Кіріспе

Ұлыбританиядағы балет компаниясы

Корольдік балет – Ұлыбританиядағы, Лондон, Англияда орналасқан, әлемге әйгілі британдық классикалық балет компаниясы. Ұлыбританиядағы бес ірі балет труппасының ең ірісі – Корольдік балет 1931 жылы Дам Нинетт де Валуа құрған. 1946 жылы Корольдік опера театрының тұрақты балет компаниясы болды және осы ғимараттарда арнайы салынған жайлар бар. Оның мақсаты – репертуарлық балет компаниясы мен мектебін құру болды, осылайша ол ағылшын театр режиссері және театр иесі Лилиан Бейлиспен ынтымақтастыққа түсті. Бейлис Олд Вик және Садлер Веллс театрларына ие болды және 1925 жылы де Валуаны екі сахнада да би қойылымдарын қоюға шақырды. Садлер Веллс театры 1931 жылы қайта ашылды, ал театр ғимаратында Вик Веллс балеті мен Вик Веллс балет мектебі құрылды. Бұл бүгінгі Корольдік балет, Бирмингем Корольдік балеті және Корольдік балет мектебінің алдыңғы қадамдары болды. Нинетт де Валуа Британияға оралғанға дейін, 20 ғасырдың ең танымал және ықпалды балет труппаларының бірі – «Балет Рус» тобының мүшесі болды. Компанияның негізін қалаушы Сергей Дягилевтің қайтысынан кейін 1929 жылы таратылды. Де Валуа Вик Веллс балетін құрғанда, ол компанияның бұрынғы жұлдыздарының кейбіреулерін, соның ішінде Алисия Маркова мен Антон Долинды бас бишілер ретінде, ал Тамара Карсавинаны кеңесші ретінде жұмысқа алды. Компанияның алғашқы жылдарында көркемдік және музыкалық жағынан үлкен ықпал еткен дирижер және композитор Констант Ламберт – Құрылтайшы музыкалық директоры болды. 1939 жылы «Олд Вик» театрымен байланысы үзілгеннен кейін компания «Садлерс Уэллс» балеті деп аталды, ал мектеп «Садлерс Уэллс» балет мектебіне айналды. Екеуі де 1946 жылға дейін Садлер Веллс театрында жұмыс істеді, ол кезде компания Дэвид Вебстер басшылығымен Ковент-Гардендегі жаңадан ашылған Корольдік опера театрының тұрақты балет компаниясы болуға шақырылды. Компания 1946 жылы опера театрына көшіп келді, ал олардың алғашқы қойылымы «Ұйқыдағы сұлулық» болды. Компания көшкеннен кейін мектеп 1947 жылы өз ғимаратына көшірілді. Джон Филд басшылығымен Садлерс Уэллс театры балеті деп аталған серіктес компания Садлерс Уэллс балетінің қойылымдарын жалғастыру үшін құрылды. 1955 жылы серіктес компания Садлерс Уэллспен байланысын уақытша жоғалтып, Корольдік опера театрына бас компанияның гастрольдік бөлімшесі ретінде оралды. 1956 жылы екі компанияға да, мектепке де Корольдік жарғы берілді; олар кейіннен Корольдік балет, Садлерс Уэллс Корольдік балеті және Корольдік балет мектебі деп аталды. Садлерс Уэллс Корольдік балеті 1970 жылы Садлерс Уэллс театрына оралды, сонымен бірге ел бойынша гастрольдік сапарларын жалғастырды. Алайда 1987 жылы компания Бирмингем ипподромында тұрақты балет труппасы болуға шақырылды. 1990 жылы ол Бирмингемге көшірілді, оны Бирмингем Корольдік балеті деп атады және 1997 жылы Корольдік балеттің бөлігі болуын тоқтатты, ол Корольдік опера театрынан тәуелсіз болды, ал Сэр Питер Райт көркемдік директоры болды. Бирмингем Корольдік балетінің Корольдік балетпен де, компанияның ресми мектебі болып табылатын Корольдік балет мектебімен де тығыз байланысы бар. 1964 жылы Корольдік балет Питер Бринсон басшылығымен «Баршаға арналған балет» атты балет ұйымдастырды. 1964-1979 жылдар аралығында «Барлық үшін балет» ел бойынша гастрольдік сапарлар жасап, жылына 150-ге жуық қойылым қойып, жыл сайын шамамен 70 000 адамға жетті. 1976 жылы Корольдік опера театры мектептері үшін «Матинне» бағдарламасын енгізді. Бүгінде Корольдік балет Корольдік опера театрының тұрақты балет компаниясы болып қала береді, халықаралық гастрольдерді жүргізеді және қазірде Уайт-Лодж, Ричмонд-парк және Флорал-стритте орналасқан Корольдік балет мектебінің бас компаниясы болып табылады.

