Енакиево қаласы: тарихы мен өнеркәсібі

Кіріспе

Енакиев (Украинаның Донецк облысы) – Украинаның Донецк облысы, Хорловка ауданындағы қала. Қала Крынка өзенінің жағасында, облыстың әкімшілік орталығы Донецктен шамамен қашықтықта орналасқан. Енакиев – көмір өндіру, металлургия, химия өндірісі және өңдеу өнеркәсібіндегі маңызды аймақтық орталық. Қаланың көне өнеркәсібі 2008 жылғы маусымда Енакиевтегі көмір шахталарының бірінде болған газ жарылысы сияқты апаттарға себеп болды. Енакиев 1898 жылы Петр темір және болат зауытының маңындағы көптеген жұмысшы елді мекендері біріктіріліп, Енакиев Фёдор Егоровичтің құрметіне аталған бір елді мекенге айналдырылғанда құрылған. Оның алғашқы көмір шахталары 1883 жылға дейін салынған. Елді мекен 1925 жылы қала мәртебесін алды. 1958 жылға қарай қала мен зауыттар едәуір кеңейіп, Симукуо, Евра және Цимьиньенни ауылдарын қамтыды. Бұл ауылдардың барлығы жергілікті мал кеңейіп жатқан болат зауыттарының қалдықтары мен ластануына шыдамағандықтан толығымен көшірілді. Украинаның ең көне металлургиялық зауыттарының бірі – Енакиев темір-тоқаш зауыты Енакиевте орналасқан. Қала Украинаның бұрынғы президенті Виктор Януковичтің (2010–2014 жылдары қызмет еткен) және оның ұлының, 2006–2014 жылдары Украинаның халық депутаты болғанның туған жері ретінде танымал.

Тарих

Қазіргі Енакиевтің аумағында тұрақты қоныстар 1783 жылы құрылған. 1858 жылы сонда Софиевский көмір кеніші ашылды. Сонымен қатар, Петровский құйма темір зауыты салынды, ол бүгінде Енакиев темір және болат зауыты деп аталады. 1895 жылы инженерлер Ф. Енакиев пен Б. Яловецкий және бірнеше бельгиялық бизнесмендер Ресей-Бельгия металлургиялық компаниясын құрды, ол 1897 жылы Федоровка маңында жаңа Петровский құйма темір зауытын салды. Зауыт төңірегінде көмір шахталары ашылды. Олардың жанында елді мекендер пайда болды және 1898 жылы олар Ресей-Бельгия металлургиялық қоғамының негізін қалаушы Енакиевский деген атпен біріктірілді. 1896 жылы зауытта жұмыс істеген жазушы А.И. Куприн "Молох" әңгімесінде жұмысшылардың өмірін суреттеген. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Енакиевте бірнеше зауыт салынды: кокс-химиялық, кірпіш, сыра қайнату және май жасау. Петровский зауыты Оңтүстік Ресейдегі ең ірі металлургиялық зауыттардың біріне (3-орын) айналды. 1913 жылы 349 200 тонна құйма темір және 316 400 тонна болат өндірілді. Бірінші дүниежүзілік соғыс және 1919-1921 жылдардағы Азамат соғысынан кейін қирағандықтан, Петровский зауыты болат өндіретін жалғыз кәсіпорын болды. 1925 жылы Енакиевтің халқы 34 000 адамды құрады және ол қала мәртебесін алды. 1928 жылы қала советтік партия және мемлекет қайраткері Алексей Рыковтың құрметіне Рыково деп аталды. 1937 жылы Рыков тұтқындалғаннан кейін қала тағы бір советтік басшы Серго Орджоникидзенің есімімен Орджоникидзе деп аталды. 1943 жылы қалаға Енакиев атауы қайта берілді. 1939 жылы қала халқы 88 200 адамды құрады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Енакиевті неміс әскеріне қосылған итальяндық армияның көмекші бөлімшелері қоршап алды. Олардан кейін неміс бөлімшелері келді. Қалаға 1941 жылдың 31 қазанында шабуыл жасалды және 1943 жылдың 3 қыркүйегіне дейін босатылмады. 1941 жылдың қараша айының соңы мен желтоқсан айының басында қаладағы көше шайқастары аса қатал болды. 1941 жылдың желтоқсан айында "Остарбайтер" ретінде азаматтарды жұмысқа алу басталды. 1950 жылы шамамен он екі итальяндық соғыс тұтқыны (POW) Енакиевте жасалған қылмыстар үшін сотталды, оның ішінде аурухананың қирауы. Бірақ 1954 жылға дейін ешқандай сот үкімі тіркелмеді және барлық итальяндық соғыс тұтқындары Италияға қайтарылды. 1950 жылдары бірнеше зауыттар іске қосылды: темір-бетон бұйымдарын, құрылыс материалдарын, үй салу және автомобиль жөндеу зауыттары. 1979 жылдың 16 қыркүйегінде Енакиев маңындағы "Юный Коммунар" кенішінде "Кливаж" нысаны бойынша Ұлттық экономика үшін ядролық жарылыс жасалды. 2002 жылы кеніш перспективасыз деп жабылды және экологтар кенішті сумен толтыру қаупіне алаңдады. Бұл жер асты суының радиоактивті ластануына әкелуі мүмкін болғандықтан, тасталған кеніштен суды шығару үшін сорғылар жұмыс істеуде. Донбастағы соғыс кезінде қала Ресейшіл сепаратистер басып алды, 13 сәуірде 2014 жылы Ресейшіл белсенділер қалалық әкімдігін басып алып, қаланың сепаратистік Донецк Халық Республикасының құрамына кіретінін жариялады. 2014 жылдың 7 тамызында сепаратистер Ресей тарапынан берілген "Бук" кешенінен Енакиевтің үстінде Украинаның МиГ-29 ұшағын атып түсірді; ұшқыш ұшақты тұрғын үйлерден алысқа бұруға тырысты. 13 тамызда басқарудың мәлімдемесіне сәйкес, "адам жасаған апатты болдырмау және қала тұрғындарының өмірін сақтау үшін" металлургиялық зауыт тоқтатылды. Қаладағы қазынашылық және банк жүйесінің жұмысы толығымен тоқтатылды және бірқатар кәсіпорындардың қызметі тоқтап қалды. Тауарлар жетіспеушілігі байқалды. 18 қарашада қалада алғашқы аштық акциясы өтті. 14 қарашада Енакиев Украинаның шығысындағы украиндық биліктің уақытша жұмыс істемейтін елді мекендер тізіміне енгізілді.

