Кіріспе

Жапондық жекпе-жек шебері Кенжи Томики (富木 謙治) – айкидо және дзюдо жекпе-жек өнері саласында маманданған жапондық жекпе-жек шебері. Ол жекпе-жек өнері теориясының (武道論, Будорон) педагогы болды. Ол Жапония Айкидо қауымдастығының және бәсекелестік айкидо (айкидо кёги) стилінің негізін қалаушы. Томики Маньчжуриядағы Кенкоку университетінде, кейін Васеда университетінің білім факультетінде профессор болды. Томики Айкидодағы Рандори жаттығуларының жаңа түрлерін жасап, енгізгені үшін танымал. Ол басқа айкидо стилдерінен, әсіресе рандори жаттығуларында көп айырмашылықтары бар, өзінің Айкидо жүйесін құрды және оны Томики Айкидо, Шодокан Айкидо және Спорт Айкидо сияқты бірнеше атаумен атайды.

Балалық шағы мен Екінші дүниежүзілік соғыс

Кенжи Томики 1900 жылы 15 наурызда (Мейджи 33) Акита префектурасының Сембоку ауданындағы Йокомачиде дүниеге келді. Ол Томики Шосукенің үлкен ұлы болды, ол жер иесі еді. Жапон стиліндегі суретші Хоан Хирафуку оның анасының әкесі болды. 1909 жыл шамасында Томики дзюдомен айналыса бастады. 1914 жылы Акита префектурасының Йокоте орта мектебіне (қазіргі Акита префектурасының Йокоте орта мектебінің алдындағысы) түсті. Оқу кезінде дзюдо клубында белсенді қатысты. 1919 жылы дзюдодан бірінші дан деңгейін алды. 1924 жылы Васеда университетінің саяси ғылымдар мен экономика факультетіне оқуға түсіп, дзюдоның негізін қалаушы Джигоро Каноның жетекшілігімен Кодоканда жаттығуларын бастады. Каноның жасы ұлғайып, денсаулығы нашарлағанына қарамастан, дзюдомен белсенді түрде шұғылданды. 1926 жылдың басында айкидоның негізін қалаушы Морихеи Уэсибамен танысты. Уэсибаның техникасына қызыққан Томики өзін таныстырып, Уэсибаның алғашқы шәкірттерінің бірі болды. 1927 жылы магистратураны бітіріп, дзюдодан 5-дан деңгейіне көтерілді. 1929 жылы Мияги префектурасының Электр энергетикасы бюросына жұмысқа орналасты. Сол жылы Мияги префектурасынан императордың алдында өткен алғашқы дзюдо турниріне қатысты – бұл турнир келесі жылы Бүкілжапондық турнирге айналды. 1931 жылы туған қаласына, Акита префектурасының Какунодате орта мектебіне (қазіргі Акита префектурасының Какунодате орта мектебінің алдындағысы) тағайындалды. 1936 жылдан Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін Манчжурияда (Маньчжуко) тұрды, онда Квантун армиясы мен Императорлық үй шаруашылығы агенттігіне айкибудо (айкидоның ерте атауы) оқытты. 1938 жылы Маньчжукодағы Кенкоку университетінде доцент болды. 1940 жылы Айкидо тарихында Морихеи Уэсибадан алғашқы 8-дан қара белбеу алды. 1941 жылы Кенкоку университетінде профессор болды. 1945 жылы Жапон империясының капитуляциясынан кейін Томикиді Кеңес Қызыл Армиясының әскерлері ұстап алып, Совет Одағында үш жылдық тұтқындыққа алды.