Сергеев

Өзінің қалыптасу кезеңінде Садлер Веллз балеті Кеңес Одағынан тыс алғашқы балет труппаларының бірі болып, Мариус Петипа мен Лев Ивановтың балеттерін толыққанды қойылымдар түрінде сахналады. Бұл балеттер Императорлық Ресей балетінің репертуарындағы маңызды туындылар еді. Жаңа құрылған труппасымен осы балеттерді сахналау үшін де Валуа Императорлық балеттің бұрынғы режиссері Николай Сергеевті шақырды. Ол Петипаның "Ұйқыдағы Әйгері", Петипа мен Ивановтың "Аққу көлі" және "Жаңқабықтар биі", Петипа мен Чечеттидің "Коппелия" және Петипаның "Жизель" қойылымдарын сахналады. 20 ғасырдың басында Санкт-Петербургте жазылған хореографиялық нотацияның көмегімен жасалған бұл туындылар сол кезден бері Корольдік балеттің репертуарына еніп келеді. Қазір труппа Питер Райттың 1984 жылғы "Жаңқабықтар биі" қойылымын пайдаланады, онда Сергеевтің нотациясының кейбір бөліктері қолданылады. Сергеевтің Лондонда осы балеттерді қайта жаңғыртуы дәстүрлі классикалық балет репертуарының негізі саналды және олардың бүкіл әлемде қайта қойылуына ықпал етті. Сергеев балеттің бүкіл әлемде танымалдылығына зор үлес қосты деп есептеледі. Оның хореографиялық нотациясы және оған қатысты материалдар Гарвард университетінің кітапханасының театр коллекциясындағы Сергеев жинағында сақталған.

Балет бишісі

Корольдік балет – әлемдегі аса сирек кездесетін, төрт бишіні «прима балерина ассолута» деп мойындаған балет труппаларының бірі. Олардың үшеуі Корольдік балет мектебінде оқыған. Алғашқысы – Алисия Маркова, оны Серж Дягилевтің «Ресей балеті» құрамында Нинетт де Валуа тәрбиелеген. Ол Корольдік балеттің негізін қалаушы бишілерінің бірі болуға шақырылды. Ол труппаның алғашқы прима балеринасы болып тағайындалды, ал кейін «прима балерина ассолута» дәрежесіне ие болды. Марго Фонтейн Корольдік балет мектебінде оқып, өмірінің соңына дейін осы труппада биледі. 60 жылдық мерейтойына сыйлық ретінде королева Елизавета II оны «прима балерина ассолута» деп тағайындады. Филис Спира 1959 жылы Корольдік балет мектебіне қабылданды және Корольдік балеттің гастрольдік труппасына өтті. Кейіннен ол туған Оңтүстік Африкасына оралды, онда 1984 жылы президент оны «прима балерина ассолута» деп тағайындады. Ең соңғысы – Алессандра Ферри, ол Корольдік балеттің жоғары мектебінде білімін аяқтап, Корольдік балетте мансабын бастады. Труппада төрт жыл билегеннен кейін, ол кейіннен Миландың Ла Скала театры балетінің «прима балерина ассолутасы» болып тағайындалды. Басқа да «прима балерина ассолуталар» қонақ биші ретінде Корольдік балетте өнер көрсетті, олардың ішінде француз балеринасы Иветта Шавире және грузин балеринасы Нина Ананияшвили бар.

Басты бишілер

АтауыҰлтыТренингБасқа компаниялар (қонақ қойылымдары бар) Мэтью Болл Корольдік балет мектебі Уильям Брэйсвелл Корольдік балет мектебі Бирмингем Корольдік балеті Рис Кларк Корольдік балет мектебі Сезар Корралес Канаданың Ұлттық балет мектебі ABT Студия компаниясы Ағылшын Ұлттық балеті Лорен Катхбертсон Корольдік балет мектебі Рёичи Хирано Сецуко Хирано балет мектебі Фуми Канеко Джин Каору балет мектебі Джин Каору балет компаниясы Сара Лэмб Бостон балет мектебі Бостон балеті Майара Магри Петитте Данс мектебі Корольдік балет мектебі Стивен МакРэй Хилари Каплан Корольдік балет мектебі Вадим Мунтагиров Корольдік балет мектебі Ағылшын Ұлттық балеті Ясмин Нагди Корольдік балет мектебі Марианэла Нуньес Колон театрының балет мектебі Корольдік балет Американдық балет театры Ла Скала театрының балеті Анна Роуз О'Салливан Корольдік балет мектебі Наталия Осипова Мәскеу мемлекеттік хореография академиясы Большой балет Американдық балет театры Михайловский театры Марселино Самбэ Лиссабон Ұлттық консерваториясы Корольдік балет мектебі Аканэ Такада Хироми Такахаси балет студиясы Большой балет академиясы

