Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Монлери (мо́нлери) – Францияның Иль-де-Франс аймағындағы, Эссон департаментіндегі коммуна. Ол Париж қаласынан шамамен орналасқан.
Commune in Île de France, France
Montlhéry (mɔ̃leʁi) is a commune in the Essonne department in Île de France in northern France. It is located from Paris.
Тарих
Монлери Париж мен Орлеан арасындағы маңызды стратегиялық жолдың бойында орналасқан. Меровингтер дәуірінде ол Реймстегі шіркеуге тиесілі болды, ал 768 жылы Париждегі Сен-Денис аббаттығына сыйланды. Бұл жерде Монлери феодалдары мен алғашқы Капетингтер монархиясы арасында бірнеше шайқастар болды. Монлери ақсүйек әулеті Монморенси әулетімен байланысты болды; Монлери әулетінің негізін қалаушы Тибо, Монморенси әулетінің атасы Бушар II-нің інісі болды. Тибо 970 жылдан 1031 жылға дейін билік етті, одан кейін оның ұлы Гай I билікке келді, ол 1095 жылға дейін билік етті. Гай I-нің балалары жергілікті ақсүйек отбасыларына үйленді: оның қызы Мелисенда Ретель графы Гюгоға үйленді, ал тағы бір қызы Элизабет Куртенедегі Жоселинге үйленді. Осы некелер мен Гай I-нің Бірінші крест жорығына қатысуы арқасында, ол Иерусалим Корольдігі мен Эдесса графтығының билеуші әулеттерінің арғы тегіне айналды. Тағы бір қызы, Алиса, Ле Пюизе отбасына үйленді, ал ұлы Гай Рошфор графы болды. Гай I-ден кейін Мило I, одан кейін Милоның ұлдары Гай II және Мило II билік етті. 1118 жылы, бүлікші феодалдармен көптеген қақтығыстардан кейін, Франция королі Людовик VI қаланы бұзуға және оны патша резиденциясына айналдыруға бұйрық берді. Людовик VI 1104 жылдан 1107 жылға дейін Гай I-нің немересі, Рошфорлық Люсиенге үйленген. Патшалыққа қосылғаннан кейін Монлери Париж виконты басқаратын аумақтың бөлігіне айналды. 13 ғасырдың басында француз королі Филипп II (Август) қаланы қазіргі стильде, қаладан жоғарырақ жаңа орында толығымен қайта салды. Жүз жылдық соғыс кезінде қала мен қамал ағылшын және француз әскерлері арасында жиі иеленді. 16 шілдеде 1465 жылы Шарль Батыл Монлери шайқасында Франция королі Людовик XI-ді жеңді. Қала Дін алауы кезінде қирады, бірақ 1591 жылы Генрих IV тұсында қайта салынды. 19 ғасырда мұнара ғылыми тәжірибелер үшін пайдаланылды. 1822 жылы Франсуа Араго онда дыбыс жылдамдығын есептеді; Вильюиф обсерваториясынан мұнараға оқ атылып, байқалды. 1823 жылы Клод Шапп Париж-Байон телеграф желісі үшін реле орнатты. 1874 жылдың 5 маусымында Альфред Корну мұнара мен Париж обсерваториясы арасындағы жарық жылдамдығын есептеуге тырысты. Франко-пруссия соғысы кезінде қала пруссиялықтар басып алып, тонады. Ол 1940 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия қайтадан басып алды. Бүгінде Монлери Германияның Штеттен-ам-калтен-Маркт қаласымен қалаластырылған.
