіс. Қонақтардан жауапты тойға дейін 2-3 апта бұрын беруді сұраңыз. Дегенмен, көптеген жұбайлар RSVP-ны тойға бір ай қалғанда қайтаруды қалайды. Бұл баспаханалар той күніне арналған, үйлесімді бағдарламалар, мәзірлер, үстел карталары, орын карталары, сондай-ақ тойлық және мерекелік салфеткалар, астатқандар, коктейль араластырғыштар мен тұмсықтар сияқты заттарды да сатады.

Поп мәдениетінде

"Сайнфелдтің "Шақырулар" атты эпизодында Джордж Костанзаның никесіне тұрған Сюзан, Джорджтің арзан болғандықтан таңдаған улы тойға шақыруларды тілдегеннен кейін қайтыс болады.