Сэр Фредерик Эштон

Фредерик Эштон – Корольдік балеттің негізін қалаушы хореографы болды. Бұрын Рамберт балетінде биші болған Эштон, 1931 жылы компания құрылғанда Корольдік балетке хореограф ретінде қосылғанға дейін Мари Рамберт ханымның жетекшілігімен хореографтық мансабын бастады. Ол компанияның көптеген алғашқы туындыларын жасады және 1946 жылы Корольдік опера театрында «Ұйқыдағы әдемі қыз» қойылымымен олардың алғашқы көрсетілімін сахнаға қойды. Эштон 1963 жылдан 1970 жылға дейін Корольдік балеттің көркемдік директоры болып тағайындалды, содан кейін ол осы лауазымнан зейнетке шықты. Ол халықаралық аренада хореограф ретінде жұмысын жалғастырды, ал оның соңғы туындысы 1986 жылы Корольдік опера театрында Корольдік балет мектебінің гала-концерті үшін «Балалар сюитасы» болды. Оның көптеген балеттері бүгінгі күні әлемнің жетекші би топтарында қойылып жүр және Корольдік балеттің репертуарында маңызды орын алады.

Сэр Кеннет Макмиллан

Сэр Кеннет Макмиллан (11 желтоқсан 1929 – 29 қазан 1992) – британдық балет бишісі және хореограф. Ол 1970–1977 жылдары Лондондағы Корольдік балеттің көркемдік жетекшісі болды. Өте талантты биші болғанымен, Макмиллан ең көп танылғаны – оның хореографиясы, әсіресе Корольдік балетпен жұмысы арқасында. Ол Америка балет театрында (1956–1957) және Берлиндегі Deutsche Operде (1966–1969) да жұмыс істеді. 1970 жылы ол Фредерик Эштоннан кейін Корольдік балеттің директоры болып тағайындалды және жеті жыл қызмет еткен соң, балет қою мен әкімшілік талаптарының арасындағы қайшылықты теңестіруге тырылып шаршап, қызметтен кетті. 1992 жылы қайтыс болғанға дейін Корольдік балеттің бас хореографы болып қызмет етті.

Уэйн Макгрегор

Корольдік балеттің резидент-хореографы болып тағайындалғанға дейін Уэйн Макгрегор өзін жүлделі биші, хореограф және режиссер ретінде қалыптастырған еді. Оның Корольдік балет үшін жасаған алғашқы хореографиясы – 2000 жылы Вивиана Дурантеге арналған Fleur de Peux жеке туындысы. Бұл Корольдік балеттен 2001 жылы Symbiont(s), 2003 жылы Qualia және 2005 жылы Engram сияқты қосымша тапсырыстар алуға әкелді. Ол сондай-ақ 2001 жылы Корольдік балет және өзінің Random Dance компаниясының бірлескен жобасы аясында brainstate балетін жасады. Макгрегор 2006 жылы Корольдік балеттің резидент-хореографы болып тағайындалды, бұл лауазымға он алты жыл ішінде алғаш рет адам тағайындалғандықтан, және заманауи би саласынан таңдалған тұңғыш хореограф болды.

