Кіріспе

1926 жылы Ф. В. Мурнаудың түсірген фильмі
1926 жылғы Ф. В. Мурнаудың фильмі

"Фауст – Неміс халық ертегісі" (нем. Faust – Eine deutsche Volkssage) – 1926 жылғы үнсіз фантастикалық фильм. "Ufa" студиясымен түсірілген, режиссері – Ф. В. Мурнау. Басты рөлдерде: Фауст рөлінде – Гёста Экман, Мефисто рөлінде – Эмиль Яннингс, Гретхен/Маргуэрита рөлінде – Камилла Хорн, оның анасы рөлінде – Фрида Ричард, оның ағасы рөлінде – Вильгельм Дитерле, және Марте Швердлайн рөлінде – Иветта Гилберт. Мурнаудың фильмі Фауст туралы ежелгі дәстүрлерге, сондай-ақ Гётенің 1808 жылғы классикалық нұсқасына негізделген. "Ufa" Людвиг Бергердің "Фауст" фильмін түсіргісі келді, себебі Мурнау "Variety" жобасымен айналысып жатқан болатын. Мурнау продюсерге қысым көрсетіп, Янингстің қолдауымен Эрих Поммерді фильмді өзі түсіруге көндірді. "Фауст" Мурнаудың Германияда түсірген соңғы фильмі болды. Одан кейін ол Уильям Фокспен келісімшарт бойынша АҚШ-қа көшіп, "Күн шығысы: Екі адамның әні" (1927) фильмін түсірді. "Фауст" арнайы эффектілері үшін жоғары бағаланып, неміс экспрессионизмінің көрнекті үлгісі саналады.

Сюжет

Жын Мефисто Архангелмен адал адамның жан дүниесін бүлдіріп, оның бойындағы құдайлық қасиеттерді жоя алатынына келісті. Егер ол жеңіске жетсе, онда жер бетін билеуші болады. Ібіліс қарт алхимик Фауст тұратын ауылға індет жібереді. Ол өлім мен аштықты тоқтату үшін дұға етсе де, ештеңе болмайды. Қиындыққа ұшыраған Фауст алхимиялық кітаптарын отқа лақтырады, содан кейін Киелі кітапты да. Бір кітабының басында Ібіліспен келісім жасап, билік пен даңққа қалай ие болатыны айтылады. Ол кітаптың әдісі бойынша жол қиылысына барып, зұлым күштерді шақырады. Мефисто жол жиегінде пайда болған кезде, ол Фаусты Ібіліспен 24 сағаттық сынақ жасауға итермелейді. Фауст Мефистоның қызметіне құм сағатында құм біткенше ие болады, сол кезде шайтан келісімнен бас тартады. Басында Фауст өзінің жаңа күшін ауыл тұрғындарына көмектесу үшін қолданады, бірақ олар оның айқышқа бетпе-бет келе алмайтынын білгенде одан бас тартады. Олар оны таспен атқылап өлтіреді, ол үйіне қашады. Содан кейін Фауст Мефистомен келісімге келеді, ол Фаустке жастығын қайтарып, оған дүниелік ләззат пен патшалықты ұсынады, ал оның өлмейтін жаны үшін. Мефисто Фаусты әдемі әйелдің көрінісімен азғырады. Содан кейін ол оны өзінің көруі тақырыбы, итальяндық герцогинямен кездесу үшін Пармадағы үйлену тойына апарады. Фауст онымен бірге кетеді, күйеу жігітін өлтіру үшін Ібіліске қалдырады. Фауст онымен махаббат құрғақ кезде құм бітеді. Ол махаббат жасауды жалғастыру үшін мәңгілік келісімді бекітуге міндетті; ол Мәңгілік Мефистоның. Фауст азғындықтан шаршап, "Үйге" құштарлық танытады. Мұнда Фауст жазықсыз қыз Гретхенге ғашық болады, оны Фаусты сүюге шайтан қалдырған алтын шынжыр сиқырлайды. Фауст Гретченнің бөлмесіне кіреді. Ібіліс оларды көрген ананы оятып, шоктан өліп қалады. Содан кейін шайтан оның сарбаз ағасы Валентинді үйге жүгіріп барып, сүйіктісін ұстауға итермелейді. Валентин мен Фауст дуэльге түседі. Ібіліс Валентинге араласып, оның арқасына пышақ салады. Содан кейін ол "қаза" деп айқайлап, қала бойынша жүріп жүрді. Фауст пен Мефисто тозақтық жылқының артқы жағында қашып кетеді. Валентин Фаусты өлтіргені үшін айыптады, ал оның әпкесі өлім алдында жезөкше деп айыпталды. Оны бұғаулап, мазақ етеді. Қыз балалы болады (Фаустпен) және көшеде аяқталады. Қарлы дауыл кезінде ол жылулы шөпшекті көріп, баласын қарға жайды да, ол мұзда қаза табады. Солдаттар оны тауып алып, оны кісі өлтіруші ретінде бағанаға қояды. Фауст не болып жатқанын көріп, Мефистодан оны сонда алып кетүін талап етеді. Фауст өзінің сүйіктісін өртеп жіберу үшін отты қосқанда келеді. Фауст жастық шағын қайтарып алуды ешқашан сұрамаған болса екен деп тілейді. Мефисто айнаны Фаусттың бейнесімен талқандап, жастығынан айырады. Ол жиналған көпшілікке қарай жүгіреді Гретчен; және бұл Фауст өзінің сүйіктісімен бірге болу үшін отқа лақтыратын қарт адам. Гретчен Фаусты таниды және оны жүрегінде қайтадан жас жігіт ретінде көреді, өйткені от оларды бірге жалмап қояды. Олардың рухы көкке жетеді. Періште Мефистоға оның бәсекені жоғалтып алғанын айтады, өйткені махаббат бәріне жеңіспен қарады.

