Кіріспе

Құранның 44-тарауы Ад Духан (الدخان, ; Smoke) – 59 аяты бар Құранның 44-тарауы (сура). 10-аятта «түтін» деген сөз айтылады. حم ۝ Бірінші аят – Құранның Мукаттааттарының бірі, кейбір тараулардың басында кездесетін әріптердің комбинациясы. 37-аятта Түбба халқы туралы айтылады, түсіндірушілер бұл Шыба халқына сілтеме екенін түсіндіреді. Аянның уақыты мен мәнжайына қатысты (асбаб әл-нузул), бұл ерте «Мекке сүресі», яғни Мединада емес, Мекеде аяты түскен деп саналады.

Хадис

Бірде мен Ибн Масудқа бардым. Ол: "Құрайыштар Ислам дінін қабылдауда кешіккен кезде, Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) оларға қарғыс тілеу үшін Алладан көмек сұрады. Олардың үстіне аштық жылы келді, соның салдарынан көптері өлді, өлік малдарды жеді. Әбу Суфян Пайғамбарға (с.ғ.с.) келіп: «Уа, Мұхаммед! Сен адамдарды туысқандық байланысты сақтауға шақырып келдің, ал сенің үмбетің жойылып бара жатыр. Ендеше, Аллаға дұға ет!» деді. Сонда Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) Сират ад-Духанның аяттарын оқыды: «Сол күні аспан түтін шығарады, жақсы көрінетін түтін.» (44:10). Аштық басылған соң, халық қайтадан күпірлікке қайтып, имансыз болды. Алланың «Ад-Духан» сүресіндегі (44) «Біз сендерді мықты ұстап алатын күніміз» деген сөзі осы оқиғаға қатысты. (44:16) Бұл – Бадр шайқасы күні болған оқиға». Асбат Мансурдың риуаяттары бойынша: «Алла Елшісі (с.ғ.с.) олар үшін дұға етті, сонда жеті күн бойы жаңбыр жауды. Халық жаңбырдың артық болуына шағымданып, Алланың қаһарына түсті. Пайғамбар (с.ғ.с.): «Уа, Аллам! (Жаңбырды) біздің төңірімізде жаудыр, бізге емес!» деді. Сонда оның басынан бұлттар таралып, айналасына жаңбыр жауды». Ғабдулла ибн Мәсуд (р.а.) былай деді: «Әй, адамдар! Егер біреу бір нәрсені білсе, айтсын, білмейтін болса, «Алла жақсы біледі» десін. Өйткені, білмейтін нәрсең туралы «Алла жақсы біледі» деу – білімділіктің белгісі. Алла Тағала Пайғамбарына (с.ғ.с.): «(Уа, Мұхаммед!) Мен осы (Құран) үшін сенен еш жалақы сұрамаймын және мен жалғаншы емеспін» деді. (38:86). Енді сіздерге Ад-Духан (түтін) туралы айтайын. Алла Елшісі (с.ғ.с.) Құрайыштарды Ислам дініне шақырды, бірақ олар жауап беруде кешікті. Сонда ол: «Уа, Аллам! Маған оларға қарсы жеті жылдық аштық жіберіп, көмектес!» деді. Сол кезде аштық жылы келді, барлығы жойылды, тіпті өлік малдардың етін және терілерін жеді. Аштықтан қатты қиналған халық аспан мен араларында түтін көріп, ойға келді. Алла Тағала: «Сол күні аспан түтін шығарады, жақсы көрінетін түтін, адамдарды жабады. Бұл – қиналыс азап» деді. (44:10-11). (Олар Аллаға дұға етіп): «Раббымыз! Бізден осы азапты кетір, біз шын сенушілерміз!» деді. Оларға (ақиқатты) еске түсірудің қалайғы шарасы бар? Оларға ашық түсіндіретін елші келді, бірақ олар одан бет бұрып: «Бұл – үйретілген, есі ауысқан адам!» деді. «Біз сіздерден азапты бір уақытқа шешеміз, бірақ сіздер қайтадан күпірлікке қайтасыздар». (44:12-15). Олардың жазасы Қиямет күні алынар ма?» Ғабдулла (р.а.) былай деді: «Азап олардан бір уақытқа алынды, бірақ олар қайтадан күпірлікке қайтты. Сондықтан Алла оларды Бадр күні жойды. Алла Тағала: «Біз сендерді мықты ұстап алатын күніміз, әрине, бізден кек аламыз!» деді. (44:16)».