Кіріспе

Құранның 45-ші тарауы

Жануарлар (الجاثية, ; "Тізе бүккендер", "Егіліп отырғандар") – Құранның 37 аяты бар 45-ші тарауы. Бұл Меккелік тарау, ислам дәстүрі бойынша Мұхаммед пайғамбардың Мекке кезеңінде ашылған деп саналады. Бұл Құрандағы Ха' Мим әріптерімен басталатын жеті тараудың бірі. Онда адамзаттың ойлануы үшін "Алланың белгілері" туралы әңгімелер бар, сондай-ақ белгілерге қарамастан Алланы жоққа шығарғандарға берілетін жазалар сипатталады. Бұған қоса, ол шариғатты атауға кейіннен мұсылмандар қолданған термин туралы айтатын Құрандағы жалғыз аятты қамтиды.

Қорытынды

Бұл тарау Мұқатағат Хағ Миммен басталады, ол Құранның жеті тарауының алтыншысы. Келесі аяттарда (2–15) «Алланың белгілері» туралы, мысалы, табиғаттағы тәртіп және оның адамзатқа қызмет ету қабілеті туралы айтылады. Аяттар адамзатты осы белгілер туралы ойлауға шақырады және белгілерге қарамастан Алладан тыйылудың жазасы туралы ескертеді. 16-аятта Израиль ұрпақтары туралы айтылады, олар кітаппен (Тора) және көптеген пайғамбарлармен жіберілгенін, сондай-ақ «әлемнен артық дәрежеге ие болғанын» айтады. Бірақ келесі аятта Мұхаммедтің үндеуін қабылдамаған Мәдина яхудилері сынға алынады. 18-аят – Құранда шариғат терминіне тікелей сілтеме жасайтын жалғыз аят. Аяттың шағын аудармасы: «Біз сендер үшін өмір сүру жолын көрсететін шариғат белгіледік». Лингвистикалық тұрғыдан алғанда, арабша «шариғат» термині «суға жетелейтін түзу, тегіс жол» дегенді білдіреді, ал Арабстан даласы мәдениетінде бұл «өлімнен құтылу жолы» дегенді де білдіруі мүмкін. Бұл термин кейіннен ислам құқығының техникалық терминіне айналды, бірақ ислам ғалымы Басам Тибидің айтуынша, бастапқыда бұл термин заңға емес, моральға қатысты деп түсіндірілді. Қалған аяттарда (20–37) Құранда Сот Күнінің және Алланың белгілерін жоққа шығаратындардың тағдыры туралы сипаттамалар бар, яғни сенбегендердің тағдыры. 28-аятта «Қиямет күні әрбір қауым тізе бүгіп тұрады» делінген, осы сөйлем тарауға атау берген.

Аянның тарихы

Ислам дәстүріне сәйкес, Әл-Жатхия Мекке сүресі болып табылады, яғни Мұхаммед пайғамбардың Мекке кезеңінде ашылған тарау. Дегенмен, кейбір ислам ғалымдары 14-аяттың – тараудың қалған бөлігінен өзгеше – Медине кезеңінде ашылғанын айтады. Құранды түсіндіруші Ибн әл-Жаузи (1200 жылы қайтыс болған) бұл тараудың Ад-Духан аятынан кейін дереу ашылғанына сендіреді. Дәстүрлі Мысырлық хронология тараудың ашылу ретін Ад-Духаннан кейін көрсетеді (Әл-Жатхия 65-ші, ал Ад-Духан 64-ші). Нёльдеке хронологиясы (шығыстанушы Теодор Нёльдеке бойынша) оны 72-ші деп көрсетеді, Ад-Духаннан емес, Фуссилат тарауынан кейін ашылған.

Аттар

Әл-Жатхия ("Тізе бүгіп отыру") атауы 28-ші аяттағы "Қиямет күні әрбір қауым тізе бүгіп отырады" деген сөздерден шыққан. Ол сондай-ақ 24-ші аятта кездесетін "әл-Дахр" ("Уақыт") деген сөзбен де аталады. Тағы бір аты – әл-Шарият, себебі бұл тарау Құранда "шарият" термині тікелей айтылған жалғыз тарау болып табылады.