Соғыстан кейінгі

Томики 1948 жылы тұтқындалудан босатылып, кейін Жапонияға оралды. 1949 жылы Васеда университетінің дене тәрбиесі кафедрасында жарты күндік оқытушы болды. Ол көп жыл бойы Васеда университетінде дзюдо мен айкидодан сабақ берді. Сол жерде ол катаға негізделген жаттығу әдістері және еркін стильдегі күрестің ерекше түріне қатысты теорияларын қалыптастырып, кеңейтті, бұл оны айкидо әлемінің көп бөлігімен, бірақ барлығымен келіспеушілікке алып келді. Томикидің айкидоны спорт түріне айналдыруға жасаған әрекеті негізін қалаушы Морихеи Уэсиба мен Айкикай арасында ажырымға себеп болды. Айкикай Томикиді егер ол мұндай жарыс жүйесін енгізуді ниеттенсе, өзінің өнеріне "айкидодан" өзгеше ат беруге шақырды. Айкидоны жаңғырту қажеттігіне сенген ол өз ұстанымын сақтап, бәсекелестіктің тиімді түрін дамытуға талпынды. 1952 жылы Кодокан Гошиндзюцуды іске асыру комитетінің мүшесі болып сайланды. Томики дзюдо әлемінде Кодокан Гошин Дзюцу катасын дамытуға қосқан үлесімен танымал. Оның "Дзюдо" еңбегі классикалық туынды саналады. Кітапқа қосылған айкидо туралы мәтін ағылшын тіліндегі айкидоға арналған алғашқы жазба деп есептеледі. 1953 жылы Томики 9 басқа жекпе-жек өнерінің шеберлерімен бірге АҚШ-тағы АҚШ Әуе күштерінің базаларын аралап, осылайша АҚШ-қа сапар шеккен алғашқы айкидо шебері болды. 1954 жылы Васеда университетінің профессоры атанды. 1955-1959 жылдары өзін-өзі қорғау күштерінің қарусыз күрес жүйесін (Jieitaikakutojutsu) ресмилендіруге көмектесті. 1958 жылы Васеда университетінің Айкидо клубы құрылып, оның алғашқы директоры болды. Сол жылы "Айкидоға кіріспе" ("Aikidō nyūmon" – 『合気道入門』) атты кітабы жарық көрді. 1961 жылы Томики айкидо кёги/сайыстық айкидоны іске асыруға жақын болды. 1964 жылы Васеда университетінің білім беру факультетіндегі білім беру кафедрасында "Дене тәрбиесі мамандығын" құрып, бас профессор болды. 1967 жылы Томики өзінің Shodokan honbu Dojo-сын ашты, оны айкидо мен жарысқа қатысты теорияларын сынау үшін сынақ алаңы ретінде пайдаланды. Томики Уэсибадан кейін Кокусай Будоин Халықаралық жекпе-жек өнерлері федерациясының (IMAF Japan) Айкидо бөлімінің басшысы болды. 1970 жылы Васеда университетінен зейнеткерлікке шығып, сол жылы тұңғыш Жапониялық студенттік айкидо турниріне төрағалық етті. Айкидо турнирлерін өткізудің негізгі ережелері осы уақытқа дейін бәсекелестік айкидоның тиімді түрін дамыту мақсатында жасалған тәжірибеге айналды. 1971 жылы Кодокан Томикиге 8-ші Данның қара белбеуін табыс етті. 1974 жылы ол өзінің теорияларын насихаттау үшін Жапон Айкидо қауымдастығын (JAA) құрды. 1975 жылы Жапон Будо академиясының вице-президенті болды. Томики 1976 жылдың 28 наурызында Масахару Учияманың, J. A. A. вице-президентінің қолдауымен Осакада Шодокан үшін жаңа додзё ашты. Бұл додзё Жапон Айкидо қауымдастығының бас кеңсесі ретінде жұмыс істеді және Томики оның алғашқы директоры болды. Қазіргі уақытта додзёның басшысы және Шодокан Айкидо федерациясының бас нұсқаушысы – Тетсуро Нарияма. Профессор Томики 1979 жылдың 24 желтоқсанында ішек қатерлі ісігінің асқынуынан қайтыс болды.