Permanent settlements on the territory of present day Yenakiieve were founded in 1783. In 1858, the Sofiyevsky coal mine opened there. At the same time the Petrovsky cast iron plant was built, today known as the Yenakiieve Iron and Steel Works. In 1895, engineers F. Yenakiev and B. Yalovetsky and several Belgian businessmen founded a Russian Belgian metallurgic company which by 1897 constructed the new Petrovsky cast iron plant around Fyodorovka. Coal mines were opened around the plant. Settlements were formed near them and in 1898 they were united into one called Enakievsky after the founder of the Russian Belgian metallurgic society. The writer A. I. Kuprin, who worked at the plant in 1896, described workers’ lives in the story “Molokh”. Before World War I several plants were built in Yenakiieve: coke chemical, brick, beer brewing and butter making. The Petrovsky plant became one of the largest metallurgic plants (3rd place) in southern Russia. In 1913 it produced 349,200 tons of cast iron and 316,400 tons of steel. As a result of ruin after World War I and the Civil War of 1919–1921, Petrovsky plant was the only one producing steel. By 1925 the population in Yenakiieve was 34,000, and it was referred to as a town. In 1928, the town was renamed into Rykovo, after Soviet party and statesman Alexei Rykov. After Rykov was arrested in 1937 the town was renamed Ordzhonikidze after another Soviet leader, Sergo Ordzhonikidze. The name Yenakiieve was returned to the town in 1943. By 1939 the population of the town was 88,200. During World War II Yenakiieve was under siege from Italian army auxiliary units that were seconded to the German Army. They were followed by German units. The city was attacked from 31 October 1941 and not freed until 3 September 1943. Street fighting was fierce between the end of November and beginning of December 1941. “Recruitment” of civilians as Ostarbeiter began in December 1941. In 1950, about twelve Italian POWs (prisoners of war) were put on trial, over atrocities in Yenakiieve including the destruction of a hospital. Apparently no convictions were registered, and by 1954 all Italian POWs were returned to Italy. In the 1950s, several plants were put into operation: of ferro concrete items, of construction material, of house building and automobile repair. On September 16, 1979, on the territory near Yenakiieve in the mine «Yuny Communar» there was one of the Nuclear Explosions for the National Economy—an object «Klivazh». In 2002 the mine was closed as non perspective and environmentalists worried about the danger of filling the mine with water. It might cause radioactive pollution of the underground water, so pumps continue to pump water out of the abandoned mine. During the war in Donbas the city was captured by pro Russian separatists when on 13 April 2014 pro Russian activists captured its town hall and declared that the city was part of the separatist Donetsk People's Republic. On August 7, 2014, separatists shot down a Ukrainian MiG 29 in the sky over Yenakiieve, presumably from the Buk complex provided by the Russian side; the pilot tried to divert the plane away from residential areas. On August 13, the metallurgical plant was stopped, according to a statement from the management, "in order to prevent a man made disaster and save the lives of the townspeople." The work of the treasury and banking system was completely stopped in the city, and the activities of a number of enterprises were suspended. There is a shortage of products. On November 18, the first hunger strike took place in the city. On November 14, Yenakiieve was included in the list of settlements in the East of Ukraine, where the Ukrainian authorities are temporarily not operating.