Өндіріс тарихы

Мурнаудың "Фаусты" келесі жылы "Метрополис" оны күшін жойғанға дейін Ufa компаниясының ең техникалық тұрғыдан дамыған және ең қымбат жобасы болды. Фильмнің түсірілімі алты айға созылды, соның нәтижесінде (кассадан тек жартысы ғана қайтарылды). Кино тарихшыларының пікірінше, "Фауст" студияда түсірілім жүргізу және арнайы эффектілер техникасына елеулі әсер етті. Мурнау екі камераны қолданды, олар екеуі де бірнеше кадрды түсірді; көптеген сахналар қайта-қайта түсірілді. Мысалы, өртпен жазылған келісім-шарттың пергаментке түсірілген қысқа эпизоды бір күнге созылды.

Тақырыптар аралығы

Интертитрлерді жазу міндеті бастапқыда сценарий жазуға көшкен неміс романисі және драматургі Деге жүктелді. Ол түпнұсқа халық ертегісінен, Кристофер Марлоудың «Доктор Фауст» және Гётенің «Фауст, 1-бөлім» шығармаларынан әртүрлі жолдарды біріктіруге шешім қабылдады, сондай-ақ өзінің кейбір материалдарын қосты. Бірақ, оның жұмысы Уфа өндіріс тобына ұнаған жоқ, сондықтан оның орнына Германияның жетекші драматургтерінің бірі, Нобель сыйлығының лауреаты Герхард Хауптман шақырылды. Хауптман Уфа ұсынғаннан екі есе көп төлемге өз жаңа интертитрлерін жазуға келісті. Кейзер бұл туралы біліп, екі жазушы арасында ашулы хат алмасылды. Фильм 1926 жылғы 26 тамызда Уфа павильонында, Нолендорфплацта Хауптманның интертитрлерімен алдын ала көрсетілді. Алайда, Уфа режиссерлері Хауптманның тақырыптары одан да нашар деп тапты: Уфа премьераға бір апта қалғанда Хауптманға «күтпеген қиындықтар» туралы хабарлады, және нәтижесінде «Фауст» 1926 жылғы 14 қазанда Уфа Паласт ам Зооде Кизердің интертитрлерімен ашылды. Кейінірек фильм неміс экспрессионистік киносының жеті «канондық мысалының» бірі деп аталды. Rotten Tomatoes фильмдерді шолу жинақтағышы 31 шолу негізінде 94% мақұлдау рейтингісін және 8.59/10 орташа бағасын көрсетті. 2006 жылғы «Нью-Йорк Таймс» шолуы оны «көне киноның ең таңғажайып визуалдық тәжірибелерінің бірі» деп сипаттады. Жапондық кинорежиссер Синдзи Аояма 2012 жылы «Фауст» фильмін барлық уақыттардағы ең ұлы он фильмнің бірі деп атады. Ол былай деді: «Мен әрқашан фильмдердің көшірме жасау қуанышынан туатынын есімде сақтағым келеді. Фильмдердің тартымдылығы олардың реализмінде емес, «шынайы» нәрсені қалай игеруде. Осы тұрғыдан алғанда, мен фильмге қарағанда, түсіргенде және сөйлескенде әрқашан «Фауст» туралы ойлаймын».

Мұра

1926 жылы Readers Library Publishing Company компаниясы Хайтер Престон мен Генри Савидж жазған, фильм сюжетіне негізделген "Readers Library Film Edition" романын жариялады. "Балд Маунтин" көрінісі Уолт Диснейдің 1940 жылғы "Фантазия" анимациялық фильміндегі "Балд Маунтиндегі түн" эпизодының шабыт көзі болды.