Кіріспе

1925 жылы Фред Нибло түсірген фильм

"Бен-Хур: Мәсіх туралы әңгіме" – Фред Ниблоның режиссерлік жұмысымен, ал Джун Матистің сценарийі бойынша генерал Лью Уоллес жазған "Бен-Хур: Мәсіх туралы әңгіме" романы негізінде түсірілген 1925 жылғы американдық үнсіз, эпикалық оқиғалық драма. Басты рөлді Рамон Новарро ойнаған бұл фильм романның алғашқы толық метражды бейімделуі, ал 1907 жылғы қысқа фильмнен кейін екінші туындысы. 1997 жылы "Бен-Хур: Мәсіх туралы әңгіме" фильмі АҚШ Ұлттық кино реестріне "мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар" есебінен сақтау үшін Конгресс кітапханасымен таңдалды.

Сюжет

Назареттен Бейт-Лехемге бара жатқанда, Мәриям мен Жүсіп Иоппе қақпасынан өтеді. Олар қалаға кіре берістегі қонақүйге тоқтайды, бірақ бос бөлме жоқ. Мәриям жүкті, босану асығып келгенде, олар жақын жердегі үңгірге сиынады. Бетлехемде Мәриям бағушылар арасында бала табады, ал оны келелі Даналар көреді. Бай яһуди әміршісі Яһуда Бен-Хур Антиохиядан оралып, бала кезіндегі римдік досы Мессаламен қайта табысады. Яһуда оны анасы Мириям және кіші қарындасы Тирзамен бірге сарайға шақырады. Мессала Римнің күші мен яһуди халқына жасаған билігін толық қабылдаса, Яһуда яһуди халқының бостандығына адал болып қалады. Яһуда мен Тирза жоғарғы террасадан қарап тұрғанда, Яһудеяның жаңа римдік уәкілі Валериус Гратус процессиясымен қалаға кіреді. Шатырдан түскен кірпіштер губернатордың атын қорқытып, оны құлатып жібереді. Мессала Яһуданы галераларға жіберіп, Мириям мен Тирзаны түрмеге қамауға бұйырады. Яһуда Мессаладан кек алуға ант етеді. Ол басқа құлдармен бірге галераларға қарай жүргенде, Назареттен өтеді. Судан айырылып, Яһуда құлап түседі, бірақ ағаш шеберінің ұлы Иса оған су бергенде қайта тіріледі. Яһуда римдік соғыс галерасында құл ретінде жұмыс істеуге кесіледі. Кемеге көтерілгенде, оның қарсыласу рухы мен күші римдік адмирал Квинт Аррийге әсер етеді, ол оны тізбектеп тастауға рұқсат береді. Бірақ көп ұзамай кемесі қарақшылардың шабуылына ұшырап, батып кетеді, Яһуда Аррийді судан құтқарады. Аррий Яһуданы ұлы ретінде қабылдайды, жылдар өте Бен-Хур жеңісті күймешіге айналады. Ол Антақияға баруға Аррийден рұқсат алады, онда ол бұрынғы Хур әулетінің саудагері болған Симонидтің қызы Естермен қайта кездеседі. Симонид оған Мириям мен Тирзаның қайтыс болғанын айтады. Темірде шейх Ильдерим күйме жарысына қатысып, Яһуданы ат айдауға шақырады. Ол баста Мессала жарысқа қатысатынын білгенше бас тартады. Аренада Яһуда Ираспен сүйісіп, ол кейін Мессалаға Яһуданың тірі екенін айтады. Күйме жарысы алдында Бен-Хур мен Мессала бетпе-бет келеді, Яһуда жеңсе, елу мың алтын монета беретініне уәде береді. Жарыс барысында Мессала Яһуданың күймесіне тым жақын келгенде, өз күймесін қиратады. Оны басқа күйме басып кетеді, ал Яһуда жарысты жеңіп шығады. Бірақ Мессала өлмейді. Ильдеримнің шатырында оған Балтазар келіп, Мәсіх ересек адам екенін мәлімдейді. Яһуда римдіктерді құлату үшін Исаға байлығын беруге уәде береді. Яһуда мен Балтазар Яһудеяға қайта оралып, Яһуда екі легионды қаржыландырады. Понтий Пилат Яһудеяның жаңа уәкілі болып тағайындалады және қылмыстық ісі құжатталмаған тұтқындарды босатады. Мириям мен Тирза, денесінде мәйектің белгілері бар, босатылып, мәйектілердің аңғарына беттейді. Жолда олар Яһуданың Хур сарайының сыртында ұйықтап жатқанын көреді. Яһуда мен Естер қайта табысады, бірақ ол Иса тұтқындалғанын білгенде кетеді. Естер кейін Мириям мен Тирзаны тауып, олардың орнын Яһудадан жасырады. Келесі күні, Иса оларды сауықтыра алады деп сенген Естер Мириям мен Тирзаны Исаға алып барады. Исаны айқышқа шегелегенде, Яһуда оның Патшалығы осы дүниеден емес екенін және қылышын жинау керектігін естиді. Кейін Иса өлген баланы қайта тірілтіп, Мириям мен Тирзаны керемет түрде сауықтырады. Яһуда сауыққан анасы мен қарындасын көріп, олармен қайта қосылады. Иса қайтыс болып, жер сілкінісі болады. Балтазар легион әскерлеріне Исаның өлімі туралы хабарлайды және оларды таратып жібереді, жауларын кешіруге және бір-бірін сүюге шақырады. Отбасымен қайта қосылған Яһуда Иса өлмегенін, ол адамдардың жүрегінде мәңгі өмір сүретінін айтады.

Қалпына келтіру

Техниколор көріністері 1980 жылдарға дейін жоғалған деп есептелді, содан кейін Turner Entertainment (сол кезде MGM кино кітапханасының құқықтарын иеленген) Чехословакия кино мұрағатында (қазір Чехия Ұлттық кино мұрағаты) маңызды бөлімдерді тапты. 1925 жылғы нұсқаның қазіргі көшірмелері Turner бақылауымен қалпына келтірілді, оған түстің тондығы мен Техниколор бөлімдері кіреді, бұл бастапқы кинотеатрлық көрсетілімге ұқсас болу үшін жасалған. Сонымен қатар, Карл Дэвис Лондон филармониялық оркестрімен бірге жазған, Thames Television арнасы үшін фильмнің көрсетіліміне арналған жаңа стерео оркестрлік саундтрек қосылды.

Үй медиасы

Бен-Хур 1959 жылғы Чарлтон Хестон қатысқан төрт дискілік коллекционерлік басылымында, сондай-ақ 2011 жылғы "Елу жылдық мерекелік" Blu-ray Collector's Edition үш дискілік жинағында DVD форматында жарық көрді, оның ішінде Technicolor бөлімдері де толыққанды түрде бар.