Кіріспе

Отелло – Стюарт Бердждің 1965 жылғы фильмі. Бұл фильм Джон Декстер қойған Шекспирдің «Отелло» (1964–1966) пьесасының Ұлттық театр компаниясының сахналық қойылымы негізінде түсірілген. Стюарт Бердж режиссерлік еткен фильмде Лоренс Оливье, Мэгги Смит, Джойс Редман және Франк Финлей түскен. Олардың барлығы «Оскар» сыйлығына ұсынылған, ал Дерек Жакби мен Майкл Гэмбон бұл фильмде тұңғыш рет киноға түсті.

Өмірбаян

Фильм Шекспирдің түпнұсқалық пьесасының көп бөлігін сақтайды және Оливьедің "Гамлет" және "Ричард III" сияқты көріністердің реттілігін өзгертпейді. Бірден-бір маңызды жоғалту – Ақымақ сахнасы, бірақ басқа ұсақ жолдар да осында-мұнда кесілген. Дегенмен, сахналық нұсқада фильмге қарағанда пьесадан көбірек материал бар еді. Дерек Жакоби (Кассио) және Майкл Гэмбон "Отелло" фильмінде дебют жасады, ал Эдвард Хардвик (Монтано) жеті жыл бойы Ұлттық театрмен жұмыс істеді. "Отелло" фильмінде жаңа декорациялар жасаудың орнына, бастапқы сахналық декорациялардың үлкейтілген көшірмелері пайдаланылды. Оливьенің Шекспир фильмдерін бұрын қолдаған адамдардың барлығы 1965 жылы қайтыс болды, сондықтан ол фильмді түсіру үшін жеткілікті қаржы жинамады. Осыдан шамамен он жыл бұрын Оливье 1955 жылы Стратфордта ойнағаннан кейін "Макбет" роліне арналған өзінің фильмдік нұсқасына қаржы табуға тырысқан, бірақ сәттілікке жете алмады. Ұлттық театр труппасы Чеховтың "Ваня аға" (1963) пьесасының сахналық түсірілімін жасады және кейіннен Стриндбергтің "Өлім биі" (1969) қойылымын шығарды. "Оливье Отелло" – бұл пьесаның түсірілген алғашқы ағылшын тіліндегі нұсқасы (1955 жылы орыс тілінде түсірілген нұсқасы болған) және кең экранды форматтағы түсірілім. Бұл Орсон Уэллстің 1952 жылы жасаған туындысынан кейін жұмыстың екінші ірі киноадаптациясы болды. АҚШ-та фильм әдеттегідей бірнеше апта көрсетілмеді, оның орнына тек екі күн ғана көрсетілді. Фильмді роуд-шоу түрінде көрсетті. Киносыншы Паулин Каэл туындыны және Оливьедің рөлін ойнауын жоғары бағалап, ірі киностудияларды Оливьеге фильмді түсіру үшін тым аз ақша бергені үшін сынады, нәтижесінде ол және көрермендер фильм түсірілген сахналық қойылымға қанағат етуге мәжбүр болды, ал басқа фильмдерге миллиондаған долларлар бөлінді. Джон Саймон, қойылымның интерпретациясына келіспесе де, "Оливье бұл дұрыс емес Отеллоны керемет ойнайды, бұл көруге әрқашан қызықты" деді. Бір ерекше жайт, ол көптеген наразылықтарды тудырды және көбінесе сахнада емес, фильмде қолданылатын тәсіл – Оливье көзін айналдыруы: бұл қара түсті адамдарды бейнелейтін ерте фильмдерде жиі кездесетін әдет. Бұл тәсіл әсіресе Эл Джолсонмен байланысты және Шекспир дәуіріндегі сахналық нұсқаулармен ешқандай қатысы жоқ. Бұл Шекспир фильмдерінің барлығындағы актерлер "Оскарға" ұсынылған жалғыз туындысы болып табылады. Финели (Иаго) пьесадағы ең көп сөйлейтін рөлді ойнағанына қарамастан, "Үздік қосалқы актер" номинациясына ұсынылды: 1117 сөз Оливьедегі 856 сөзге қарсы. Алайда Оливье экранда Финлейден үш минутқа ұзақ көрінеді. 2021 жылы музыка профессоры Брайт Шен Мичиган университетінің бакалавриат музыкалық композиция сабағын оқытудан бас тартты, себебі ол Джузеппе Вердидің Уильям Шекспирдің "Отелло" пьесасын өзінің "Отелло" операсына қалай бейімдегенін көрсетуді жоспарлаған, бірақ фильмді көрсету кезінде студенттерді қара түсті адамдарды бейнелейтін көріністер туралы ескертпегеніне байланысты дау туды.