Montlhéry lay on the strategically important road from Paris to Orléans. Under the Merovingians, it was owned by the church in Reims and in 768 it was given to the abbey of St. Denis in Paris. It was the site of a number of battles between the lords of Montlhéry and the early Capetian monarchy. The Montlhéry noble house was related to the Montmorency family; Thibaud, the founder of the Montlhéry dynasty, was the brother of Bouchard II, the progenitor of the Montmorency house. Thibaud ruled from 970 to 1031 and was succeeded by his son Guy I, who ruled until 1095. Guy I's children married into other local noble families: his daughter Melisende married Hugh, count of Rethel, and another daughter Elizabeth married Joscelin of Courtenay. Through these marriages and subsequent Montlhéry participation on the First Crusade, Guy I was the ancestor of the ruling dynasties of the crusader Kingdom of Jerusalem and the County of Edessa. Another daughter, Alice, married into the Le Puiset family, and a son, Guy, became count of Rochefort. Guy I was succeeded by Milo I, followed by Milo's sons Guy II and Milo II. In 1118, after many disputes with the rebellious lords, Louis VI of France ordered the castle to be dismantled and turned the town into a royal residence. Louis VI had himself been married to a granddaughter of Guy I, Lucienne of Rochefort, from 1104 to 1107. After being absorbed into the royal domain, Montlhéry became part of the territory governed by the viscount of Paris. In the early 13th century, the French king Philip II (Augustus) completely rebuilt the castle in the contemporary style, at a new site high above the town. During the Hundred Years' War, the town and the castle frequently passed between English and French forces. On 16 July 1465, Charles the Bold defeated Louis XI of France at the Battle of Montlhéry. The town was left in ruins by the Wars of Religion, but it was rebuilt in 1591 under Henry IV. In the 19th century, the tower was used for scientific experiments. In 1822, François Arago calculated the speed of sound there; a cannonball shot at the tower was observed from the Observatory of Villejuif. In 1823, Claude Chappe installed a relay for the Paris Bayonne telegraph line. On 5 June 1874, Alfred Cornu tried to calculate the speed of light between the tower and the Observatory in Paris. During the Franco Prussian War, the town was occupied and pillaged by the Prussians. It was occupied again by Germany in 1940 during the Second World War. Today Montlhéry is twinned with Stetten am kalten Markt, Germany.
Халық саны
Монлери тұрғындары француз тілінде Монлериендер деп аталады.
Inhabitants of Montlhéry are known as Montlhériens in French.
Монлери сарайы
Монтлери шатосы – XIII ғасырда салынған, биік мұнарасы бар қамал. Ол XI ғасырда салынған қамалдың және 991-1015 жылдар аралығында салынған одан да ертерек негіздің орнына салынған.
The Château de Montlhéry, a 13th century castle with its prominent keep, succeeded a castle built in the 11th century, and an earlier foundation, built from 991 to 1015.
Экономика
Монлеридің оңтүстігінде (Линас және Брюер-ле-Шатель коммуналарында) 1924 жылы Александр Ламблин құрған «Автодром де Монлери» автомобиль жарысы трассасы орналасқан. Ол кейде «француз Индианаполисі» деп аталады, себебі ол жоғары жылдамдықты овал пішінде салынған. Ашылғаннан кейін бірнеше ай ішінде көптеген жылдамдық рекордтары мұнда тіркелді. Бүгінде жарыс жолы қолданыстан шығып, түрлі автомобильдермен кездесулер сияқты басқа да мақсаттарда пайдаланылуда. Монлери сонымен қатар сауда қаласы болған, бүгінде Томат фестивалімен еске алынады. Ортағасырлық мұнара да танымал туристік орын болып табылады, ол жөндеу жұмыстарынан кейін 2005 жылы қайта ашылды.
South of Montlhéry (on the communes of Linas and Bruyères le Châtel) is the site of an automobile race track, the Autodrome de Montlhéry, established by Alexandre Lamblin in 1924. It is sometimes referred to as the 'French Indianapolis', because it is laid out as a high speed oval. Many speed records were set there within months of its opening. Today the racetrack has fallen into disuse and is also used for other purposes including a variety of automobile meetups. Montlhéry was also a market town, which is remembered today in the Tomato Festival. The medieval tower is also a popular tourist attraction, which recently re opened in 2005 after being closed for repairs.
Тұлғалар
Анри Орейлер – Франциядан шыққан тау шаңғысымен жарысушы және Олимпиада алтын медалінің иегері. Пауль Форт, «Ақындардың патшасы» деген лақап атымен белгілі, 1921 жылдан бастап 1960 жылы қайтыс болғанға дейін сонда тұрды.
Henri Oreiller, was an alpine ski racer and Olympic gold medalist from France. Paul Fort, nicknamed Le Prince des Poètes lived there from 1921 until his death in 1960.