Кіріспе

V ғасырдағы суреттелген қолжазба

"Вергилий Романус" (Ватикан қаласы, Апостоликалық кітапханасы, Cod. Vat. lat. 3867), сондай-ақ "Римдік Вергиль" деп белгілі, Вергильдің шығармаларының V ғасырдағы суреттелген қолжазбасы болып табылады. Онда "Энеида", "Георгикалар" және "Эклогилердің" бір бөлігі қамтылған. Бұл Вергильдің ең ежелгі және маңызды қолжазбаларының бірі. Оның өлшемдері 332х323 мм, ал 309 пергамент беті бар. Ол әріптермен, бір бетке 18 жолдан жазылған.

Жасалған сән

"Вергилий Роман" – сақталған сирек суреттелген классикалық қолжазбалардың бірі. Осы себепті, өнер тарихындағы маңызын бағалау өте қиын. Қолжазбада кем дегенде екі суретші салған 19 сурет бар, екеуінің де есімі белгісіз. Екі суретшінің стилі де классикалық стильден жаңаша кетудің бастамасы болып табылады. Адам бейнесі абстракцияланып, жазықталса, кеңістіктің нақты бейнеленуінен бас тартылады. Бірінші суретші 1-беттің алдына бір миниатюра салған, ол Бірінші Эклогтың суреті. Онда малшы Титирус ағаш астында отырып, флейта тартып отыр. Ағаштан үш сиырдың басы көрінеді. Ал екіншісі, Мелибой есімді қойшы, бір ешкіні мүйізінен тартып, ағаш астына жетелеп барады. Сол ағаштан да ешкілер көрінеді. Бұл миниатюра классикалық стильдің белгілі бір іздерін сақтайды. Ағаштан көрінетін сиырлар мен ешкілер кеңістік сезімін жасауға жасалған әрекет, бірақ толыққанды сәтті болмаған. Екі адамның киімдері табиғи түрде жабылып, бас жақтары үштен бір бұрыштан көрсетілген. Бұл миниатюра, осы қолжазбадағы басқа миниатюралардан айырмашылығы, папирус шорығының сурет салу дәстүрімен байланысты. Екінші суретші қалған миниатюраларда классикалық дәстүрден күрт үзілісті көрсетеді. Бұл миниатюралардың барлығы қызыл және алтынмен шеңберленген. Суретшінің адам денесін бейнелеуде жеткілікті түсінігі болмаған сияқты, қиын позаны беруге қабілетсіз, мысалы, 100-беттің артындағы суретте жатқан адамның бейнесі мүлдем сенімді емес. Бет-әлпеттер енді үштен бір бұрыштан емес, тіке қарап тұрған немесе бүкіл бейнесімен көрсетілген. Киім енді табиғи түрде жабыспайды, оның орнына ырғақты қисық сызықтарға дейін азайтылған. Бет көбінесе жеке бөліктерге бөлінеді (мысалы, 108-бетке қараңыз). Ландшафт бейнеленгенде үш өлшемді кеңістікті көрсетуге тырысылмайды. Жер сызығы жоқ, ал заттар алаңға тегіс таратылған. Заттардың бірін-бірі жауып тұрмауына назар аударылады. Бұл әсер кейбір римдік еден мозаикаларына өте ұқсас, олар шабыт көзі болған болуы мүмкін (44-беттің арты мен 45-беттің алдына қараңыз). Екінші суретші шебер суретші болған. Алайда, оның қызығушылығы кеңістік пен адам бейнесін нақты бейнелеуге емес, үлгілер мен сызықтарға бағытталған. Қолжазбада үш автор портреті бар (3-бет, 9-бет және 14-бет). Бұл портреттер қолжазба портреттерінің ерте папирус шорығы дәстүріне сүйенгенін көрсетеді. Олар мәтін бағанасына шеңбер ішінде орналастырылған. Портреттерде Вергилий орындыққа отырған, алдында оқу тұғыры мен құлыпталған сандық бейнеленген. 3-беттегі портретте Вергилийдің оң жағында оқу тұғыры, сол жағында сандық орналасқан, ал қалған екі портретте бұл орналасу керісінше.

Шығу тегі

"Vergilius Romanus" қай провинцияда жасалғаны белгісіз. Мартин Хениг безендірудің кейбір ерекшеліктерінің стиліне сүйене отырып, оның Ұлыбританияда жасалғанын болжайды. Егер осы болжам дұрыс болса, онда ол сақталған ең көне британдық кодекс болар еді. Ол 15 ғасырға дейін Сент-Денис аббаттығында сақталған, бірақ оның Сент-Дениске немесе Ватиканға қалай келгені белгісіз. "Vergilius Romanus" "Vergilius Vaticanus" (Ватикан қаласы, Biblioteca Apostolica, Cod. Vat. lat. 3225) немесе "Vergilius Augusteus" сияқты Biblioteca Apostolica-дағы басқа ежелгі Вергилий қолжазбаларымен шатыстырылмауы керек.