Фонтейн-Нұреев

1962 жылы 21 ақпанда «Жизель» қойылымында алғаш рет бірге өнер көрсеткен Марго Фонтейн мен Рудольф Нуреев барлық уақыттағы ең ұлы балет серіктестігі деп есептеледі. Бұл серіктестік екі бишінің де барлық уақыттағы ең танымал балет билерінің қатарына енуіне әкелді және қазіргі таңда Патшалық балет тарихындағы ең сәтті кезең деп саналатын шақтың шыңы болды. 1963 жылы 12 наурызда бұл жұп Сер Фредерик Эштонның «Маргарита мен Арманд» балетінің тұңғыш көрсетілімін жасады, ол олар үшін жазылған және олардың визиттік карточкасына айналған туынды болды. Франц Листтің фортепиано музыкасымен қойылған балет Маргаританың өлім төсегінде жатқан сәтінен басталады, ал оқиға Арман оны соңғы рет құшақтап алуына дейін флэшбэк арқылы айтылады. Эштон бұл шығарманы Фонтейн үшін арнайы жоспарлаған, және ол Фонтейннің актерлік шеберлігінің шыңы ретінде мақтауға ие болды, премьера кешінде киімдерін тігіп шығаруға жиырма бір фотограф қатысты және жиырма бір рет иықтан түсірілді. Фонтейн мен Нуреевтің қатысуымен балеттің соңғы қойылымы 1977 жылы Лондон Колизейінде өткен гала-концертте сахналанды, және ол 2003 жылға дейін қайта қойылмады. Фредерик Эштонның бұл балетті Фонтейн мен Нуреевтен басқа бишілердің орындауына қарсы болғанына қарамастан, ол Корольдік балеттің үш бөлімнен тұратын балеттік кешінде, Нуреевтің шәкірті Сильвия Гилем мен Корольдік балет жұлдызы Джонатан Коуптің орындауымен қайта жаңғыртылды. Фонтейн мен Нуреев серіктестігі Фонтейннің 1979 жылы 60 жасында Корольдік балеттен зейнеткерлікке шыққанға дейін көп жылдар бойы сақталды. 1970 жылы Фредерик Эштон Корольдік балеттің көркемдік директоры қызметінен зейнеткерлікке шыққаннан кейін, Нуреевтің оның орнын басатыны туралы көптеген ұсыныстар түсті. Алайда, бұл лауазым Кеннет Макмилланға берілді, ал Нуреев көп ұзамай Корольдік балеттен бас биші ретінде халықаралық аренада қонақ биші ретінде жұмыс істеу үшін кетіп, кейін 1983 жылы Париж опера балетінің көркемдік директоры болды. Фонтейн мен Нуреев өмірінің көп бөлігін сахнада да, сахнадан тыс да бірге өткізді және Фонтейннің 1991 жылы қайтыс болғанға дейін жақын достар болды. Нуреев бұл серіктестік туралы «бір дене, бір жан» деп биледік деген сөздерді айтқан.

Кевин О'Хар

Бұрынғы Бирмингем Корольдік балетінің бас бишісі және Корольдік балеттің әкімшілік директоры Кевин О’Хар 2012 жылдың тамызында Моника Мейсонды Корольдік балет директоры лауазымынан алмастырды. 2009 жылдан бері компанияның әкімшілік директоры болған О’Хар 2000 жылы биден зейнеткерлікке шығып, кейіннен Корольдік Шекспир компаниясымен және Бирмингем Корольдік балетінің компания менеджері ретінде жұмыс істеді. Бұл мен үшін зор мәртебе. Моника Мейсонның шабыттандырған басшылығымен Корольдік балет соңғы он жылда үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Мен компания үшін де, жалпы би өнері үшін де осындай амбициялық мақсаттар қоямын. Мен 21-ғасырдың ең дарынды өнер шеберлерін – әлемдік деңгейдегі бишілерді, хореографтарды, суретшілерді және музыканттарды – бір сахнада біріктіруді жоспарлап отырмын. Мен қазір қол жетімді барлық дәстүрлі және жаңа платформаларды пайдаланып, көрермендерімізді классикалық репертуармен және Корольдік балеттің ерекше мұрасымен таныстыруға тырысамын. Жаңа туындылармен және жас таланттармен көрермендерді қуантуды жалғастырғым келеді және әлемдегі жетекші хореографтардың екеуі – Уэйн Макгрегор мен Кристофер Уилдонның – маған және директордың орынбасары Жаннета Лоренске қосылуға келіскендеріне өте қуаныштымын. Уэйн де, Кристофер де компанияға қатысты менің қызықты жоспарларымды бөліседі".

Манчестердегі Корольдік опера театры

2008 жылы Корольдік опера театры мен Манчестер қалалық кеңесі Манчестердегі Корольдік опера театры деп аталатын жаңа жобаны жоспарлау кезеңдерін бастады. Бұл ұсыныс бойынша Манчестердегі Палас театры 80 миллион фунт стерлингтік қайта жаңартудан өтуі тиіс еді, бұл оған Корольдік балет және Корольдік опера қойылымдарын қабылдауға мүмкіндік берер еді. Ұсыныстар Корольдік опера театрының Солтүстік Англиядағы компаниялар үшін бекітілген базасы болуын көздеген. Бұл ұсынысты сол кездегі Мәдениет, Олимпиада, БАҚ және спорт министрі Энди Бернхам депутат мақұлдады және бірнеше мемлекеттік органдар қолдады. Тәуелсіз есепте жобаның құны 100 миллион фунт стерлингті құрайтыны, ал жаңа орынның жылдық жұмыс шығындарына тағы 16 миллион фунт стерлинг қажет екені көрсетілген. 2010 жылы жобаның кең ауқымды өнер саласын қаржыландыруды қысқарту шараларының аясында тоқтатылғаны туралы хабарланды.